ไทยมีแหล่งมรดกโลกกี่แห่ง เมื่อเทียบกับประเทศอันดับหนึ่ง?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

เวลาคุยกันเรื่องที่เที่ยว หลายคนใช้คำว่า “มรดกโลก” เป็นเครื่องหมายความสำคัญ แต่ถ้านับตามบัญชี UNESCO ประเทศไหนมีรายการมากที่สุด และไทยมีเท่าไร? คำตอบต้องดูด้วยว่า “หนึ่งแห่ง” ในตารางหมายถึงอะไร

หน้าประเทศของศูนย์มรดกโลก UNESCO ที่ตรวจเมื่อ 20 ตุลาคม 2026 แสดงเฉพาะรายการที่คณะกรรมการรับรองแล้ว ไม่รวมบัญชีเบื้องต้นซึ่งเป็นรายชื่อที่ประเทศเตรียมเสนอในอนาคต การใช้วันตรวจเดียวกันช่วยให้เทียบรายการทุกประเทศจากฐานเดียวกัน หน้านี้ระบุว่าไทยมีแหล่งขึ้นทะเบียน 9 แห่ง แบ่งเป็นวัฒนธรรม 6 แห่งและธรรมชาติ 3 แห่ง ประเทศที่มีจำนวนมากที่สุดคืออิตาลี 62 แห่ง ตามด้วยจีน 61 แห่ง นี่คือตัวเลขรายการในบัญชี ไม่ใช่การจัดอันดับความสวยหรือน่าเที่ยว

รายการใหม่ของไทยในปี 2026 คือวัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร จังหวัดนครศรีธรรมราช ซึ่งคณะกรรมการขึ้นทะเบียนในการประชุมสมัยที่ 48 จึงทำให้ยอดขยับจาก 8 เป็น 9 แห่ง มติอ้างเกณฑ์ (ii) เรื่องการแลกเปลี่ยนคุณค่าของมนุษย์ และ (vi) เรื่องความเชื่อหรือประเพณีที่มีความสำคัญระดับสากล ไม่ได้ตัดสินจากจำนวนผู้มาเที่ยว

อิตาลีมี 62 แห่ง จีนมี 61 แห่ง ต่างกันเพียงรายการเดียว แต่อิตาลีมีมากกว่าไทย 53 แห่ง หรือเกือบ 6.9 เท่า อันดับต้นจึงสูสีกัน ขณะที่ช่องว่างกับไทยกว้างกว่ามาก

อย่างไรก็ตาม “หนึ่งแห่ง” ในฐานข้อมูลไม่ได้แปลว่าเป็นอาคารเดี่ยวหรือสถานที่เที่ยวหนึ่งจุดเสมอไป UNESCO นับเป็นแหล่งหรือทรัพย์สินมรดกหนึ่งรายการ บางรายการครอบคลุมหลายองค์ประกอบ เช่น เมืองประวัติศาสตร์สุโขทัยและเมืองบริวาร หรือผืนป่าที่ประกอบด้วยพื้นที่อนุรักษ์หลายส่วน ถ้านับวัด อาคาร หรือเขตย่อยเป็นชิ้น ๆ จำนวนจริงจะคนละแบบกับจำนวนรายการในบัญชี

อีกอย่างที่คนมักเผลอเข้าใจคือชื่อ “มรดกโลก” ไม่ได้หมายความว่า UNESCO สำรวจแล้วจัดอันดับคุณค่าทุกแห่งบนโลกจากหนึ่งถึงพัน แต่เป็นรายชื่อทรัพย์สินที่ประเทศเสนอให้พิจารณาตามอนุสัญญาและเกณฑ์ของคณะกรรมการ เมื่อขึ้นทะเบียนแล้ว ประเทศเจ้าของพื้นที่ยังมีหน้าที่ดูแลและรายงานสภาพแหล่งนั้นต่อไป การมีรายการมากจึงสะท้อนจำนวนที่ผ่านกระบวนการขึ้นทะเบียน ไม่ได้บอกว่าประเทศใดรักษาแหล่งได้ดีกว่ากัน

จำนวนตามประเทศก็ต้องอ่านให้ตรงวิธีนับด้วย บางแหล่งอยู่ข้ามพรมแดนหรือเสนอร่วมกันหลายประเทศ UNESCO จึงแสดงรายการนั้นไว้ในหน้าของรัฐภาคีที่เกี่ยวข้อง แต่ในภาพรวมโลกยังเป็นทรัพย์สินรายการเดียว ถ้านำตัวเลขของทุกประเทศมาบวกเองจึงอาจได้ยอดเกินจำนวนแหล่งที่ไม่ซ้ำกัน

ตัวเลขอย่างเดียวตอบไม่ได้ว่าทำไมบางประเทศมีรายการมากกว่า เพราะแต่ละประเทศมีแหล่งและจังหวะเสนอชื่อไม่เหมือนกัน จะสรุปว่าประวัติศาสตร์ยาวนานกว่าหรือดูแลแหล่งดีกว่าจึงเกินกว่าที่ตารางนี้ยืนยันได้ สิ่งที่เทียบได้ตรง ๆ คือจำนวนรายการ ณ วันที่ตรวจ

การได้ขึ้นทะเบียนยังไม่ใช่จุดจบของงานอนุรักษ์: ในมติปี 2026 คณะกรรมการให้ข้อเสนอแนะเพิ่มเติมเรื่องการจัดการพื้นที่และการดูแลคุณค่าของวัด ซึ่งไทยต้องทำต่อหลังได้รับสถานะแล้ว

สรุป ณ 20 ตุลาคม 2026 ไทยมีแหล่งมรดกโลก 9 แห่ง ขณะที่อิตาลีอยู่บนสุดด้วย 62 และจีนตามมาติด ๆ ด้วย 61 ตัวเลขนี้ตอบได้ว่าใครมีรายการขึ้นทะเบียนมาก แต่ไม่ได้ตัดสินว่ามรดกของประเทศไหนมีคุณค่ากว่ากัน และเพราะรายชื่อเปลี่ยนตามมติคณะกรรมการ หากจะอ้างอันดับควรระบุวันที่ตรวจไว้เสมอ

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th