ขวดน้ำพลาสติกตากแดด กินแล้วอันตรายจริงไหม

เคยได้ยินไหม ว่าขวดน้ำที่ลืมไว้ในรถตากแดด ดื่มแล้วจะเป็นมะเร็ง เพราะสารไดออกซินละลายออกมา ข้อความนี้แชร์กันว่อนในไลน์มาหลายปี วันนี้เอาคำตอบจากผลทดลองจริงมาให้ ว่าส่วนไหนจริง ส่วนไหนไม่ใช่ และอันตรายจริงๆ อยู่ตรงไหน

คำตอบสั้นๆ คือ ขวดน้ำตากแดดวันเดียวไม่ได้ทำให้คุณดื่มสารก่อมะเร็งเข้าไป แต่ขวดที่เปิดแล้วทิ้งไว้ร้อนๆ นั้นเสี่ยงจริง เสี่ยงเพราะแบคทีเรีย ไม่ใช่เพราะสารเคมี

ขวด PET ไม่มีไดออกซิน และไม่มี BPA

ขวดน้ำใสที่เราซื้อกันทั่วไปทำจากพลาสติก PET (เลข 1 ในสามเหลี่ยมรีไซเคิล) ข่าวลือบอกว่าแดดทำให้ไดออกซินละลายออกมา แต่กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์เคยทดสอบเรื่องนี้ตรงๆ เอาน้ำดื่มบรรจุขวด 18 ยี่ห้อที่ขายในตลาดสดและซูเปอร์มาเก็ต ไปวางในรถที่จอดกลางแดดเป็นเวลา 1 วัน และ 7 วัน แล้วตรวจหาสารไดออกซิน 17 ตัว และ PCB 18 ตัว ผลคือตรวจไม่พบเลยสักตัว

ส่วน BPA ที่หลายคนกลัว ก็ไม่ได้เป็นองค์ประกอบของพลาสติก PET ด้วยซ้ำ BPA อยู่ในพลาสติกอีกชนิด (โพลีคาร์บอเนต) ไม่ใช่ขวดน้ำใสที่เราใช้กัน

แล้วความร้อนทำอะไรกับขวดบ้าง?

ความร้อนเร่งให้สารแอนติโมนี ซึ่งเป็นสารที่ใช้ในขั้นตอนผลิตขวด PET ละลายออกมามากขึ้นจริง แต่ต้องร้อนจัดและนานมากกว่าระดับจะเกินเกณฑ์ งานทดลองหนึ่งพบว่าต้องใช้เวลาถึง 38 วันที่อุณหภูมิประมาณ 65 องศาเซลเซียส ระดับแอนติโมนีจึงเกินค่าที่แนะนำ ส่วนอีกงานวิจัยที่วางขวดตากแดดตรงนาน 14-28 วัน พบว่าระดับแอนติโมนีเกินเกณฑ์ของ US EPA ในตัวอย่างส่วนใหญ่ที่ตากแดด

แปลเป็นภาษาชาวบ้าน: ขวดที่ลืมไว้ในรถวันเดียว ไม่ใช่เหตุฉุกเฉินทางเคมี แต่ขวดที่ตากแดดจัดต่อเนื่องเป็นสัปดาห์ ไม่ควรเอามาดื่ม

อันตรายจริงคือแบคทีเรีย ไม่ใช่สารเคมี

จุดที่หลายคนมองข้ามคือ ขวดที่เปิดดื่มแล้ว ปากขวดสัมผัสปากและมือของเรา เชื้อจุลินทรีย์จากช่องปากลงไปในน้ำได้ พอทิ้งขวดไว้ในที่อุ่นๆ เชื้อจะโตเร็วมาก งานทดลองหนึ่งพบว่าเชื้อในขวดเพิ่มจาก 1 โคโลนีต่อมิลลิลิตร เป็น 38,000 โคโลนีต่อมิลลิลิตร ใน 48 ชั่วโมงที่อุณหภูมิ 37 องศา นั่นคือเหตุผลที่ผู้ผลิตออกแบบขวด PET ให้ใช้ครั้งเดียวแล้วทิ้ง และเหตุผลที่กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ไม่แนะนำให้ใช้ขวดซ้ำ ไม่ใช่เพราะกลัวสารเคมี แต่เพราะกลัวเชื้อโรคและสิ่งสกปรกตกค้าง โดยเฉพาะตรงปากขวดที่ล้างไม่สะอาด

กลิ่นเหม็นในขวดที่ทิ้งไว้ร้อนๆ ก็เหมือนกัน ไม่ใช่กลิ่นสารเคมี แต่เป็นกลิ่นจากจุลินทรีย์ในช่องปากของเราเองที่ลงไปเติบโตในน้ำ

แล้วไมโครพลาสติกล่ะ?

องค์การอนามัยโลก (WHO) ประเมินว่าไมโครพลาสติกในน้ำดื่มมีความเสี่ยงต่ำที่ระดับปัจจุบัน อนุภาคส่วนใหญ่มีขนาดใหญ่กว่า 150 ไมโครเมตรและถูกขับออกจากร่างกาย ส่วนอนุภาคที่เล็กที่สุดยังเป็นช่องว่างของหลักฐาน ต้องการวิจัยเพิ่ม WHO ไม่ได้แนะนำให้ตรวจวัดไมโครพลาสติกเป็นประจำ แต่ให้โฟกัสกับสิ่งที่เสี่ยงจริงกว่า คือเชื้อโรคและสารพิษอย่างตะกั่ว

พูดง่ายๆ: ไมโครพลาสติกไม่ใช่เรื่องที่ต้องตื่นตระหนกจากขวดน้ำวันเดียว แต่ก็ไม่ใช่เรื่องที่วิทยาศาสตร์ตอบจบแล้ว

เช็กลิสต์ใช้ขวดน้ำให้ปลอดภัย

1. อย่าใช้ขวด PET ซ้ำ ขวดออกแบบมาให้ใช้ครั้งเดียวแล้วทิ้ง
2. อย่าดื่มน้ำจากขวดที่เปิดแล้วและทิ้งไว้ในที่ร้อน ต่อให้ยังไม่หมดขวด
3. ขวดที่ยังไม่เปิดและตากแดดสั้นๆ ไม่ใช่เหตุฉุกเฉินทางเคมี แต่ก็อย่าทำเป็นประจำ เก็บขวดในที่ร่มเย็น
4. ถ้าจะใช้ซ้ำ ให้ใช้ขวดแก้วหรือสแตนเลสที่ล้างทำความสะอาดได้จริง
5. ถ้าน้ำมีกลิ่นหรือรสผิดปกติ ทิ้งไปเลย อย่าเสียดาย

สรุปสองชั้น

ชั้นที่แน่: ขวดน้ำตากแดดวันเดียวไม่ทำให้คุณดื่มไดออกซินหรือ BPA เพราะ PET ไม่มีสารสองตัวนี้ อันตรายจริงคือแบคทีเรียในขวดที่เปิดแล้วและทิ้งไว้ร้อนๆ

ชั้นที่ยังเปิดอยู่: ผลระยะยาวของไมโครพลาสติกขนาดเล็กที่สุดและสารแอนติโมนีจากการตากแดดจัดต่อเนื่องเป็นสัปดาห์ ยังต้องการวิจัยเพิ่ม แต่สำหรับชีวิตประจำวัน หลักง่ายๆ คืออย่าใช้ขวดซ้ำ และอย่าดื่มขวดเปิดแล้วที่ทิ้งไว้ร้อนๆ

คุณเคยลืมขวดน้ำไว้ในรถตากแดดแล้วกลับมาดื่มไหม แล้วน้ำมีกลิ่นแปลกๆ บ้างหรือเปล่า เล่าให้ฟังในคอมเมนต์หน่อย