ทำไมปีนักษัตรจีนเริ่มคนละวันในแต่ละตำรา

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ปีมะเมีย 2569 มีวันเปลี่ยนปีให้เห็นสองแบบในช่วงเดือนกุมภาพันธ์ ปฏิทินจีนของฮ่องกงกำหนดวันขึ้นปีใหม่ไว้ที่ 17 กุมภาพันธ์ ส่วนวันลี่ชุน หรือ “เริ่มฤดูใบไม้ผลิ” อยู่วันที่ 4 กุมภาพันธ์ เวลา 04:02 น. ตามเวลาฮ่องกง คนที่อ่านดวงจีนจึงอาจเห็นเว็บไซต์ระบุปีนักษัตรไม่ตรงกัน โดยเฉพาะผู้ที่เกิดช่วงต้นเดือน

คำว่า “เริ่มปี” จึงขึ้นกับระบบที่เลือกใช้ ไม่ได้มีวันเดียวที่ใช้เหมือนกันในทุกบริบท คำอธิบายคือ แต่ละตำราใช้จุดเริ่มปีคนละปฏิทิน ปฏิทินจีนทั่วไปเริ่มปีที่วันแรกของเดือนจันทรคติเดือนแรก ขณะที่ผู้พยากรณ์บางกลุ่มใช้วันลี่ชุนเป็นขอบเขตเปลี่ยนปีแบบก้านฟ้ากิ่งดิน ทั้งสองวิธีจึงให้ผลต่างกันได้ในช่วงรอยต่อ ไม่ได้หมายความว่าปฏิทินชุดใดคำนวณวันผิด

ปฏิทินจันทรคติแบ่งเดือนตามข้างขึ้นข้างแรม เดือนหนึ่งจึงมี 29 หรือ 30 วัน และต้องเพิ่มเดือนอธิกมาสเป็นบางปีเพื่อให้เดือนตามดวงจันทร์ไม่เลื่อนไกลจากฤดูกาล วันขึ้นปีใหม่จีนจึงไม่ตรงกับ 1 มกราคมเสมอไป หอดูดาวฮ่องกงอธิบายว่าใช้วันขึ้นหนึ่งค่ำของเดือนแรก ซึ่งกำหนดจากรอบดวงจันทร์หลังเหมายัน เป็นจุดเริ่มปีปฏิทินจีน

ลี่ชุนอยู่คนละระบบกับเดือนจันทรคติ เพราะเป็นหนึ่งใน 24 สารทที่แบ่งตำแหน่งของดวงอาทิตย์ตลอดรอบปี หอดูดาวฮ่องกงระบุว่าสารทเหล่านี้อิงการเคลื่อนที่ของโลกรอบดวงอาทิตย์และใช้บอกจังหวะฤดูกาล วันเริ่มสารทจึงขยับใกล้วันเดิมตามปฏิทินสุริยคติ แม้วันที่ตรุษจีนจะเลื่อนไปมา

ตัวอย่างปี 2569 ลี่ชุนตรงกับวันที่ 4 กุมภาพันธ์ เวลา 04:02 น. ในฮ่องกง ส่วนวันขึ้นปีใหม่จีนคือ 17 กุมภาพันธ์ ห่างกันเกือบสองสัปดาห์ ถ้าใช้ขอบเขตลี่ชุน ปีมะเมียเริ่มก่อนวันตรุษจีน แต่ถ้าใช้วันขึ้นปีใหม่ตามปฏิทินจันทรคติ ปีมะเมียเริ่มในวันที่ 17 กุมภาพันธ์ นี่จึงเป็นเหตุที่ผลคำนวณของคนเกิดต้นเดือนกุมภาพันธ์อาจต่างกัน

หอดูดาวฮ่องกงระบุแนวปฏิบัติของปฏิทินที่หน่วยงานจัดทำว่าใช้วันแรกของเดือนจันทรคติเดือนแรกเป็นวันเปลี่ยนปี ส่วนผู้พยากรณ์หรือผู้สนใจการทำนายบางกลุ่มเลือกวันเริ่มฤดูใบไม้ผลิเป็นจุดเปลี่ยนก้านฟ้ากิ่งดิน ขอบเขตนี้เป็นวิธีจัดระบบปฏิทินและการผูกดวงตามแต่ละสาย ไม่ใช่หลักฐานว่าปีเกิดกำหนดนิสัยหรือเหตุการณ์ในชีวิต

เวลาอ่านดวงจีน จึงควรดูว่าเว็บหรือผู้จัดทำบอกวิธีนับปีไว้แบบใด หากวันเกิดอยู่ใกล้ต้นเดือนกุมภาพันธ์ ควรถามเพิ่มว่าใช้วันขึ้นปีใหม่จีนหรือลี่ชุน รวมถึงใช้เวลาท้องถิ่นของเมืองไหน เพราะเวลาสารทมีช่วงเวลาที่แน่นอน การระบุวิธีคำนวณทำให้เข้าใจว่าทำไมผลลัพธ์ต่างกัน โดยไม่ต้องเลือกข้างว่าตำราใดเป็นคำตอบเดียว

ก่อนเทียบคำทำนาย ให้เทียบขอบเขตของปฏิทินก่อน คำว่า “ปีนักษัตร” ในปฏิทินทั่วไปกับปีที่ใช้ผูกดวงอาจอ้างวันเริ่มคนละแบบ บทความนี้อธิบายที่มาของการนับปีสองระบบ ไม่ได้ยืนยันว่าคำทำนายจากระบบใดทำนายอนาคตได้