อธีนาทิ้งขลุ่ย หลังเห็นแก้มตัวเองพองในเงาน้ำ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

อธีนาประดิษฐ์เครื่องเป่าจากไม้ เสียงแรกที่ได้ทำให้เธอพอใจ แต่เรื่องกลับจบลงที่ริมแม่น้ำ เมื่อเครื่องดนตรีชิ้นนั้นถูกทิ้งไว้บนหญ้า เรื่องนี้อยู่ใน Fasti บทกวีของโอวิด ซึ่งเล่าเรื่องเทศกาลและกลุ่มนักดนตรีในโรม ไม่ใช่บันทึกประวัติศาสตร์หรือหลักฐานว่าเทพเจ้ามีตัวตนจริง

โอวิดถามอธีนาว่าเหตุใดวันนั้นจึงเรียกว่า Quinquatrus เธอตอบว่าเป็นเทศกาลของเธอ และกลุ่มนักเป่าขลุ่ยก็เป็นสิ่งที่เธอคิดขึ้น จากนั้นเล่าที่มาของเครื่องเป่าชิ้นนี้ เรื่องยังพาไปถึงนักดนตรีที่กลับเข้ากรุงโรมหลังถูกเนรเทศไปอยู่ทิบูร์; ในคำเล่าของอธีนา แก้มที่พองในเงาน้ำคือเหตุผลที่เธอทิ้งเครื่องเป่า

ในคำเล่าของอธีนา เธอเจาะไม้บ็อกซ์วูดให้มีรูเว้นช่วง แล้วทำเป็นเครื่องเป่าที่ยาว เสียงที่ได้ฟังไพเราะจนเธอพอใจ แต่เมื่อก้มลงมองผิวน้ำที่สะท้อนใบหน้า เธอกลับเห็น แก้มพองตอนเป่า ความไม่พอใจทำให้เธอพูดอำลาเครื่องเป่าแล้ว โยนมันทิ้งบนหญ้าริมแม่น้ำ

คำว่า “ขลุ่ย” ที่ใช้เรียกเครื่องนี้เป็นคำแปลของเครื่องเป่าโบราณในเรื่อง อย่าเพิ่งนึกว่าเป็นขลุ่ยไทยแบบที่คุ้นกัน บทกวีระบุว่าอธีนาเจาะไม้บ็อกซ์วูดให้มีรู แล้วใช้เป่าลมให้เกิดเสียง แต่ไม่ได้บรรยายรูปทรงไว้ละเอียดพอจะเทียบกับเครื่องดนตรีปัจจุบันได้ทุกชิ้น

ต่อมา ซาเทอร์คนหนึ่งเดินมาเจอเครื่องเป่าบนริมฝั่ง ตอนแรกเขาไม่รู้ว่ามันใช้ทำอะไร พอลองเป่าจึงได้ยินเสียง แล้วค่อยเรียนรู้การใช้นิ้วเปิดปิดรูเพื่อเปลี่ยนเสียง เชิงอรรถของฉบับแปลระบุว่าซาเทอร์คนนี้คือมาร์ซิอัส แต่ในเนื้อกลอน โอวิดเรียกเขาเพียงว่า “ซาเทอร์”

เมื่อเล่นเป็นแล้ว มาร์ซิอัสอวดฝีมือกับเหล่านางไม้และท้าประลองกับฟีบัส หรืออพอลโล เทพแห่งดนตรี ผลในเรื่องเล่าจบลงด้วยเขาพ่ายแพ้และถูกลงโทษอย่างรุนแรง โอวิดใช้เหตุการณ์นี้เชื่อมเครื่องเป่าของอธีนาเข้ากับเรื่องของมาร์ซิอัส โดยไม่ได้เล่าว่าการแข่งขันเกิดขึ้นจริง

จุดสะดุดของเรื่องคืออธีนาทิ้งเครื่องเป่าเพราะไม่ชอบภาพแก้มตัวเอง แต่ภายหลังยังเรียกตัวเองว่าเป็นผู้คิดค้นและผู้ให้กำเนิดดนตรีชนิดนี้ ใน Fasti เรื่องจึงไม่ได้หยุดที่ความอายของเทพี หากยังผูกตำนานเข้ากับเทศกาลและกลุ่มนักดนตรีที่เคารพเธอ

นี่จึงเป็นคำอธิบายในบทกวีโรมันว่าเหตุใดอธีนาจึงเกี่ยวข้องกับนักเป่าขลุ่ย ไม่ใช่หลักฐานว่าขลุ่ยทุกชนิดมีต้นกำเนิดจากเทพีองค์เดียว รายละเอียดแก้มพองและการทิ้งเครื่องเป่าลงริมธารทำให้เรื่องจำง่าย ส่วนตอนที่มาร์ซิอัสเก็บมันไปก็พาเรื่องต่อสู่การแข่งขันกับอพอลโล

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th