ยุโรปสร้างขยะอิเล็กทรอนิกส์ต่อคนมากสุด แล้วรีไซเคิลได้แค่ไหน?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

เก็บสายชาร์จพังไว้ในลิ้นชัก หรือทิ้งรวมกับของเสียอื่น มันเป็นชิ้นเล็กนิดเดียว แต่ขยะอิเล็กทรอนิกส์ยังมีทีวี ตู้เย็น และเครื่องใช้ขนาดใหญ่รวมอยู่ด้วย เวลาจัดอันดับภูมิภาค น้ำหนักของแต่ละชิ้นทำให้วิธีนับสำคัญ

รายงาน Global E-waste Monitor ฉบับปี 2024 ใช้ข้อมูลปี 2022 และประเมินว่าทั่วโลกเกิดขยะชนิดนี้ 62 ล้านตัน เฉลี่ย 7.8 กิโลกรัมต่อคน ตัวเลขนี้นับอุปกรณ์ไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์ที่ถูกทิ้ง ไม่ได้หมายถึงเฉพาะโทรศัพท์หรือคอมพิวเตอร์

ตัวเลข “ต่อคน” เอาน้ำหนักขยะรวมของภูมิภาคหารด้วยจำนวนประชากร ส่วนยอดรวมบอกน้ำหนักขยะทั้งหมดของพื้นที่ การจัดอันดับสองแบบจึงตอบคนละคำถาม พื้นที่ที่คนอยู่มากอาจสร้างขยะรวมสูง โดยไม่ได้มีขยะเฉลี่ยต่อคนมากที่สุด

เมื่อเทียบตามน้ำหนักต่อคน ยุโรปขึ้นอันดับหนึ่งที่ 17.6 กิโลกรัมต่อคน สูงกว่าโอเชียเนียซึ่งอยู่ที่ 16.1 กิโลกรัม และทวีปอเมริกาที่ 14.1 กิโลกรัม แต่ยุโรปก็มีสัดส่วนขยะที่มีหลักฐานว่าเก็บรวบรวมและรีไซเคิลผ่านระบบทางการสูงที่สุดเช่นกัน คือ 42.8%

ตัวเลข 17.6 กิโลกรัมวัดขยะที่เกิดขึ้นต่อคน ส่วน 42.8% คือสัดส่วนที่มีข้อมูลยืนยันว่าเก็บและรีไซเคิลผ่านระบบทางการ สองค่าใช้แทนกันไม่ได้ แม้ยุโรปจะอยู่สูงสุดทั้งสองอันดับในรายงานชุดนี้

42.8% ยังไม่ถึงครึ่งหนึ่งของขยะที่เกิดขึ้น รายงานระบุว่ามีขยะในยุโรปราว 7.5 กิโลกรัมต่อคนที่ถูกบันทึกว่าเก็บและรีไซเคิลอย่างเป็นทางการ ส่วนที่เหลือไม่ควรถูกเหมารวมว่าเป็นขยะฝังกลบ เพราะข้อมูลทางการอาจไม่เห็นการคัดแยกที่ไม่มีบันทึกครบ

ข้อมูลที่บันทึกต่อคนในโอเชียเนียอยู่ที่ 6.7 กิโลกรัม และทวีปอเมริกา 4.2 กิโลกรัม เทียบกับยุโรป 7.5 กิโลกรัม ตัวเลขนี้ไม่ได้บอกว่าของทุกชิ้นกลับมาเป็นสินค้าใหม่หรือทุกประเทศจัดการเหมือนกัน

ความต่างระหว่างยอดต่อคนกับยอดรวมเห็นชัดเมื่อดูเอเชีย รายงานประเมินว่าเอเชียสร้างขยะอิเล็กทรอนิกส์ประมาณ 30 ล้านตัน หรือเกือบครึ่งหนึ่งของปริมาณโลก แม้ยอดรวมจะสูงมาก แต่อันดับต่อคนของภูมิภาคไม่ได้สูงสุด เพราะยอดรวมยังขึ้นกับจำนวนประชากรด้วย การเห็นคำว่า “มากที่สุด” จึงต้องดูให้ดีว่าหมายถึงน้ำหนักรวมต่อปี หรือน้ำหนักเฉลี่ยต่อคน

รายงานนับของที่มีปลั๊กหรือแบตเตอรี่แล้วถูกทิ้ง ตั้งแต่ทีวีและตู้เย็นไปจนถึงของชิ้นเล็กอย่างของเล่น ไมโครเวฟ เครื่องดูดฝุ่น และบุหรี่ไฟฟ้า ในปี 2022 อุปกรณ์ชิ้นเล็กเป็นขยะกลุ่มใหญ่ที่สุด คิดเป็น 20.4 ล้านตันทั่วโลก แต่มีเพียง 12% ที่ถูกบันทึกว่าเก็บและรีไซเคิลอย่างเป็นทางการ ตัวเลขนี้ชี้ว่าขยะชิ้นเล็กมีสัดส่วนที่ถูกบันทึกในระบบทางการต่ำกว่าปริมาณที่เกิดขึ้น แต่ไม่ได้พิสูจน์ว่าส่วนที่เหลือถูกทิ้งแบบเดียวกัน

คำว่า “มีหลักฐานบันทึก” จึงสำคัญ รายงานนับการเก็บและรีไซเคิลที่มีข้อมูลยืนยันในระบบทางการ ส่วนการคัดแยกหรือรับซื้อที่ไม่มีบันทึกครบอาจไม่ปรากฏในอัตรานี้ แต่ก็ไม่มีหลักฐานพอจะเรียกส่วนที่หายไปจากสถิติว่าถูกรีไซเคิลแล้ว

ตัวเลขเหล่านี้เป็นภาพรวมของปี 2022 ที่รายงานในปี 2024 ไม่ใช่อันดับปัจจุบันของแต่ละประเทศ และค่าเฉลี่ยระดับภูมิภาคก็ซ่อนความต่างระหว่างประเทศไว้ หากเห็นอันดับ “ยุโรปมากที่สุด” ข้อสรุปที่แม่นยำกว่าคือยุโรปมีขยะอิเล็กทรอนิกส์ต่อคนสูงสุดในชุดเปรียบเทียบนี้ พร้อมกับมีสัดส่วนการเก็บและรีไซเคิลอย่างเป็นทางการที่บันทึกไว้สูงสุดด้วย สองอย่างเกิดขึ้นพร้อมกัน แต่ไม่ได้แปลว่าขยะที่เกิดขึ้นถูกจัดการครบแล้ว

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th