ป่าอาเซียนมีแชมป์คนละประเทศ เมื่อสลับวิธีวัด

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

คำว่า “มีป่ามากที่สุด” ตอบได้สองแบบ: ดูพื้นที่ป่ารวม หรือดูว่าป่ากินพื้นที่ประเทศกี่เปอร์เซ็นต์ ทั้งสองวิธีฟังเหมือนจัดอันดับเรื่องเดียวกัน แต่พอเปลี่ยนวิธีวัด ผู้ชนะก็อาจเปลี่ยนตาม

พื้นที่รวมคือเอาผืนป่ามาบวกกัน ส่วนสัดส่วนคือเอายอดนั้นไปเทียบกับที่ดินทั้งหมดของแต่ละประเทศ ประเทศใหญ่จึงอาจนำแบบแรก ขณะที่ประเทศเล็กขึ้นนำแบบหลังได้ ถ้าไม่ดูหน่วย เราอาจเรียกแชมป์ผิดว่า “เขียวที่สุด” หรือ “ป่าดีที่สุด” ทั้งที่ตารางไม่ได้วัดคุณภาพป่า

ข้อมูลนี้มาจาก Global Forest Resources Assessment หรือ FRA 2025 ขององค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) โดยเลือกค่าปี 2025 และเปรียบเทียบประเทศสมาชิกอาเซียน 11 ประเทศในชุดข้อมูลเดียวกัน พื้นที่ป่ารวมใช้หน่วยพันเฮกตาร์ ส่วนสัดส่วนใช้เปอร์เซ็นต์ของพื้นที่ประเทศ การใช้ปีและนิยามชุดเดียวกันช่วยลดปัญหาการหยิบตัวเลขคนละฐานมาเทียบ แต่ยังต้องอ่านเครื่องหมายประมาณการที่ FAO แสดงไว้ด้วย

เมื่อเรียงพื้นที่ป่ารวม อินโดนีเซียนำอาเซียนด้วย 95.97 ล้านเฮกตาร์ ส่วนเมื่อลองหารพื้นที่ป่าด้วยพื้นที่ประเทศ บรูไนดารุสซาลามขึ้นอันดับหนึ่งที่ 72.1% นี่คือเหตุผลที่คำว่า “มีป่าเยอะ” กับ “ประเทศมีป่าปกคลุมมาก” พาไปคนละคำตอบ ทั้งที่ใช้ข้อมูลจากแหล่งเดียวกันและปีเดียวกัน

อันดับพื้นที่รวมสะท้อนขนาดผืนป่าที่มีอยู่จริงเมื่อบวกทั้งประเทศ อินโดนีเซียมีพื้นที่ป่าราว 95.97 ล้านเฮกตาร์ หรือประมาณ 960,000 ตารางกิโลเมตร ตัวเลขนี้ใหญ่กว่าอันดับสองอย่างเมียนมาซึ่งมีประมาณ 27.10 ล้านเฮกตาร์ราว 3.5 เท่า อันดับสามคือไทยที่ประมาณ 19.65 ล้านเฮกตาร์ ตามด้วยมาเลเซีย 18.88 ล้านเฮกตาร์ และเวียดนาม 14.79 ล้านเฮกตาร์

เมื่อขยับไปดูสัดส่วน อินโดนีเซียอยู่ที่ 51.1% และเป็นอันดับห้า ไม่ได้อยู่อันดับหนึ่ง ส่วนบรูไนมีพื้นที่ป่าประมาณ 380,000 เฮกตาร์ แต่คิดเป็น 72.1% ของพื้นที่ประเทศ ติมอร์-เลสเตตามมาติด ๆ ที่ 70.9% มาเลเซียอยู่ที่ 57.5% ลาว 56.5% และไทย 38.5% ตัวเลข 72.1% จึงไม่ได้หมายความว่าบรูไนมีป่ามากกว่าอินโดนีเซียเป็นพื้นที่รวม แต่หมายถึงสัดส่วนของแผ่นดินในประเทศเล็กแห่งนี้สูงกว่า

เมื่อแบ่งที่ดินแต่ละประเทศเป็น 100 ส่วน ตัวเลขของบรูไนหมายถึงราว 72 ส่วนเข้าเกณฑ์ป่า ส่วนไทยประมาณ 38 ส่วนครึ่ง ตัวเลขนี้บอกสัดส่วนพื้นที่เท่านั้น ไม่ได้บอกสภาพป่าหรือพื้นที่ที่เหลือให้เมืองและเกษตรกรรม

อันดับของบรูไนกับติมอร์-เลสเตใกล้กันเป็นพิเศษ FAO แสดงพื้นที่ป่าปี 2025 ของติมอร์-เลสเตพร้อมเครื่องหมายว่าค่าเป็นประมาณการ ส่วนต่างระหว่างสองประเทศอยู่ราว 1.2 จุดเปอร์เซ็นต์ จึงควรมองว่าเป็นลำดับตามค่าที่เผยแพร่ในรอบนี้ ไม่ใช่เส้นแบ่งตายตัว หากมีข้อมูลประเทศฉบับใหม่ อันดับคู่นี้อาจขยับได้

อีกจุดที่ทำให้คนอ่านแผนที่กับตารางแล้วนึกไม่ตรงกัน คือคำว่า “ป่า” ในสถิติสากลมีเกณฑ์กำกับ FAO นับพื้นที่มากกว่า 0.5 เฮกตาร์ที่มีต้นไม้สูงเกิน 5 เมตรและเรือนยอดปกคลุมเกิน 10% หรือพื้นที่ซึ่งต้นไม้กำลังเติบโตจนคาดว่าจะถึงเกณฑ์นี้ โดยต้องไม่ใช้ที่ดินเพื่อเกษตรกรรมหรือเมืองเป็นหลัก ต้นไม้ที่เห็นจากภาพถ่ายดาวเทียมจึงไม่ได้ถูกนับเป็นป่าทั้งหมดโดยอัตโนมัติ

เกณฑ์นี้ยังนับพื้นที่ที่เพิ่งตัดไม้หรือได้รับความเสียหายชั่วคราวได้ หากมีแนวโน้มฟื้นกลับเป็นป่าตามช่วงเวลาที่กำหนด และรวมสวนไม้บางประเภทที่ปลูกเพื่อผลิตไม้ด้วย ขณะเดียวกันสวนปาล์มน้ำมันที่ใช้เพื่อการเกษตรไม่เข้าเกณฑ์ป่า ความหมายของตัวเลขจึงไม่ได้แปลว่าเป็นป่าดั้งเดิมทั้งหมด ป่าที่สมบูรณ์ที่สุด หรือพื้นที่ที่ปราศจากกิจกรรมของคน

FAO ทำเครื่องหมายว่าค่าพื้นที่ป่าปี 2025 ของบางประเทศเป็นประมาณการ และตัวเลขสัดส่วนคำนวณจากพื้นที่ป่าเทียบกับพื้นที่ดิน หากนำข้อมูลคนละปีหรือนิยามมาเรียงรวมกัน อันดับก็อาจเทียบกันไม่ได้

สถิติชุดเดียวกันจึงตอบได้สองแบบ ถ้าสนใจว่าประเทศไหนมีพื้นที่ป่ารวมมากที่สุด อินโดนีเซียอยู่หัวตาราง แต่ถ้าถามว่าป่าครอบคลุมแผ่นดินของประเทศใดเป็นสัดส่วนสูงที่สุด บรูไนขึ้นนำ ไทยอยู่ที่อันดับสามเมื่อวัดพื้นที่รวม และอันดับแปดเมื่อวัดเป็นสัดส่วน การแยกคำถามก่อนดูอันดับช่วยให้เราอ่านความต่างได้ โดยไม่เผลอสรุปต่อว่าประเทศไหนดูแลป่าได้ดีกว่ากันจากตัวเลขเพียงชุดเดียว

อันดับนี้บอกพื้นที่และสัดส่วนตามนิยาม FAO สำหรับปี 2025 เท่านั้น คุณภาพป่าต้องดูประเภทป่า ความหลากหลายของชนิดพันธุ์และการเปลี่ยนแปลงระยะยาวด้วย หากเห็นคำว่า “แชมป์ป่า” ควรถามก่อนว่าวัดพื้นที่รวม หรือสัดส่วนพื้นที่ประเทศ เพราะคำตอบเปลี่ยนตามวิธีวัด

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th