ทำไมดาวเหนือจึงลอยต่ำใกล้ขอบฟ้าในไทย?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

คืนฟ้าเปิดในไทย ลองหันไปทางเหนือผ่านแนวหลังคา จะเห็นดาวดวงหนึ่งอยู่ต่ำใกล้ขอบฟ้า แต่ภาพถ่ายจากประเทศทางเหนือของโลกมักทำให้ดาวดวงเดียวกันดูสูงขึ้นมาก

ดาวเหนือไม่ได้กำลังตกลงไป และไม่ได้เปลี่ยนตำแหน่งตามคนดู ที่ต่างกันคือเรายืนอยู่คนละจุดบนโลก จึงมองแนวขอบฟ้ากับท้องฟ้าในมุมไม่เหมือนกัน

คำตอบอยู่ที่ตำแหน่งผู้สังเกต: มุมเงยของดาวเหนือใกล้เคียงกับละติจูดเหนือของผู้ดู ดาวเหนือหรือโพลาริสอยู่ใกล้ขั้วฟ้าเหนือ ซึ่งเป็นแนวต่อของแกนหมุนโลกขึ้นไปบนท้องฟ้า ปัจจุบันห่างจากจุดนั้นไม่ถึงหนึ่งองศา

ลองนึกภาพโลกเป็นลูกบอล คนที่ยืนใกล้เส้นศูนย์สูตรจะเห็นขั้วฟ้าเหนืออยู่ชิดขอบฟ้า เมื่อเดินทางขึ้นเหนือ แนวขอบฟ้าจะเปลี่ยนมุมเทียบกับแกนโลก ดาวเหนือจึงดูสูงขึ้น ทั้งที่ตัวดาวแทบอยู่ตำแหน่งเดิม

ถ้าอยู่ละติจูดเหนือ 15 องศา ดาวเหนือจะอยู่สูงจากขอบฟ้าทิศเหนือประมาณ 15 องศา สมาคมดาราศาสตร์ไทยมีแผนที่ฟ้าสำหรับละติจูด 15 องศาเหนือ ซึ่งใช้ฝึกดูดาวในประเทศไทยได้ ตัวเลขนี้เรียกว่า “มุมเงย” วัดจากแนวขอบฟ้าขึ้นไป ไม่ใช่ระยะทางถึงดาว

วิธีกะคร่าว ๆ คือยื่นกำปั้นที่แขนเหยียดสุด ความกว้างกำปั้นบนท้องฟ้าประมาณ 10 องศา ที่ละติจูด 15 องศา ดาวเหนือจึงอยู่สูงราวกำปั้นครึ่งโดยประมาณ ส่วนการเดินทางขึ้นเหนือทุก 111 กิโลเมตรจะเพิ่มละติจูดใกล้หนึ่งองศา และทำให้ดาวเหนือดูสูงขึ้นราวหนึ่งองศา

นาซาอธิบายว่าการวัดความสูงของดาวเหนือช่วยประมาณละติจูดได้ เพราะโพลาริสอยู่ใกล้ขั้วฟ้าเหนือมาก แต่ดาวไม่ได้อยู่นิ่งสนิท เมื่อโลกหมุน มันจะวาดวงเล็ก ๆ รอบขั้วฟ้า เพียงแต่การขยับนั้นเล็กจนดูเหมือนดาวประจำที่

หากลองหาเอง ให้ใช้แผนที่ดาวหรือแอปดูดาวที่ตั้งตำแหน่งเป็นจังหวัดของเรา แล้วมองไปทางเหนือในจุดที่ขอบฟ้าโล่ง ดาวเหนืออยู่ต่ำในไทย อาคาร ต้นไม้ ภูเขา หรือเมฆจึงบังได้ง่าย ถ้าหาไม่พบ อาจเป็นเพราะขอบฟ้าถูกบัง ไม่ได้แปลว่าดาวหายไป

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th