กล้องนับหิ่งห้อยบนต้นไม้ได้อย่างไร ทั้งที่แสงกะพริบซ้อนกัน?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

คืนมืดริมเจ้าพระยาที่บางกะเจ้า ต้นไม้ต้นหนึ่งพร่างด้วยแสงหิ่งห้อยเป็นจุด ๆ ถ้าหยุดภาพไว้เฟรมเดียวแล้วนับแสง จะรู้ไหมว่ามีกี่ตัว? ตัวเดิมอาจกะพริบซ้ำในเฟรมถัดไป ส่วนแสงสองจุดที่อยู่ชิดกันก็อาจทับกัน

ทีมที่สำรวจฝูงหิ่งห้อยในไทยจึงลองแก้โจทย์นี้ด้วยวิดีโอ: โปรแกรมไม่ได้บวกจุดสว่างทีละภาพ แต่ตามจุดเดิมข้ามเฟรมและให้รหัสประจำตัว วิธีนี้ช่วยแยกว่าจุดไหนน่าจะเป็นแมลงตัวเดิม ไม่ใช่ไฟดวงใหม่ที่โผล่ขึ้นมา

งานวิจัยปี 2026 ตั้งกล้อง 4K บนขาตั้ง ถ่ายต้นไม้ริมแม่น้ำในบางกะเจ้า คลิปละหนึ่งถึงสองนาที ทีมเก็บ 281 คลิปจาก 16 วัน ตั้งแต่มีนาคม 2023 ถึงกุมภาพันธ์ 2024 โดยไม่ต้องจับหิ่งห้อยมาทำเครื่องหมาย

โปรแกรมเริ่มจากคัดสีที่ตรงกับแสงหิ่งห้อย แล้วรวมพิกเซลที่อยู่ใกล้กันให้เป็นจุดที่น่าจะมาจากหิ่งห้อยหนึ่งตัว จากนั้นใช้ตำแหน่งและจังหวะกะพริบช่วยคัดอีกชั้น เมื่อจุดนั้นขยับ โปรแกรมใช้ภาพก่อนหน้าคาดตำแหน่งในภาพถัดไปและพยายามคงรหัสเดิมไว้ ส่วนจุดที่ไม่กะพริบตามแบบของหิ่งห้อยจะถูกตัดออก

การตามตัวเดิมช่วยนับได้มากกว่าจำนวนแสงในภาพเดียว นักวิจัยประเมินจำนวนหิ่งห้อยที่มองเห็นในฝูง และดูความถี่ที่แต่ละตัวกะพริบ ข้อมูลชุดนี้พบจำนวนสูงสุดในเดือนมิถุนายน แต่เป็นผลจากจุดสำรวจแห่งเดียวในปีเดียว ไม่ใช่ข้อสรุปว่าหิ่งห้อยไทยทุกพื้นที่มีฤดูสูงสุดตรงกัน

ตัวเลขยังคลาดเคลื่อนได้ ลมแรงทำให้แมลงขยับจนจับคู่จุดเดิมกับภาพใหม่ยาก อีกทั้งหิ่งห้อยต่างชนิดอาจอยู่บนต้นเดียวกัน หรือแสงไฟกระพริบจากเครื่องบินอาจหลุดเข้าภาพ ทีมจึงใช้คลิปซ้ำคำนวณช่วงความไม่แน่นอน ไม่ถือว่าทุกจุดที่โปรแกรมพบเป็นหิ่งห้อยแน่นอน

คลิปหลายช่วงเวลาช่วยให้เปรียบเทียบจำนวนที่เห็นในแต่ละฤดูได้ งานนี้ยังไม่ใช่ระบบนับหิ่งห้อยทุกตัวในป่าทั้งผืน และทีมต้องไปหาต้นไม้ที่มีฝูงก่อนตั้งกล้อง แต่เป็นจุดเริ่มให้การเฝ้าดูฝูงริมน้ำมีข้อมูลซ้ำตรวจได้ แทนการกะจากความสว่างด้วยตาเปล่า

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th