ผึ้งทุกชนิดต่อยแล้วตายจริงไหม?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

เวลาเห็นผึ้งบินใกล้อาหารหรือดอกไม้ หลายคนจำคำเตือนได้ว่าอย่าไปตบมัน เพราะต่อยแล้วผึ้งจะตาย เรื่องนี้มีส่วนจริง แต่ถ้าใช้กับผึ้งทุกชนิดก็เหมารวมเกินไป คำตอบขึ้นกับชนิดของผึ้ง วรรณะในรัง และผิวที่เหล็กในไปติด แต่คำเตือนนี้มักเล่าราวกับทุกตัวในรังมีชะตาเดียวกัน

กรณีที่มีหลักฐานชัดคือผึ้งน้ำผึ้งงานเพศเมีย: เมื่อเหล็กในปักคาผิวคนหรือสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมแล้วผึ้งดึงตัวออก เนื้อเยื่อส่วนท้องอาจฉีกและผึ้งตาย คำว่า “ผึ้งต่อยแล้วตาย” จึงใช้กับเหตุการณ์นี้ ไม่ใช่กับผึ้งทุกตัวที่มีเหล็กใน

เหล็กในของผึ้งงานมีเงี่ยงเล็กหันย้อนคล้ายตะขอ แทงเข้าไปแล้วเกาะผิวที่ยืดหยุ่นแน่นขึ้น เมื่อผึ้งบินหนี เหล็กในและถุงพิษอาจคาอยู่ ส่วนท้องถูกดึงจนฉีก กลไกนี้ช่วยให้เหล็กในยึดอยู่ในผิว แต่มีต้นทุนต่อผึ้งงานเอง

งานทดลองกับเหล็กในผึ้งน้ำผึ้งเอเชียชนิดหนึ่งพบว่าเงี่ยงช่วยลดแรงตอนแทง แต่เพิ่มแรงต้านขณะถอน ผู้วิจัยทดลองกับผิวกระต่ายและใช้แบบจำลองผิวมนุษย์ จึงสังเกตกลไกที่เงี่ยงเกี่ยวและฉีกเนื้อเยื่อตอนดึงออก ผลนี้อธิบายแรงของเหล็กใน ไม่ได้แทนผึ้งทุกชนิดหรือทุกเหตุการณ์

ความต่างยังมีในรังเดียวกันด้วย ผู้เชี่ยวชาญด้านผึ้งจากมหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย เดวิส ระบุว่าผึ้งงานเพศเมียเป็นวรรณะที่ตายหลังต่อยในสถานการณ์นี้ นางพญาต่อยได้หลายครั้ง ส่วนผึ้งตัวผู้ไม่มีเหล็กใน จึงต่อยแบบผึ้งงานไม่ได้ คำว่า “ผึ้ง” จึงไม่ได้หมายถึงสมาชิกที่มีร่างกายและหน้าที่เหมือนกันทั้งหมด

สำหรับผึ้งชนิดอื่น แหล่งข้อมูลเหล่านี้ไม่ได้สำรวจครบทุกชนิด จึงยังสรุปแทนกันไม่ได้ รูปร่างเงี่ยงและเนื้อเยื่อที่ถูกต่อยมีผลต่อการถอนเหล็กใน ควรพูดให้ตรงขอบเขตว่าเหตุการณ์ที่อธิบายได้ชัดเป็นของผึ้งน้ำผึ้งงานที่เหล็กในติดในผิวหนัง

ผึ้งงานน้ำผึ้งอาจตายเพราะเหล็กในเกี่ยวผิวจนส่วนท้องฉีกตอนถอนตัว ส่วนวรรณะและผึ้งชนิดอื่นต้องแยกตามหลักฐาน

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th