โลมาหลับได้อย่างไรโดยไม่จมน้ำ?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ลองนึกถึงโลมาที่ลอยนิ่งใกล้ผิวน้ำในความมืด มันหายใจด้วยปอด จึงต้องขึ้นมารับอากาศเป็นระยะ ต่างจากปลาที่รับออกซิเจนจากน้ำได้โดยตรง หากหลับสนิทเหมือนสัตว์บก โลมาจะรู้ได้อย่างไรว่าถึงเวลาขึ้นมาหายใจ? นักวิจัยหาคำตอบจากเครื่องวัดคลื่นไฟฟ้าสมอง ไม่ได้ตัดสินจากท่าทางที่เห็นอย่างเดียว

ผลที่พบคือโดยมากคลื่นสมองของช่วงหลับลึกจะเด่นในซีกหนึ่งมากกว่าอีกซีก ขณะพัก ซีกหนึ่งมีคลื่นช้าที่สัมพันธ์กับการหลับ ส่วนอีกซีกมีรูปแบบคลื่นต่างออกไป แล้วทั้งสองข้างสลับกันตามช่วงเวลา นักวิจัยเรียกภาวะนี้ว่าการหลับช้าแบบครึ่งซีก

การนอนแบบนี้เข้ากับชีวิตของสัตว์ที่ต้องโผล่ขึ้นมาหายใจในอากาศและอาจเคลื่อนไหวอยู่ระหว่างพัก งานทบทวนเรื่องการนอนของวาฬและโลมาเสนอว่าการพักทีละซีกอาจช่วยรองรับการหายใจและการเคลื่อนไหว แต่รูปคลื่นสมองยังไม่ได้เผยว่าซีกที่ไม่หลับคุมร่างกายแต่ละจังหวะอย่างไร

หลักฐานว่าซีกสมองพักแยกกันมาจากการทดลองกับโลมาปากขวด นักวิจัยปลุกโลมาทุกครั้งที่สมองข้างหนึ่งเริ่มเข้าสู่คลื่นหลับช้า แล้วเฝ้าดูช่วงพักฟื้น ผลคือคลื่นหลับชดเชยกลับเพิ่มเฉพาะในซีกที่ถูกปลุกซ้ำ ส่วนการรบกวนการหลับทั้งสองข้างทำให้คลื่นช้าเพิ่มกลับทั้งสองฝั่ง ผลนี้ชี้ว่าแต่ละซีกมีความต้องการพักของตัวเอง

แต่อย่าเข้าใจว่าโลมาปิดสมองข้างหนึ่งสนิท ส่วนอีกข้างตื่นเต็มที่เหมือนคนเฝ้ายาม คลื่นสมองระหว่างหลับมีหลายระดับ และตาข้างที่เปิดหรือปิดก็ไม่ได้บอกสภาพสมองได้ตรงกันทุกวินาที นักวิจัยเสนอหน้าที่ของการหลับแบบนี้ไว้หลายอย่าง ทั้งช่วยการหายใจ การเคลื่อนไหว และรับข้อมูลจากรอบตัว

สิ่งที่หลักฐานบอกได้ชัดคือสมองโลมาพักไม่พร้อมกันสองซีก จึงยังมีคลื่นสมองอีกแบบระหว่างที่ซีกหนึ่งหลับช้า หากเห็นมันลอยนิ่งหรือว่ายช้าใกล้ผิวน้ำ เราบอกไม่ได้จากท่าทางอย่างเดียวว่าหลับอยู่หรือไม่ การยืนยันต้องอาศัยข้อมูลคลื่นสมอง ไม่ใช่ดูแค่ว่ามันโผล่ขึ้นมาหายใจ

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th