กังหันน้ำภูหินร่องกล้าส่งแรงไปตำข้าวได้อย่างไร?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ใกล้โรงเรียนการเมืองและการทหารบนภูหินร่องกล้า มีกังหันน้ำเก่าตั้งอยู่ในพื้นที่ท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์ ผู้คนมาเดินชมทั้งธรรมชาติและร่องรอยการใช้ชีวิตบนภูเขา รายงานของอุทยานเล่าว่ากังหันเคยช่วยเตรียมข้าวให้ผู้ที่อาศัยอยู่ในป่า

เว็บไซต์ท่องเที่ยวชุมชนของ อพท. ระบุว่าบริเวณใกล้โรงเรียนมี กังหันน้ำสำหรับสีข้าว ส่วนหัวหน้าอุทยานฯ อธิบายว่า น้ำขับกังหันให้หมุน แล้วแกนส่งแรงไปยังครกกระเดื่องตำข้าว จึงใช้พลังน้ำแทนแรงคน นี่คือคำอธิบายการทำงานที่ให้ไว้กับผู้สื่อข่าวในปี 2561

กลไกเริ่มจากสายน้ำที่ไหลไปผลักส่วนรับแรงของกังหัน วงล้อจึงหมุนต่อเนื่องและถ่ายทอดการหมุนผ่านแกนไปยังอุปกรณ์ตำข้าว รายงานไม่ได้ลงรายละเอียดรูปทรงของจุดเชื่อมต่อ ขนาดวงล้อ หรือปริมาณน้ำ จึงอธิบายได้เท่าที่มีหลักฐานว่า สายน้ำเป็นต้นกำลัง และแกนกังหันเชื่อมแรงนั้นกับครกกระเดื่อง

เครื่องนี้สร้างขึ้นเพื่อใช้จริง หัวหน้าอุทยานฯ ระบุว่ากังหันช่วยเตรียมข้าวเป็นอาหารให้คนหลายพันคนที่อยู่บนภูหินร่องกล้าในเวลานั้น และยังเคยผลิตไฟฟ้าสำหรับส่องสว่าง คนสร้างเป็นนักศึกษาวิศวกรรมศาสตร์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยที่เข้าไปอยู่ในป่าหลังเหตุการณ์ 6 ตุลาคม 2519 ตามรายงานเดียวกัน

รายงานที่เผยแพร่ในปี 2561 ระบุว่ากังหันหยุดหมุนมานานกว่า 10 ปี และขณะนั้นกำลังซ่อมโดยคืบหน้าไปประมาณครึ่งหนึ่ง แหล่งข้อมูลที่ตรวจพบยังไม่ยืนยันว่าปัจจุบันมันกลับมาใช้งานหรือไม่ หน้า อพท. ให้ข้อมูลว่ากังหันอยู่ในพื้นที่ท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์ แต่ไม่ได้ระบุสถานะการเดินเครื่องล่าสุด

ตอนเดินชมบริเวณโรงเรียนการเมืองและการทหาร เราจึงเห็นได้ทั้งตัวเครื่องและร่องรอยการใช้ความรู้ทางช่างกับชีวิตประจำวัน เรื่องที่ควรสอบถามอุทยานก่อนเดินทางคือการซ่อมล่าสุดและการเปิดให้เข้าชม เพราะรายงานที่ตรวจพบยังเล่าถึงสภาพเมื่อหลายปีก่อน