ทำไมผ้าขนหนูตากแล้วแข็ง?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ผ้าขนหนูบางผืนนุ่มฟูตอนเปียก แต่พอแขวนจนแห้งกลับตั้งแข็งและสากมือ โดยเฉพาะผ้าฝ้ายผืนหนา ความต่างระหว่างตอนออกจากเครื่องกับตอนเก็บจากราวยิ่งสังเกตได้ชัด

หลายคนอาจสงสัยว่าผงซักฟอกหรือน้ำมีส่วนหรือไม่ งานทดลองกับฝ้ายพบคำอธิบายที่เกิดขึ้นตรงผิวเส้นใยระหว่างการแห้ง

แม้ผ้าจะแห้ง ยังมี น้ำเล็กน้อยเกาะบนผิวเส้นใย มันช่วยดึงเส้นใยที่แตะกันผ่านช่องแคบ ๆ เมื่อหลายจุดเกาะพร้อมกัน ผืนผ้าจึงคลายตัวและงอได้ยากขึ้น นี่เป็นเหตุให้ผ้าฝ้ายตากธรรมชาติรู้สึกแข็ง

ทีมจาก Hokkaido University และ Kao ใช้กล้องแรงอะตอมกับอินฟราเรดตรวจฝ้าย พบสารหนืดที่ไม่ใช่เซลลูโลสและสัญญาณน้ำบนผิวตัวอย่างที่แห้ง เมื่อกำจัดน้ำออก สัญญาณไม่ปรากฏ ผลสนับสนุนว่าน้ำที่ผิวเส้นใยมีส่วนต่อความแข็ง

ผ้าขนหนูมีห่วงด้ายเล็ก ๆ บนผิวเพื่อช่วยซับน้ำ เมื่อฝ้ายแห้ง เส้นใยตามห่วงเหล่านี้ยังสัมผัสกันหลายจุด จึงมีตำแหน่งให้แรงยึดจับกันมากกว่าผ้าเรียบ

นักวิจัยเรียกกลไกนี้ว่า แรงยึดเหนี่ยวจากแรงแคปิลลารี เมื่อน้ำคั่นในช่องเล็ก มันดึงผิวสองด้านเข้าหากัน เส้นใยฝ้ายที่แตะกันหลายจุดจึงเกาะพร้อมกันทั่วผืน

งานก่อนหน้าที่ทีมอ้างถึงพบว่ามัดเส้นใยฝ้ายที่ถูกระบายน้ำพร้อม แรงเขย่า ยืดหยุ่นกว่าแบบปล่อยแห้งนิ่ง การเคลื่อนไหวในเครื่องอบจึงอาจช่วยคลายเส้นใยได้ด้วย

ถ้าไม่มีเครื่องอบ ลองสะบัดผ้าก่อนแขวน เว้นระยะไม่ให้พับทับกัน แล้วสะบัดอีกครั้งหลังแห้ง วิธีนี้ไม่รับประกันว่าผ้าทุกชนิดจะนุ่มเท่ากัน แต่ช่วยคลายเส้นใยได้โดยไม่ต้องรีบเพิ่มน้ำยาปรับผ้านุ่ม

งานวิจัยนี้ศึกษาผิวเส้นใยฝ้าย จึงไม่ควรเหมารวมว่าผ้าใยสังเคราะห์หรือผ้าผสมทุกชนิดจะแข็งด้วยกลไกเดียวกัน และไม่ได้ระบุว่าความกระด้างทุกกรณีเกิดจากน้ำบนผิวเส้นใย หากผ้ายังหยาบหรือมีคราบหลังซักหลายครั้ง ก็อาจมีสาเหตุอื่นร่วมด้วย

ครั้งหน้าที่ผ้าขนหนูแห้งแล้วตั้งแข็ง ลองขยำหรือสะบัดดู ความนุ่มที่กลับมาอาจเกิดจากเส้นใยที่เคยเกาะกันได้ขยับแยกออกจากกัน