ทำไมรถไฟสายเหนือจึงลอดอุโมงค์ขุนตาน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

รถไฟสายเหนือช่วงลำปาง-ลำพูนวิ่งหายเข้าอุโมงค์ขุนตาน ครู่หนึ่งภาพป่าก็กลับมาเต็มหน้าต่าง ทำไมทางรถไฟจึงเจาะผ่านแนวเขาตรงนี้แทนการอ้อม?

เส้นทางสายเหนือขยายขึ้นไปถึงนครสวรรค์ใน พ.ศ. 2448 การต่อทางไปลำปางและเชียงใหม่ต้องสำรวจพื้นที่ขุนตาน ซึ่งเป็นเขตป่าภูเขาที่เดินทางเข้าถึงได้ยาก

คำตอบคือ แนวเทือกเขาขุนตานขวางทางจากลำปางสู่ลำพูน การสำรวจจึงเลือกเจาะเข้าไปในดอยงาช้าง เพื่อพารางลอดแนวสูงชันที่กั้นสองฝั่งไว้ ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธรบันทึกว่าเริ่มสำรวจใน พ.ศ. 2448 และใช้เวลาสองปีก่อนเริ่มก่อสร้าง

งานเริ่มใน พ.ศ. 2450 ภายใต้การควบคุมของวิศวกรชาวเยอรมัน เอมิล ไอเซนโฮเฟอร์ พื้นที่สูงและเข้าถึงยาก คนงานเดินเท้าหรือขี่ม้าจากลำปาง ส่วนวัสดุกับเครื่องมือขนด้วยช้าง เกวียน และรอก

เครื่องทุ่นแรงมีน้อย งานเจาะจึงเริ่มด้วยสว่านหรือแรงคนตอกหินเปิดรู แล้วใส่ไดนาไมต์ เมื่อขุดลึกเข้าไปต้องสูบลมจากภายนอก และขนเศษหินออกด้วยแรงคน

งานรางรอบอุโมงค์ก็ต้องรับมือกับทางชัน ช่วงจากสถานีแม่ตานน้อยถึงสถานีขุนตานยาว 8 กิโลเมตร แต่ต่างระดับกัน 200 เมตร ด้านใต้ยังมีหุบเหวจนต้องสร้างสะพานข้าม 3 แห่งในช่วงทางเพียง 8 กิโลเมตร

การขุดจากปากอุโมงค์ทั้งสองด้านมาบรรจบกันใน พ.ศ. 2458 หลังทำงานมาแปดปี จากนั้นจึงก่อผนังและหลังคาคอนกรีตเพื่อเพิ่มความแข็งแรงและกันน้ำรั่ว งานอุโมงค์เสร็จใน พ.ศ. 2461 ส่วนรถไฟเริ่มเดินผ่านวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2464

ททท. เสนอเส้นทางรถไฟกรุงเทพฯ-ลำปาง-ขุนตาลในเนื้อหาเที่ยว Green Season เดือนมิถุนายน 2569 โดยระบุอุโมงค์ขุนตานเป็นจุดผ่านระหว่างทาง วันนี้รางสายเดิมยังพาผู้โดยสารไปถึงพื้นที่อุทยานแห่งชาติดอยขุนตาลได้

ช่วงมืดไม่กี่นาทีระหว่างสองจังหวัดจึงเป็นทางผ่านที่เริ่มจากภูเขาขวางราง และกลายเป็นเส้นเชื่อมเส้นทางเหนือที่รถไฟยังใช้เดินทางอยู่