ไขปริศนา "หมอกาฬโรค" (Plague Doctors): ชุดหน้ากากนกชวนขนหัวลุก และความจริงที่คุณอาจไม่รู้

ในช่วงเวลาที่โรคระบาดครั้งใหญ่รุนแรงที่สุดในหน้าประวัติศาสตร์อย่าง "กาฬโรค" (Black Death) ได้พัดถล่มโลก ภาพจำที่หลายคนคุ้นตาคือกลุ่มบุคคลในชุดคลุมสีดำสนิทพร้อมหน้ากากรูปทรงหัวนกยาวน่ากลัว พวกเขาคือ "หมอกาฬโรค" (Plague Doctors) ผู้ทำหน้าที่เผชิญหน้ากับความตายและความเจ็บป่วยอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

บทความนี้จะพาทุกท่านไปทำความรู้จักกับเบื้องหลังอันน่าพิศวงและเรื่องจริงที่คุณอาจไม่เคยรู้เกี่ยวกับหมอกาฬโรคเหล่านี้กันครับ

1. พวกเขาไม่ใช่แพทย์อาชีพเสมอไป

ท่ามกลางวิกฤตโรคระบาดที่แพร่กระจายไปทั่ว ผู้คนล้มตายเป็นจำนวนมาก ทำให้ระบบสาธารณสุขในขณะนั้นไม่สามารถรองรับได้ทัน บุคคลที่อาสามาทำหน้าที่เป็นหมอกาฬโรคจึงมักไม่ใช่แพทย์ผู้เชี่ยวชาญตัวจริงเสียงจริง แต่ส่วนใหญ่เป็นอาสาสมัคร หรือแพทย์ฝึกหัดที่เพิ่งเริ่มต้นทำงาน ซึ่งต้องแบกรับความเสี่ยงอันตรายถึงชีวิตในการรับมือกับโรคระบาดร้ายแรงนี้

2. ชีวิตที่ถูกตัดขาดจากสังคม

ชีวิตประจำวันของหมอกาฬโรคนั้นเต็มไปด้วยความโดดเดี่ยวและถูกกักบริเวณ พวกเขาจะต้องถูกจำกัดให้อยู่แต่ในพื้นที่ประจำการของตนเอง และจะสามารถก้าวเท้าออกไปข้างนอกได้ก็ต่อเมื่อต้องไปรักษาผู้ป่วยเท่านั้น แถมยังต้องเดินทางภายใต้การคุ้มกันอย่างเข้มงวดเพื่อป้องกันไม่ให้โรคระบาดแพร่กระจายออกไปสู่ชุมชนภายนอก ความโดดเดี่ยวและบรรยากาศรอบตัวที่เต็มไปด้วยความตายนี้เองที่ทำให้บุคลิกและวิถีชีวิตของพวกเขามีความแปลกแยกและลึกลับ

3. หน้ากากรูปนกอันโด่งดัง เกิดขึ้นช้ากว่าที่คิด

ภาพจำของชุดหมอกาฬโรคที่มาพร้อมกับหน้ากากหัวนกอันเป็นเอกลักษณ์ แท้จริงแล้ว ไม่ได้ปรากฏขึ้นในช่วงพีคสุดของโรคระบาด แต่เพิ่งถือกำเนิดขึ้นในปี ค.ศ. 1619 (พ.ศ. 2162) ซึ่งเป็นช่วงเวลาหลังจากจุดวิกฤตของกาฬโรคผ่านพ้นไปนานแล้ว โดยผู้ที่ได้รับการยกย่องว่าเป็นผู้คิดค้นชุดนี้คือ Charles de Delorme (ชาร์ลส์ เดอ เดออร์ม) แพทย์ประจำราชสำนักฝรั่งเศส แม้แรงบันดาลใจที่แท้จริงในการออกแบบจะยังคงเป็นปริศนาจนถึงทุกวันนี้ก็ตาม

4. ทุกชิ้นส่วนของชุดมี "หน้าที่" เฉพาะตัว

ชุดพิลึกพิลั่นของหมอกาฬโรคไม่ได้ใส่ไว้เพื่อความน่ากลัว แต่ถูกออกแบบมาตามความเชื่อทางการแพทย์ในสมัยนั้นเพื่อป้องกันเชื้อโรค ดังนี้:

• ชุดคลุมยาว (Robes): เคลือบด้วยไขมันหรือขี้ผึ้งเพื่อป้องกันไม่ให้ละอองเชื้อโรคหรืออากาศที่เป็นพิษซึมผ่านเข้ามาโดนตัว

• หมวกปีกกว้าง: สัญลักษณ์ที่บ่งบอกสถานะและระบุตัวตนว่าเป็นแพทย์

• ไม้เท้า: ใช้สำหรับตรวจดูอาการผู้ป่วยโดยไม่ต้องใช้มือสัมผัสโดยตรง รวมถึงใช้ไล่ฝูงชนที่เข้าใกล้

• หน้ากากรูปนก: บริเวณจะงอยปากที่ยื่นยาวออกมาถูกใช้บรรจุสมุนไพร เครื่องเทศ และการบูร เพื่อทำหน้าที่กรองอากาศและกลบกลิ่นเหม็นเน่าของศพและผู้ป่วยตามความเชื่อเรื่อง "มิเอสมา" (Miasma) หรืออากาศที่เป็นพิษในสมัยนั้น

5. วิธีการรักษาที่ชวนอึ้งและหมดหนทาง

ในยุคที่วิทยาศาสตร์ยังไม่ก้าวหน้า วิธีการรักษาโรคของผู้ป่วยกาฬโรคนั้นเรียกได้ว่าแปลกประหลาดและน่าตกใจ เช่น การให้ดื่มปัสสาวะ การใช้สารหนูพอกแผล หรือแม้แต่การนำชิ้นส่วนสัตว์มาใช้รักษา นอกจากนี้ยังนิยมการเจาะเลือดออก (Bleeding) หรือทำให้ผู้ป่วยท้องเสียเพื่อขับพิษ

ในขณะที่แพทย์ส่วนใหญ่ใช้วิธีการรักษาที่รุนแรง แต่บุคคลสำคัญอย่าง Nostradamus (นอสตราดามุส) กลับสนับสนุนวิธีที่เรียบง่ายแต่ได้ผลดีกว่า นั่นคือการเน้นเรื่องความสะอาด การระบายอากาศที่ดี และการให้ผู้ป่วยได้รับอากาศบริสุทธิ์

6. ความหวาดกลัวและความเชื่อที่ผิดเพี้ยน

ท่ามกลางความสิ้นหวังในยุคที่ผู้คนล้มตายอย่างไร้หนทางรักษา บางความเชื่อมองว่ากาฬโรคคือบทลงโทษจากพระเจ้า นนำไปสู่พฤติกรรมการลงโทษตัวเองเพื่อไถ่บาป (Self-flagellation) หรือแม้แต่การตกเป็นแพะรับบาปอย่างไร้ความเป็นธรรมของชุมชนชาวยิวและมุสลิมในสมัยนั้น ซึ่งในความเป็นจริงแล้ว สิ่งเดียวที่จะเยียวยาและหยุดยั้งการแพร่ระบาดของกาฬโรคได้ในเวลานั้นมีเพียงแค่ "เวลาและการพัฒนาทางสุขอนามัย" เท่านั้นเองครับ