ทะเบียนบ้านบอกไม่หมด: ใครนับคนที่อยู่กรุงเทพฯ จริง?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

เช้าวันทำงาน คนจากนนทบุรี สมุทรปราการ และปทุมธานีเข้ากรุงเทพฯ มาทำงานหรือเรียน ขณะเดียวกันบางคนย้ายมาอยู่ในเมือง แต่ชื่อในทะเบียนบ้านยังอยู่จังหวัดเดิม ถ้านับคนของเมืองจากทะเบียนบ้านอย่างเดียว จะเห็นชีวิตจริงครบไหม?

สำนักงานสถิติแห่งชาติแยกคนกลุ่มนี้เป็น “ประชากรแฝง” มีทั้งคนที่พักอยู่ประจำแต่ไม่มีชื่อในทะเบียนบ้านของจังหวัดนั้น กับคนที่เดินทางเข้ามาทำงานหรือเรียนในตอนกลางวัน กลุ่มแรกอยู่จริง ส่วนกลุ่มหลังเดินทางมาจากที่อื่น จึงเป็นคนละยอด

ผลสำรวจปี 2568 ประเมินว่ากรุงเทพฯ มีประชากรแฝงกลางคืน 2,830,200 คน หมายถึงผู้ที่อาศัยประจำในกรุงเทพฯ แต่ไม่มีชื่อในทะเบียนบ้านที่นี่ ตัวเลขนี้เป็นกลุ่มพักค้างคืน ไม่รวมผู้เดินทางมาทำงานหรือเรียนซึ่งรายงานนับแยก

เมื่อนับประชากรแฝงรวมทั้งสองแบบ กรุงเทพฯ มี 2,865,400 คน มากที่สุดในตารางรายจังหวัด รองลงมาคือชลบุรี 765,300 คน สมุทรปราการ 684,800 คน นนทบุรี 677,100 คน และปทุมธานี 577,600 คน ตัวเลขรวมนี้จึงไม่ใช่แค่ยอดคนย้ายมาอยู่ถาวร

ดูเฉพาะกลุ่มที่พักอยู่ประจำ กรุงเทพฯ มีส่วนแบ่งสูงสุดที่ 32.9% ตามด้วยชลบุรี 8.9% และสมุทรปราการ 7.3% ตัวเลขนี้เทียบกับยอดทั่วประเทศ ไม่ใช่สัดส่วนคนที่ไม่มีทะเบียนบ้านในหมู่ชาวจังหวัดนั้น จึงใช้บอกไม่ได้ว่าจังหวัดไหนมีคนย้ายทะเบียนบ้านมากที่สุดเมื่อเทียบกับจำนวนประชากรของตัวเอง

คำว่า “แฝง” ไม่ได้แปลว่าไร้เอกสารหรือทำผิดกฎหมาย รายงานระบุว่าคนกลุ่มกลางคืนทั่วประเทศ 75.6% มีทะเบียนบ้านอยู่จังหวัดอื่น อีก 23.4% ผูกทะเบียนไว้ในต่างประเทศ และ 1% ไม่มีชื่อในทะเบียนบ้านที่ใดเลย ที่อยู่ตามทะเบียนจึงอาจต่างจากจังหวัดที่พักจริงได้

อีกกลุ่มคือคนที่เข้ากรุงเทพฯ ในตอนกลางวัน ตัวเลขอยู่ที่ 35,200 คน แบ่งเป็นผู้เข้ามาทำงาน 33,200 คน และผู้เข้ามาเรียน 2,000 คน รายงานนับผู้ทำงานอายุ 15 ปีขึ้นไปและผู้เรียนอายุ 6 ปีขึ้นไปซึ่งเข้ามาในจังหวัดที่ตนไม่ได้อาศัย จึงไม่ใช่ยอดผู้โดยสารหรือทุกคนที่เดินทางเข้าเมือง

ข้อมูลนี้มาจากการสำรวจการย้ายถิ่นของประชากรปี 2568 ซึ่งประเมินจากตัวอย่าง ไม่ใช่การนับทุกคนแบบสำมะโน อันดับจังหวัดบอกขนาดของกลุ่มตามนิยามของสำนักงานสถิติฯ แต่ไม่ได้ตอบว่าจังหวัดใดมีสัดส่วนคนย้ายทะเบียนบ้านสูงสุด หรือพื้นที่ไหนแออัดที่สุด

สถิตินี้ช่วยเตือนว่าจำนวนคนตามทะเบียนบ้านกับจำนวนผู้ที่พักและใช้ชีวิตในจังหวัดเดียวกันอาจต่างกัน เวลาอ่านตัวเลขประชากรจึงควรดูว่ารายงานนับคนที่อยู่ประจำ หรือคนที่เดินทางเข้ามาทำงานและเรียน เพราะแต่ละยอดตอบคนละเรื่อง

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th