แม่ซื้อคือใครในความเชื่อไทย และเกี่ยวข้องกับเด็กทารกอย่างไร?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ความเชื่อเรื่องแม่ซื้อเกี่ยวข้องกับทารกและมีบันทึกไว้ในจารึกกับภาพเขียนที่วัดโพธิ์ กรมส่งเสริมวัฒนธรรมรวบรวมคำอธิบายจากหลายภูมิภาคมาเทียบกัน ทั้งเรื่องบทบาทของแม่ซื้อ วันเกิดที่ใช้จำแนก และพิธีเกี่ยวกับเด็ก ซึ่งมีรายละเอียดต่างกันตามถิ่น

ในคติไทย แม่ซื้อคือเทวดาหรือผีที่เชื่อว่าดูแลทารก บางสายผูกกับวันเกิดของเด็ก ขณะที่บางเรื่องเล่าโยงแม่ซื้อกับอาการเด็กกลัวหรือเจ็บป่วย คำอธิบายเหล่านี้เป็นคติทางวัฒนธรรม ไม่ใช่หลักฐานว่ามีวิญญาณจริง

กรมส่งเสริมวัฒนธรรมบันทึกว่า ภาคกลางมองแม่ซื้อเป็นภูตประจำทารกเจ็ดตน แยกตามวันเกิดและมีชื่อกับรูปลักษณ์ต่างกัน ส่วนภาคเหนือเล่าว่าเป็นเทวดาคุ้มครองเด็กแรกเกิดเจ็ดนาง พิธีภาคกลางแบบหนึ่งเตรียมอาหารกับตุ๊กตาดินรูปผู้หญิงอุ้มเด็ก เพื่อให้แม่ซื้อสนใจตุ๊กตาแทนทารก

ชุมชนเขมร-ส่วยบางแห่งในภาคอีสานมีความเชื่อเรื่อง “มนายเดิม” หรือ “มนายสะโนน” ผู้สร้างและเลี้ยงเด็กในครรภ์ หลังคลอดมีพิธี “แบ่งลูกผีลูกคน” กล่าวกันว่า “สามวันลูกผี สี่วันลูกคน” คือเชื่อว่าในสามวันแรกเด็กเป็นลูกของผี ก่อนวันที่สี่พ่อแม่จะรับกลับมาเป็นลูกของตน ถ้อยคำนี้เป็นส่วนหนึ่งของพิธีตามคติ ไม่ได้หมายความว่ามีใครพรากทารกไปจริง

ทางใต้ไม่ชัดว่าแม่ซื้อเป็นเทวดาหรือภูต แต่มีคำบอกเล่าว่าเป็นพี่เลี้ยงเด็กตั้งแต่เกิดจนถึงอายุ 12 ปี บางบันทึกระบุแม่ซื้อหญิงสี่ตนชื่อ ผุด ผัด พัด และผล รายละเอียดจึงต่างกันตามพื้นที่ ทั้งบทบาท จำนวน และพิธี

พิธีเหล่านี้สะท้อนความพยายามปกป้องเด็กและสร้างความอุ่นใจให้ครอบครัว กรมส่งเสริมวัฒนธรรมระบุว่าปัจจุบันพิธีแม่ซื้อแทบสูญหาย แต่บางบ้านยังทำเพื่อความเป็นสิริมงคล ส่วนจารึกและภาพเขียนที่วัดโพธิ์ช่วยเก็บรายละเอียดความเชื่อนี้ไว้ให้คนรุ่นหลังศึกษา

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th