แชมป์งบกลาโหมโลกกับคนที่ทุ่มหนักสุดไม่ใช่ประเทศเดียวกัน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

สหรัฐฯ มักอยู่หัวตารางเมื่อจัดอันดับงบกลาโหม แต่คำว่า “ใช้มากที่สุด” มีสองความหมาย: จ่ายเงินรวมมากที่สุด หรือแบ่งเศรษฐกิจไปให้กองทัพมากที่สุด สองวิธีนี้อาจให้ชื่อประเทศอันดับหนึ่งไม่เหมือนกัน

รายงาน SIPRI ฉบับเมษายน 2026 ใช้ข้อมูลรายจ่ายทางทหารปี 2025 แล้วเทียบทั้งยอดเงินและสัดส่วนต่อผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ หรือ GDP ยอดเงินบอกขนาดงบ ส่วนสัดส่วนบอกว่างบนั้นใหญ่แค่ไหนเมื่อเทียบกับเศรษฐกิจของประเทศ

ตัวเลขทั่วโลกอยู่ที่ 2.887 ล้านล้านดอลลาร์ในปี 2025 เพิ่มขึ้น 2.9 เปอร์เซ็นต์เมื่อปรับตามมูลค่าจริง และเป็นปีที่ 11 ติดต่อกันที่เพิ่มขึ้น รายจ่ายรวมทั่วโลกคิดเป็น 2.5 เปอร์เซ็นต์ของ GDP โลก แต่อัตรานี้ไม่ได้หมายความว่าทุกประเทศใช้เงินในสัดส่วนเดียวกัน

อันดับยอดเงินรวมปี 2025 สหรัฐฯ อยู่ที่หนึ่งด้วย 954 พันล้านดอลลาร์ ขณะที่ยูเครนมีรายจ่ายทางทหารสูงที่สุดเมื่อเทียบ GDP ที่ 40 เปอร์เซ็นต์ ยูเครนอยู่อันดับเจ็ดเมื่อเรียงตามยอดเงินรวม จึงไม่ใช่ตัวเลขที่ขัดกัน แต่เป็นคำตอบจากตัวหารคนละแบบ

ห้าประเทศที่ใช้งบรวมสูงสุดคือสหรัฐฯ 954 พันล้านดอลลาร์ จีนประมาณ 336 พันล้าน รัสเซียประมาณ 190 พันล้าน เยอรมนี 114 พันล้าน และอินเดีย 92.1 พันล้านดอลลาร์ ตัวเลขของจีนกับรัสเซียเป็นค่าประมาณ ห้าประเทศนี้รวมกันคิดเป็น 58 เปอร์เซ็นต์ของรายจ่ายทางทหารทั่วโลก

ยอดรวมของสหรัฐฯ ยังสูงที่สุด แม้ลดลง 7.5 เปอร์เซ็นต์ในปี 2025 เมื่อคิดเป็นมูลค่าจริง ขณะที่จีนเพิ่ม 7.4 เปอร์เซ็นต์และรัสเซียเพิ่ม 5.9 เปอร์เซ็นต์ อันดับบอกขนาดเงินในปีนั้น แต่ไม่ได้บอกว่าใครเพิ่มงบเร็วที่สุด

SIPRI นับเงินช่วยเหลือทางทหารบางประเภทไว้ในยอดรายจ่ายของประเทศผู้ให้ด้วย จึงต้องอ่านนิยามประกอบยอดรวม ตัวเลขไม่ได้หมายถึงเงินซื้ออาวุธในประเทศเพียงอย่างเดียว และวิธีนับนี้เป็นส่วนหนึ่งที่ช่วยอธิบายว่าทำไมยอดของสหรัฐฯ ซึ่งลดลงในปี 2025 จึงยังอยู่เหนือประเทศอื่นมาก

ยูเครนใช้งบทางทหารประมาณ 84.1 พันล้านดอลลาร์ในปี 2025 หรือราวหนึ่งในสิบเอ็ดของยอดสหรัฐฯ แต่คิดเป็น 40 เปอร์เซ็นต์ของ GDP และเป็นสัดส่วนสูงที่สุดในโลกต่อเนื่องเป็นปีที่สี่ ตัวอย่างนี้ทำให้เห็นชัดว่าจำนวนเงินรวมกับน้ำหนักเมื่อเทียบเศรษฐกิจให้ภาพคนละมุม

40 เปอร์เซ็นต์ไม่ได้หมายความว่ารัฐบาลใช้เงินในงบทั้งหมดไปกับกองทัพเท่านั้น เพราะตัวหารคือ GDP ส่วนเมื่อเทียบกับรายจ่ายรัฐบาล SIPRI ระบุว่ายูเครนใช้กับกองทัพ 63 เปอร์เซ็นต์ของงบรายจ่ายรัฐบาลในปีนั้น ตัวเลขสองชุดจึงตอบคนละคำถาม

รายงานระบุว่ายูเครนเพิ่มรายจ่ายทางทหาร 20 เปอร์เซ็นต์ในปี 2025 และปรับงบระหว่างปีสองครั้ง โดยเพิ่มเงิน 17.7 พันล้านดอลลาร์เพื่อรองรับค่าใช้จ่ายด้านกระสุน การผลิตอาวุธ และกำลังพล สัดส่วนต่อ GDP ที่สูงจึงต้องอ่านคู่กับบริบทสงคราม ไม่ใช่มองเป็นระดับปกติของประเทศ

ประเทศอื่นก็จัดอันดับต่างกันตามตัวหาร: รายจ่ายของแอลจีเรียเท่ากับ 8.8 เปอร์เซ็นต์ของ GDP อิสราเอล 7.8 และรัสเซีย 7.5 ขณะที่สหรัฐฯ อยู่ที่ 3.4 เปอร์เซ็นต์ และจีนประมาณ 1.7 เปอร์เซ็นต์ เงินรวมมากจึงไม่ได้แปลว่าจะมีสัดส่วนต่อเศรษฐกิจสูงตามไปด้วย

ต้องแยกสัดส่วน GDP โลก 2.5 เปอร์เซ็นต์ออกจากสัดส่วน GDP ของแต่ละประเทศ ตัวแรกเอารายจ่ายของทุกประเทศมารวมแล้วเทียบกับเศรษฐกิจโลก ส่วนตัวหลังใช้ GDP ของประเทศนั้นเป็นฐาน ขณะที่ 63 เปอร์เซ็นต์ของยูเครนใช้รายจ่ายรัฐบาลเป็นฐานอีกแบบหนึ่ง

SIPRI แสดงยอดเงินตามราคาปัจจุบันและอัตราแลกเปลี่ยนของปี 2025 แต่การเปลี่ยนแปลงรายปีปรับเงินเฟ้อให้เป็นมูลค่าดอลลาร์ปี 2024 เพื่อเทียบกำลังซื้อข้ามปีได้ดีขึ้น ยอด 954 พันล้านดอลลาร์กับอัตราลดลง 7.5 เปอร์เซ็นต์จึงใช้ฐานราคาไม่เหมือนกัน

ตัวเลขบางประเทศเป็นค่าประมาณ โดยเฉพาะประเทศที่เปิดเผยข้อมูลไม่ครบ และรายงานฉบับนี้ใช้ฐานข้อมูลล่าสุดซึ่งแทนที่ยอดที่ SIPRI เคยเผยแพร่ก่อนหน้า การจัดอันดับจึงเป็นภาพตามชุดข้อมูลและวิธีประเมินล่าสุด ไม่ใช่บัญชีที่เปิดเผยทุกรายการอย่างเท่าเทียม

ยอดเงินรวมตอบว่าใครจ่ายมาก ส่วนสัดส่วน GDP ตอบว่ารายจ่ายนั้นหนักเมื่อเทียบเศรษฐกิจแค่ไหน ไม่มีอันดับใดบอกได้เองว่ากองทัพมีศักยภาพกว่า ใช้เงินคุ้มกว่า หรือประชาชนแต่ละคนจ่ายภาษีเท่าไร ก่อนเทียบตัวเลขจึงควรดูปี หน่วย และตัวหารให้ตรงกับคำถาม

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th