ทำไมไมค์ถึงหอน และต้องขยับตรงไหนก่อน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

พิธีกรกำลังพูดอยู่ดี ๆ เสียงจากลำโพงก็แหลมขึ้นจนคนทั้งห้องสะดุ้ง มือหนึ่งรีบหมุนวอลลุ่ม อีกคนยกไมค์หนีลำโพง อาการที่เรียกกันว่า “ไมค์หอน” ทำให้หลายคนสงสัยว่าไมค์เสียหรือเครื่องเสียงมีปัญหาหนัก

เสียงแบบนี้เกิดได้ทั้งในห้องประชุม งานโรงเรียน และเวทีเล็ก ๆ ต่อให้ใช้ไมค์ตัวเดิม พอย้ายตำแหน่งคนกับลำโพง เสียงหอนก็อาจหายไปได้ เพราะตัวแปรสำคัญอยู่ที่เสียงเดินทางกลับเข้าไมค์อย่างไร

เสียงหอนเกิดจากวงจรป้อนกลับทางเสียง: ไมค์รับเสียงจากลำโพง ส่งผ่านเครื่องขยายกลับไปออกลำโพง แล้วไมค์รับเสียงเดิมซ้ำเป็นทอด ๆ เมื่อเสียงในวงจรดังขึ้นทุกครั้ง ก็จะกลายเป็นเสียงกรีดที่ได้ยินชัด Yamaha อธิบายเส้นทางนี้ว่าเป็นวงจรของเสียงจากไมค์ไปลำโพงและย้อนกลับมา ส่วน QSC ก็อธิบายหลักเดียวกันในคู่มือเสียงสำหรับเวที

ทำไมเสียงถึงค้างอยู่ที่โน้ตแหลมเพียงโน้ตเดียว? ห้องไม่ได้ตอบสนองต่อเสียงทุกความถี่เท่ากัน ผนัง รูปทรงห้อง ลำโพง และตัวไมค์ทำให้บางย่านดังเด่นกว่าย่านอื่น ความถี่ที่ถูกขยายมากพอจึงเริ่มหอนก่อน ส่วนเสียงพูดทั่วไปที่ความถี่อื่นยังฟังได้ตามปกติ

นี่จึงไม่ใช่การพิสูจน์ว่าไมค์คุณภาพต่ำเสมอไป Yamaha ระบุว่าลักษณะเสียงหอนขึ้นกับตำแหน่งไมค์และลำโพง ระดับเสียง และการก้องของห้องด้วย ห้องเล็กที่ผนังแข็งหรือมีไมค์เปิดพร้อมกันหลายตัว ยิ่งต้องระวังไม่ให้เสียงจากลำโพงวิ่งกลับเข้าหน้าไมค์

ถ้าเริ่มได้ยินเสียงแหลม ให้ลดระดับช่องไมค์หรือปิดเสียงไมค์ชั่วครู่ก่อน ลดเสียงให้วงจรหยุด แล้วค่อยขยับไมค์กับลำโพง การลดวอลลุ่มช่วยตัดวงจรได้เร็ว แต่ถ้าลดมากเกินไป คนท้ายห้องก็อาจฟังพิธีกรไม่รู้เรื่อง จึงควรแก้ตำแหน่งควบคู่กัน

วางลำโพงไว้ด้านหน้าคนพูด หันเสียงไปทางผู้ฟัง และให้ไมค์อยู่หลังแนวลำโพง หากย้ายไม่ได้ ให้เพิ่มระยะห่างและอย่าหันหัวไมค์เข้าหาลำโพงโดยตรง ถือไมค์ใกล้ปากพอให้รับเสียงคนพูดชัด จะได้ไม่ต้องเร่งไมค์แรงเพื่อชดเชยเสียงพูดที่เบา

สำหรับไมค์ที่มีทิศทางรับเสียง การหมุนด้านรับเสียงให้เข้าหาปากและหันด้านที่ไวต่อเสียงน้อยไปทางลำโพงก็ช่วยได้ แต่ไมค์แต่ละรุ่นรับเสียงไม่เหมือนกัน ควรดูรูปแบบรับเสียงของรุ่นนั้น หรือทดลองพูดในตำแหน่งจริงก่อนเริ่มงาน

ไม่ควรรีบหมุนอีควอไลเซอร์ตัดเสียงทุกย่านแบบสุ่ม การตัดความถี่ที่หอนอาจช่วยในระบบที่จูนโดยคนดูแลเสียง แต่ถ้าปัญหาเกิดจากไมค์จ่อหน้าลำโพงหรือเปิดเกนสูง การขยับอุปกรณ์และลดระดับเสียงคือจุดเริ่มที่ตรงกว่า Yamaha แนะนำให้แก้ทางกายภาพก่อน แล้วค่อยแตะการปรับสัญญาณเมื่อพื้นที่หรือระดับเสียงจำกัด

จำง่าย ๆ ว่าเสียงหอนไม่ได้มาจากไมค์ตัวเดียว แต่มาจากเสียงที่วนครบทางระหว่างไมค์ เครื่องขยาย และลำโพง ถ้าเกิดขึ้นกลางงาน ให้ตัดเสียงไมค์ชั่วคราว แล้วจัดตำแหน่งลำโพงกับไมค์ใหม่ก่อนเปิดใช้อีกครั้ง วิธีนี้มักแก้ต้นเหตุได้เร็วกว่าซื้อไมค์ตัวใหม่