มดเดินเป็นแถวกลับรังได้อย่างไร กลิ่นช่วยนำทางแค่ไหน?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

เห็นมดหลายตัวเดินเรียงตามขอบผนังไปหาเศษขนม แล้วกลับมาตามแนวเดิมพอดี ภาพนี้ชวนให้คิดว่ามดมีตัวนำหรือจำทางเก่งเป็นพิเศษ แต่สัญญาณที่พวกมันใช้มองไม่เห็นด้วยตาเรา

นักวิจัยศึกษาพฤติกรรมนี้ด้วยการให้มดฟาโรห์เดินจากรังไปยังอาหารที่อยู่ห่าง 30 เซนติเมตร โดยมีทางแยกเป็นรูปตัววาย แล้วดูว่ามดเลือกกิ่งทางที่ถูกทำเครื่องหมายไว้หรือไม่

คำตอบคือมดหลายชนิดใช้รอยสารเคมีที่เรียกว่า ฟีโรโมนเป็นแนวทางไปหาอาหาร มดที่พบแหล่งอาหารอาจทิ้งสารไว้บนพื้นระหว่างเดินกลับรัง มดตัวอื่นจึงตามรอยที่ตรวจจับได้ ไม่ได้อาศัยเส้นที่เรามองเห็นหรือมีหัวหน้าคอยชี้ทางทุกครั้ง

เมื่อมีมดเดินซ้ำบนเส้นทางหนึ่ง รอยกลิ่นอาจถูกเติมเพิ่มได้ งานทดลองสร้างทางที่มดใช้หาอาหารก่อน แล้วหยุดไม่ให้พวกมันเติมรอย เพื่อวัดว่าสัญญาณเดิมยังดึงดูดผู้ตามได้นานแค่ไหน

ช่วงแรกมด 70–80 เปอร์เซ็นต์เลือกทางที่เคยมีฟีโรโมน แต่เมื่อเวลาผ่านไปสัดส่วนลดเหลือครึ่งหนึ่ง ผลนี้แสดงว่ารอยกลิ่นไม่ได้อยู่ถาวร และมีผลต่อการเลือกทางเมื่อยังเข้มพอ

รอยบนพลาสติกกับกระดาษจางไม่เท่ากัน ในการทดลองกับมดฟาโรห์ สัดส่วนที่เลือกกิ่งเดิมลดเหลือครึ่งหนึ่งใน 25 นาทีบนพลาสติก และ 8 นาทีบนกระดาษ พื้นผิวจึงมีผลต่ออายุของรอยกลิ่น

งานเดียวกันประเมินครึ่งชีวิตของรอยไว้ราว 9 นาทีบนพลาสติกและ 3 นาทีบนกระดาษ หมายถึงเวลาที่ผลดึงดูดลดลงครึ่งหนึ่งตามแบบจำลอง ไม่ได้แปลว่ากลิ่นหายหมดหลังครบเวลานั้น

เวลาที่วัดได้เป็นของมดฟาโรห์ในห้องทดลอง ไม่ใช่เวลาตายตัวของมดทุกชนิดหรือทุกพื้นที่ รายละเอียดของสารและการตามรอยอาจต่างกัน จึงไม่ควรใช้ตัวเลขนี้แทนมดชนิดอื่น

แถวของมดจึงเกิดจากสัญญาณเคมีที่มดทิ้งไว้และเพื่อนร่วมรังตอบสนองต่อมัน รอยนั้นค่อยอ่อนลงเมื่อเวลาผ่านไป ไม่ใช่แผนที่ถาวรที่ตัวใดตัวหนึ่งวางไว้ล่วงหน้า

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th