นกอาร์กติกเทิร์นเดินทางปีละ 70,900 กม. เขาวัดได้ยังไง?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

นกอาร์กติกเทิร์นเป็นนกทะเลตัวเล็ก หนักไม่ถึง 125 กรัม แต่เดินทางอพยพข้ามซีกโลก ตัวเลขระยะทางที่ทำให้มันโดดเด่นไม่ได้มาจากการกะบนแผนที่ นักวิจัยติดอุปกรณ์บันทึกแสงกับนกจริง แล้วนำตำแหน่งแต่ละช่วงมาประกอบเป็นเส้นทางหนึ่งปี

งานวิจัยในวารสาร PNAS ปี 2010 ติดเครื่องบันทึกแสงขนาด 1.4 กรัมกับนก 11 ตัว จากกรีนแลนด์ 10 ตัว และไอซ์แลนด์ 1 ตัว เมื่อนกกลับถึงแหล่งเดิม นักวิจัยจึงนำอุปกรณ์มาอ่านข้อมูลการเดินทาง รวมวงแหวนและสายรัดแล้วหนักราว 2 กรัม หรือประมาณ 1.9% ของน้ำหนักนกโตเต็มวัย

ผลที่ได้คือ ระยะอพยพรอบปีเฉลี่ย 70,900 กิโลเมตร โดยนกในชุดติดตามมีค่าประเมินตั้งแต่ 59,500 ถึง 81,600 กิโลเมตร ตัวเลขนี้เป็นผลจากนก 11 ตัวในงานศึกษาชุดนั้น ไม่ใช่ค่าของนกทุกตัวหรือทุกประชากรบนโลก

อุปกรณ์นี้ไม่ใช่ GPS ที่ส่งตำแหน่งผ่านดาวเทียม แต่เป็นเครื่องบันทึกแสง (geolocator) ที่จดรูปแบบแสงระหว่างวัน นักวิจัยใช้เวลาอาทิตย์ขึ้นและตกช่วยประมาณตำแหน่งตามฤดูกาล จึงติดตามนกทะเลตัวเล็กได้ แต่ตำแหน่งหยาบกว่า GPS และคลาดเคลื่อนได้

ระยะ 70,900 กิโลเมตรไม่ใช่การบินรวดเดียวโดยไม่พัก งานวิจัยนับตั้งแต่ออกจากแหล่งผสมพันธุ์ในเดือนสิงหาคมจนกลับช่วงปลายพฤษภาคมหรือต้นมิถุนายน ไม่รวมการเคลื่อนไหวระหว่างฤดูผสมพันธุ์ แต่รวมการบิน การแวะพัก และการเคลื่อนที่ในเขตหากินช่วงฤดูหนาว

ตารางแยกระยะลงใต้เฉลี่ย 34,600 กิโลเมตร ขากลับขึ้นเหนือ 25,700 กิโลเมตร และการเคลื่อนที่ในพื้นที่ฤดูหนาวอีก 10,900 กิโลเมตร ตัวเลขแต่ละส่วนถูกปัดเศษ จึงบวกแล้วไม่ตรงยอดรวม 70,900 พอดี แต่เผยให้เห็นว่าช่วงหากินในทะเลใต้กินระยะทางไม่น้อย

เส้นทางลงใต้ก็ไม่ได้เหมือนกันทุกตัว: เจ็ดตัวบินเลียบชายฝั่งแอฟริกาตะวันตก อีกสี่ตัวข้ามแอตแลนติกไปทางบราซิล ก่อนลงสู่มหาสมุทรใต้ นกแวะพักในแอตแลนติกเหนือเฉลี่ยราว 25 วัน จึงเห็นได้ว่าการเดินทางมีจุดหาอาหารและพักระหว่างทาง ไม่ใช่แค่เชื่อมจุดเหนือสุดกับใต้สุด

ขากลับขึ้นเหนือประเมินไว้ราว 25,700 กิโลเมตรในประมาณ 40 วัน เฉลี่ยใกล้ 520 กม./วัน ส่วนขาลงใต้ 34,600 กิโลเมตรใน 93 วัน เฉลี่ยราว 330 กม./วัน นี่คืออัตราเฉลี่ยตลอดช่วงจากจุดที่บันทึกได้ ไม่ใช่ความเร็วขณะกระพือปีกตลอดเวลา

นักวิจัยพบว่าเส้นทางผ่านบริเวณทะเลที่มีอาหารอุดมสมบูรณ์ และหลายช่วงสอดคล้องกับทิศทางลมประจำโลกซึ่งอาจช่วยลดแรงที่ต้องใช้ เส้นทางที่ยาวกว่าเส้นตรงจึงอาจพานกไปถึงแหล่งพักและหากินที่เหมาะกว่า

เครื่องบันทึกแสงมีความแม่นยำราว 185 กิโลเมตรในนกทะเลบิน และหาตำแหน่งยากเมื่ออาร์กติกมีแสงตลอด 24 ชั่วโมงหรือใกล้วันวิษุวัต ผู้เขียนจึงถือค่าระยะทางเป็นค่าขั้นต่ำโดยประมาณ และเตือนว่าไม่ควรเทียบตรง ๆ กับงานที่ใช้วิธีวัดต่างกัน

งานนี้ติดตามนก 11 ตัวในปี 2007–2008 โดยมีข้อมูลครบหนึ่งปีสิบตัว อีกตัวมีข้อมูลหกเดือน ค่าที่ได้จึงบอกเส้นทางของกลุ่มตัวอย่าง ไม่ใช่ค่าเฉลี่ยถาวรของทั้งชนิด และคำว่า “ไกลที่สุด” หมายถึงระยะไปกลับที่บันทึกด้วยอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ได้ในเวลาที่งานเผยแพร่เมื่อปี 2010

ตัวเลข 70,900 กิโลเมตรจึงน่าทึ่งทั้งในฐานะระยะทางและตัวอย่างของการวัดธรรมชาติ การรู้ว่าเครื่องบันทึกแสงทำงานอย่างไร มีจุดพักตรงไหน และติดตามนกกี่ตัว ช่วยให้เข้าใจตัวเลขโดยไม่เหมารวมว่านกทุกตัวใช้เส้นทางเหมือนกัน

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th