แฉกสี่เส้นรอบดาวในภาพฮับเบิลเกิดจากอะไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

วันที่ 16 ตุลาคม NASA เผยภาพใหม่จากกล้องฮับเบิลของกาแล็กซีเกลียว NGC 1827 ซึ่งอยู่ห่างจากโลกประมาณ 37 ล้านปีแสงในกลุ่มดาวนกพิราบ ภาพเห็นกาแล็กซีเป็นแถบเฉียงยาว มีแนวฝุ่นแบ่งจานดาวออกเป็นสองด้าน และมีจุดสว่างพร้อมแฉกสี่เส้นอยู่ใกล้ป่องกลาง

จุดนั้นเป็นดาวฤกษ์ที่อยู่เบื้องหน้าระหว่างโลกกับกาแล็กซี ไม่ได้เป็นสมาชิกของ NGC 1827 แต่เส้นแสงที่ยื่นออกมาทำให้ภาพดูเหมือนดาวมีหนามหรือมีรังสีพุ่งออกไป จึงเกิดคำถามว่าแฉกเหล่านั้นเป็นลักษณะจริงของดาวหรือเป็นสิ่งที่กล้องสร้างขึ้น

แฉกทั้งสี่ไม่ได้ยื่นออกมาจากตัวดาว แต่เป็นลวดลายเลี้ยวเบนของแสงเมื่อผ่านโครงค้ำกระจกบานรองของฮับเบิล

กล้องสะท้อนแสงอย่างฮับเบิลใช้กระจกหลักรับแสงแล้วสะท้อนไปยังกระจกบานรอง ซึ่งส่งแสงต่อไปยังเครื่องมือบันทึกภาพ กระจกบานรองต้องมีโครงค้ำยึดอยู่ด้านหน้า เมื่อแสงจากดาวสว่างผ่านบริเวณโครงค้ำ คลื่นแสงจะเลี้ยวเบนและรวมตัวกันเป็นเส้นสว่างรอบแหล่งกำเนิด

ฮับเบิลมีโครงค้ำสี่ชิ้นที่รองรับกระจกบานรอง จึงเกิดแฉกสว่างสี่ทิศรอบดาวในภาพ ลวดลายนี้เป็นผลจากทางเดินของแสงในกล้อง ไม่ได้บอกว่าดาวมีรูปร่างเป็นกากบาท และไม่ใช่เส้นที่ดาวพ่นออกมาในอวกาศ

แฉกมักสังเกตได้ชัดรอบแหล่งกำเนิดแสงที่สว่างมาก เพราะมีแสงมากพอให้ลวดลายจากการเลี้ยวเบนเด่นขึ้นมา ดาวที่จางกว่าอาจยังเกิดผลทางแสงเช่นกัน แต่แฉกไม่สว่างพอให้เห็นชัดในภาพที่ผ่านการประมวลผลแล้ว

ในภาพ NGC 1827 จุดสว่างที่มีแฉกจึงไม่ใช่ดาวดวงหนึ่งในกาแล็กซี แต่เป็นวัตถุที่อยู่ใกล้กว่าและเรียงอยู่ตามแนวสายตาเดียวกัน ส่วนแถบยาวที่ดูคล้ายเส้นคั่นกลางเป็นจานของกาแล็กซีซึ่งเรามองจากด้านข้าง ทำให้รายละเอียดแขนกังหันที่โอบรอบจุดศูนย์กลางไม่ปรากฏชัดเหมือนภาพที่มองจากด้านบน

ภาพจากฮับเบิลก็ไม่ได้เป็นภาพสีที่ตาเราจะเห็นตรง ๆ ทุกส่วน กล้องบันทึกแสงผ่านฟิลเตอร์หลายช่วงคลื่น แล้วนำภาพขาวดำจากแต่ละฟิลเตอร์มารวมเป็นภาพสี สีบางส่วนจึงช่วยแยกข้อมูลของแสงหรือเน้นลักษณะที่นักดาราศาสตร์ต้องการศึกษา

NASA ระบุว่า NGC 1827 มีบริเวณสีฟ้าตามแนวจานดาว และมีแนวฝุ่นสีน้ำตาลคั่นอยู่ จุดสีฟ้าเหล่านั้นเป็นบริเวณที่มีแนวโน้มกำลังก่อดาวใหม่ ส่วนแนวฝุ่นคือกลุ่มฝุ่นที่บังแสงจากดาวด้านหลัง จึงเห็นเป็นเส้นเข้มพาดยาวไปตามกาแล็กซี

ภาพชุดนี้จึงมีทั้งร่องรอยของตัววัตถุและร่องรอยของเครื่องมืออยู่พร้อมกัน รูปร่างแบน แนวฝุ่น และบริเวณสีน้ำเงินช่วยให้ศึกษากาแล็กซี ส่วนแฉกสี่เส้นรอบดาวสว่างบอกลักษณะทางแสงของกล้องฮับเบิล

ครั้งหน้าที่เห็นดาวเป็นประกายสี่แฉกในภาพจากฮับเบิล ลองแยกสองอย่างออกจากกันก่อน: ดาวคือจุดกำเนิดแสง ส่วนแฉกคือรูปแบบที่แสงแสดงออกเมื่อผ่านโครงสร้างในกล้อง รายละเอียดเล็ก ๆ นี้ทำให้ภาพอวกาศบอกทั้งเรื่องของวัตถุไกลโพ้นและวิธีที่มนุษย์ใช้สังเกตมันได้ในภาพเดียว