ตำนานเมืองลับแลเล่าว่าทำไมคนในเมืองจึงห้ามโกหก?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

หน้าซุ้มประตูเมืองลับแล อำเภอลับแล จังหวัดอุตรดิตถ์ มีรูปหญิงอุ้มลูกข้างชายถือย่ามขมิ้น ฐานสลักว่า “ขอเพียงสัจจะวาจา” เว็บไซต์จังหวัดระบุว่ารูปปั้นนี้เป็นสัญลักษณ์ของเมืองแม่ม่าย ภาพนี้เกี่ยวข้องกับตำนานห้ามโกหกอย่างไร และเหตุใดชายหนุ่มจึงต้องออกจากเมือง?

ในสำนวนที่เว็บไซต์จังหวัดบันทึกไว้ คำสัตย์ว่าจะไม่โกหกเป็นเงื่อนไขให้ชายหนุ่มอยู่ในเมืองลับแลกับภรรยาได้ ชายหนุ่มจากทุ่งยั้งหลงเข้าเมืองที่มีแต่ผู้หญิง พบรักและแต่งงาน โดยรับปากว่าจะไม่พูดปด

วันหนึ่งภรรยาไม่อยู่บ้าน ลูกน้อยร้องไห้ พ่อจึงบอกว่า “แม่มาแล้ว” ทั้งที่แม่ยังไม่กลับ แม่ยายได้ยินแล้วบอกลูกสาว ภรรยาเสียใจที่สามีผิดคำ จึงให้เขาออกจากเมือง พร้อมย่ามใส่เสบียงกับหัวขมิ้น และกำชับว่าอย่าเปิดจนกว่าจะถึงบ้าน

ระหว่างทางชายหนุ่มทิ้งขมิ้นเพราะย่ามหนัก พอถึงบ้าน ขมิ้นที่เหลือกลายเป็นทอง เขาย้อนกลับไปเก็บของที่ทิ้ง แต่หาทางเข้าเมืองไม่พบอีก รายละเอียดนี้เป็นตอนจบในนิทาน ไม่ใช่หลักฐานว่ามีเมืองล่องหนหรืออาถรรพ์จริง

บทวิเคราะห์นิทานผีล้านนาที่เผยแพร่ในคลังมหาวิทยาลัยเชียงใหม่อธิบายว่า เรื่องเมืองลับแลผูกความซื่อสัตย์กับการอยู่ร่วมกัน และอ่านการขับชายออกจากเมือง แม้เขาโกหกเพื่อปลอบลูก ว่าเป็นคำเตือนที่จงใจให้ผลรุนแรงเพื่อให้คนจำข้อคิดได้

คำว่าเมืองแม่ม่ายมีคำอธิบายจากชีวิตจริงด้วย เว็บไซต์จังหวัดเล่าว่าผู้ชายออกไปทำไร่ทำสวนตั้งแต่เช้ามืดและกลับค่ำ คนมาเยือนจึงเห็นผู้หญิงอยู่บ้านเป็นส่วนใหญ่ อีกทั้งภูเขาและต้นไม้ทำให้พื้นที่ดูเข้าถึงยาก เรื่องเล่าจึงผูกภาพเมืองซ่อนเร้นเข้ากับสภาพที่ผู้คนพบเห็น

สำนักงานท่องเที่ยวและกีฬาจังหวัดบันทึกว่าเรื่องเมืองแม่ม่ายเล่าปากต่อปากและเป็นที่มาของคำขวัญชุมชน “เมืองลับแล เขตห้ามพูดโกหก” ซุ้มประตูและรูปปั้นแสดงว่าชุมชนเล่าตำนานคู่กับสถานที่จริง แต่คำขวัญนี้เป็นคติในเรื่อง ไม่ใช่กฎหมายหรือหลักฐานว่าเหตุการณ์เหนือธรรมชาติเคยเกิดขึ้นจริง

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th