ลูกอมวัดพาราเซตามอลในน้ำลายได้อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ภาพลูกอมสีแดงบนก้านพลาสติกดูเหมือนขนม แต่ใต้เปลือกนั้นมีทางเดินของเหลวกับชิ้นส่วนตรวจวัดซ่อนอยู่ นักวิจัยทำอุปกรณ์หน้าตาคล้ายอมยิ้มเพื่อให้ผู้ใช้เลีย เก็บน้ำลาย แล้วส่งตัวอย่างไปหาเซนเซอร์ โดยตั้งใจทำให้ขั้นตอนเก็บตัวอย่างในปากง่ายขึ้น

ต้นแบบนี้ชื่อ Lollylab พัฒนาโดยทีมนักวิจัยจาก University of Southern California เปลือกรสพีชช่วยกระตุ้นน้ำลาย ส่วนก้านทำหน้าที่พาน้ำลายลงไปยังตัวตรวจ งานวิจัยตีพิมพ์ในวารสาร ACS Sensors และมุ่งวัดพาราเซตามอล ซึ่งพบได้ในยาแก้ปวดและยาลดไข้หลายชนิด

ผลทดลองพบว่า Lollylab ตรวจพาราเซตามอลในน้ำลายของผู้ใหญ่ 6 คนได้ โดยใช้เวลาวัดไม่ถึง 2 นาทีหลังเก็บตัวอย่าง แต่ผู้เข้าร่วมได้รับยาขนาดปกติ ไม่ใช่ผู้ที่กินยาเกินขนาด และยังไม่มีเด็กเข้าร่วมทดสอบ จึงยังตอบไม่ได้ว่าอุปกรณ์นี้ใช้วินิจฉัยพิษจากยาในผู้ป่วยจริงได้หรือไม่

ตัวอุปกรณ์ทำจากพลาสติกสองชิ้นประกบกัน ส่วนหัวมีช่องให้น้ำลายเข้า จากนั้นของเหลวไหลผ่านกระดาษใยแก้วที่อยู่ในก้านไปยังเซนเซอร์กราฟีนตรงปลาย เปลือกลูกอมสีแดงแต่งรสพีชอยู่ด้านบน และผลทดสอบระบุว่าส่วนผสมของเปลือกไม่รบกวนการวัด

เซนเซอร์ไม่ได้ตัดสินจากสีของลูกอมหรือน้ำลาย แต่ตรวจการเปลี่ยนแปลงของกระแสไฟฟ้าที่เกิดเมื่อพาราเซตามอลทำปฏิกิริยาบนขั้วกราฟีน สัญญาณนี้ใช้ประเมินว่ามีตัวยาอยู่ในตัวอย่างมากน้อยเพียงใด ทีมวิจัยจึงรวมทั้งการเก็บตัวอย่างและการตรวจไว้ในอุปกรณ์ชิ้นเดียว

เหตุผลที่เลือกน้ำลายคือเก็บได้โดยไม่ต้องเจาะเลือด และสารพาราเซตามอลสามารถตรวจพบในน้ำลายหลังรับยาได้ งานก่อนหน้าพบความสัมพันธ์ระหว่างค่าบางช่วงของน้ำลายกับเลือด แต่ความสัมพันธ์นั้นไม่ได้รับประกันว่าค่าจากน้ำลายจะใช้แทนผลเลือดได้ทุกเวลา ทุกคน หรือทุกกรณี

ในการทดลอง ผู้ใหญ่ 6 คนให้ตัวอย่างก่อนรับยา แล้วรับพาราเซตามอลขนาด 650 มิลลิกรัมและเก็บตัวอย่างอีกครั้งหลังผ่านไปหนึ่งชั่วโมง ผู้เข้าร่วมอมอุปกรณ์ประมาณหนึ่งนาทีเพื่อให้น้ำลายไหลเข้าไป ทีมรายงานว่าเซนเซอร์อ่านค่าตัวยาในตัวอย่างได้ภายในเวลาไม่ถึงสองนาที

ผู้เข้าร่วมยังให้คะแนนว่าอุปกรณ์ใช้ง่ายและสบายกว่าก้านเก็บน้ำลายแบบทั่วไปด้วย อย่างไรก็ตาม คนที่ร่วมทดสอบมีเพียงหกคน และเป็นผู้ใหญ่ทั้งหมด ผลเรื่องความสบายจึงเป็นข้อสังเกตจากกลุ่มเล็ก ไม่ใช่หลักฐานว่าเด็กทุกคนจะยอมใช้หรือว่าอุปกรณ์เหมาะกับทุกวัย

จุดที่ต้องแยกให้ชัดคือการตรวจพบยาในตัวอย่างทดลองไม่เท่ากับการวินิจฉัยภาวะได้รับยาเกินขนาด งานนี้ศึกษาหลังรับยาขนาดปกติหนึ่งครั้ง ไม่ได้ทดสอบความแม่นยำในผู้ป่วยฉุกเฉิน ไม่ได้เปรียบเทียบกับการตัดสินใจรักษา และยังไม่ได้แสดงว่าอุปกรณ์สามารถแทนการตรวจทางคลินิกได้

พาราเซตามอลมีอยู่ในยาแก้ปวดและยาแก้หวัดหลายผลิตภัณฑ์ การกินยาซ้ำซ้อนโดยไม่รู้ว่ามีตัวยาเดียวกันอาจทำให้ได้รับเกินคำแนะนำ สำนักงานอาหารและยาสหรัฐฯ จึงแนะนำให้อ่านฉลากและไม่ใช้ผลิตภัณฑ์ที่มีพาราเซตามอลหลายชนิดพร้อมกัน การตรวจด้วยต้นแบบลูกอมยังไม่ใช่เหตุผลให้ลองเพิ่มยา หรือใช้ผลเองตัดสินใจรักษา

ถ้าสงสัยว่ามีคนกินพาราเซตามอลเกินขนาด ให้ติดต่อหน่วยแพทย์ทันที ไม่ควรรอผลจากอุปกรณ์ทดลอง เพราะการได้รับยาเกินอาจทำอันตรายต่อตับได้ และการดูแลต้องอาศัยบุคลากรทางการแพทย์

ขั้นต่อไปที่ทีมวิจัยระบุไว้คือทดสอบกับผู้เข้าร่วมจำนวนมากขึ้น รวมถึงเด็ก และพัฒนาให้ตรวจสารอื่นในน้ำลายได้ การเพิ่มจำนวนตัวอย่างและเทียบผลกับวิธีมาตรฐานเป็นสิ่งจำเป็นก่อนจะรู้ว่าเซนเซอร์ทำงานสม่ำเสมอพอสำหรับการใช้จริงหรือไม่

ตอนนี้ Lollylab จึงเป็นต้นแบบห้องทดลองที่แสดงให้เห็นว่าอมยิ้มสามารถเก็บน้ำลายและส่งต่อให้เซนเซอร์ตรวจพาราเซตามอลได้ในขั้นต้น ยังไม่ใช่ชุดตรวจที่มีหลักฐานรองรับให้ใช้ตรวจเด็กหรือประเมินการกินยาเกินขนาด ผู้ปกครองยังควรใช้ยาตามฉลาก และให้แพทย์เป็นผู้ประเมินเมื่อมีเหตุฉุกเฉิน