เปิด 10 อันดับจังหวัดไทยที่มีสัดส่วนผู้สูงอายุมากที่สุด ลำปางครองแชมป์กว่า 31% เผยจังหวัดที่มีผู้สูงอายุน้อยที่สุด

ประเทศไทยกำลังเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากรครั้งสำคัญ เมื่อจำนวนผู้สูงอายุเพิ่มขึ้น และสัดส่วนประชากรวัยเด็กกับวัยทำงานเปลี่ยนแปลงไป แต่รู้หรือไม่ว่า สถานการณ์สังคมสูงวัยของแต่ละจังหวัดไม่ได้อยู่ในระดับเดียวกัน บางจังหวัดมีผู้สูงอายุคิดเป็นเกือบหนึ่งในสามของประชากรทั้งหมด ขณะที่บางจังหวัดมีสัดส่วนผู้สูงอายุน้อยกว่าครึ่งหนึ่งของจังหวัดที่ติดอันดับสูงสุดด้วยซ้ำ

ข้อมูลจาก The Visual by Thai PBS ซึ่งอ้างอิงสถิติของกรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย ณ เดือนกันยายน 2569 เปิดเผยอันดับจังหวัดที่มีประชากรอายุ 60 ปีขึ้นไปในสัดส่วนสูงที่สุดเมื่อเทียบกับประชากรทุกช่วงวัย พบว่า

จังหวัดลำปางครองอันดับ 1 ด้วยสัดส่วน 31.47% ตามด้วยแพร่ 30.88%  และลำพูน 30.23% ซึ่งทั้งสามจังหวัดมีผู้สูงอายุคิดเป็นมากกว่า 30% ของประชากรทั้งหมด

ขณะเดียวกัน หากพิจารณาจำนวนผู้สูงอายุจริง กรุงเทพมหานครกลับเป็นจังหวัดที่มีผู้สูงอายุมากที่สุดในประเทศ เนื่องจากมีประชากรทั้งหมดจำนวนมาก

แล้ว 10 จังหวัดที่มีสัดส่วนผู้สูงอายุมากที่สุดมีที่ไหนบ้าง จังหวัดใดมีสัดส่วนน้อยที่สุด และตัวเลขเหล่านี้กำลังบอกอะไรเกี่ยวกับอนาคตของประเทศไทย ?

▪️เปิด 10 อันดับจังหวัดไทยที่มีสัดส่วนผู้สูงอายุมากที่สุด

จากข้อมูลประชากร ณ เดือนกันยายน 2569 พบ 10 จังหวัดที่มีสัดส่วนประชากรอายุ 60 ปีขึ้นไปสูงที่สุด ดังนี้

อันดับ 1 ลำปาง

—   31.47%  —

จังหวัดลำปางครองอันดับหนึ่งของประเทศ โดยมีประชากรอายุ 60 ปีขึ้นไปคิดเป็น 31.47% ของประชากรทั้งหมดหรือหากสมมติว่ามีประชากร 100 คน ก็จะมีผู้สูงอายุประมาณ 31 คน

ตัวเลขนี้ทำให้ลำปางเป็นจังหวัดที่ควรให้ความสำคัญกับการเตรียมบริการสุขภาพ การดูแลผู้สูงอายุ และการออกแบบสภาพแวดล้อมให้เหมาะกับประชากรหลายช่วงวัย โดยเฉพาะการเดินทาง และการเข้าถึงบริการที่จำเป็น

อันดับ 2 แพร่

—  30.88%  —

จังหวัดแพร่มีสัดส่วนผู้สูงอายุเกือบ 31% ของประชากรทั้งหมด อยู่ในระดับใกล้เคียงกับลำปางอย่างมาก สะท้อนให้เห็นว่าการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากรในจังหวัดทางภาคเหนือบางแห่งมีความชัดเจนเป็นพิเศษ

การเตรียมพร้อมสำหรับประชากรสูงวัยจึงควรครอบคลุมทั้งการส่งเสริมสุขภาพ การดูแลผู้สูงอายุที่อยู่ตามลำพัง และการสนับสนุนให้ผู้สูงอายุสามารถใช้ชีวิตในชุมชนได้อย่างปลอดภัย

อันดับ 3 ลำพูน

—  30.23%  —

จังหวัดลำพูนมีสัดส่วนผู้สูงอายุเกิน 30% เช่นเดียวกับลำปาง และแพร่ ทำให้สามจังหวัดแรกมีลักษณะร่วมกันอย่างชัดเจน คือ มีประชากรอายุ 60 ปีขึ้นไปประมาณหนึ่งในสามของประชากรทั้งหมด

ข้อมูลนี้มีความสำคัญต่อการวางแผนบริการระดับจังหวัด เพราะความต้องการด้านสุขภาพ การเดินทาง และการดูแลในชีวิตประจำวันอาจแตกต่างจากพื้นที่ที่มีประชากรวัยเด็ก และวัยทำงานในสัดส่วนสูงกว่า

อันดับ 4 สิงห์บุรี

—  29.93%  —

จังหวัดสิงห์บุรีมีสัดส่วนผู้สูงอายุ 29.93% ใกล้แตะระดับ 30% โดยอยู่ในอันดับที่ 4 ของประเทศ

ตัวเลขนี้แสดงให้เห็นว่า สถานการณ์สังคมสูงวัยไม่ได้เป็นประเด็นเฉพาะภาคเหนือเท่านั้น แต่ยังพบได้ในจังหวัดภาคกลางด้วย การวางแผนรองรับจึงต้องพิจารณาความต้องการของประชากรในแต่ละพื้นที่เป็นสำคัญ

อันดับ 5 พะเยา

—  29.51%  —

จังหวัดพะเยามีสัดส่วนผู้สูงอายุ 29.51% หรือเกือบ 30% ของประชากรทั้งหมด ทำให้เป็นอีกจังหวัดทางภาคเหนือที่ติดอันดับต้นๆของประเทศ

การเตรียมพร้อมสำหรับสังคมสูงวัยไม่ได้หมายถึงการเพิ่มสถานพยาบาลเพียงอย่างเดียว แต่ยังรวมถึงการส่งเสริมให้ผู้สูงอายุมีสุขภาพแข็งแรง สามารถทำกิจกรรมในชีวิตประจำวัน และมีโอกาสเข้าร่วมกิจกรรมทางสังคมอย่างต่อเนื่อง

อันดับ 6 ชัยนาท

—  28.72%  —

จังหวัดชัยนาทมีสัดส่วนผู้สูงอายุ 28.72% อยู่ในกลุ่มจังหวัดที่มีประชากรสูงวัยในระดับสูงเช่นกัน

ตัวเลขดังกล่าวชวนให้พิจารณาว่า จังหวัดที่มีผู้สูงอายุในสัดส่วนมาก ควรเตรียมระบบสนับสนุนให้สอดคล้องกับสภาพพื้นที่ ไม่ว่าจะเป็นการเดินทางไปพบแพทย์ การเข้าถึงบริการสุขภาพใกล้บ้านหรือการดูแลผู้สูงอายุที่มีข้อจำกัดในการช่วยเหลือตัวเอง

อันดับ 7 สมุทรสงคราม

—  28.58%  —

จังหวัดสมุทรสงครามมีสัดส่วนผู้สูงอายุ 28.58% แม้จะเป็นจังหวัดขนาดไม่ใหญ่ แต่ก็อยู่ในอันดับที่ 7 ของประเทศ เมื่อพิจารณาจากสัดส่วนผู้สูงอายุต่อประชากรทั้งหมด

กรณีนี้สะท้อนให้เห็นว่า การวิเคราะห์โครงสร้างประชากรไม่ควรพิจารณาจากขนาดพื้นที่หรือจำนวนประชากรเพียงอย่างเดียว เพราะจังหวัดที่มีประชากรไม่มากก็อาจมีสัดส่วนผู้สูงอายุสูงได้

อันดับ 8 อ่างทอง

—  28.11%  —

จังหวัดอ่างทองมีสัดส่วนผู้สูงอายุ 28.11% อยู่ในอันดับที่ 8 ของประเทศ

ข้อมูลนี้เป็นอีกหนึ่งสัญญาณที่ทำให้เห็นความสำคัญของการเตรียมบริการสำหรับประชากรสูงวัย ทั้งด้านสุขภาพ การดูแลระยะยาว และการจัดสภาพแวดล้อมให้ผู้สูงอายุสามารถใช้ชีวิตได้อย่างสะดวก และปลอดภัย

อันดับ 9 อุตรดิตถ์

—  27.92%  —

จังหวัดอุตรดิตถ์มีสัดส่วนผู้สูงอายุ 27.92% หรือเกือบ 28% ของประชากรทั้งหมด ทำให้ยังอยู่ในกลุ่ม 10 จังหวัดที่มีสัดส่วนผู้สูงอายุมากที่สุด

การเตรียมพร้อมในระดับท้องถิ่นมีความสำคัญ เพราะผู้สูงอายุแต่ละคนมีความต้องการแตกต่างกัน บางคนยังทำงาน และดูแลตัวเองได้ดี ขณะที่บางคนอาจต้องการความช่วยเหลือจากครอบครัว ชุมชนหรือหน่วยงานด้านสังคม และสุขภาพ

อันดับ 10 น่าน

—  27.36%  —

จังหวัดน่านปิดท้าย 10 อันดับแรก ด้วยสัดส่วนผู้สูงอายุ 27.36% แม้จะต่ำกว่าลำปางซึ่งครองอันดับหนึ่ง แต่ก็ยังมีผู้สูงอายุคิดเป็นมากกว่าหนึ่งในสี่ของประชากรทั้งหมด

เมื่อพิจารณาภาพรวม จะเห็นว่าจังหวัดใน 10 อันดับแรกมีสัดส่วนผู้สูงอายุตั้งแต่ 27.36% ถึง 31.47% แสดงให้เห็นว่าหลายพื้นที่มีโครงสร้างประชากรสูงวัยในระดับใกล้เคียงกัน และต่างต้องเตรียมรับมือกับความต้องการของประชากรกลุ่มนี้ในระยะยาว

▪️เหตุใดหลายจังหวัดทางภาคเหนือจึงติดอันดับสูง ?

เมื่อพิจารณารายชื่อทั้ง 10 จังหวัด จะพบว่าจังหวัดทางภาคเหนือ ได้แก่ ลำปาง แพร่ ลำพูน พะเยา อุตรดิตถ์ และน่าน ปรากฏอยู่ในอันดับต้นๆหลายแห่ง

อย่างไรก็ตาม ตัวเลขเหล่านี้เพียงอย่างเดียวยังไม่สามารถอธิบายได้ว่า เหตุใดแต่ละจังหวัดจึงมีสัดส่วนผู้สูงอายุสูงกว่าพื้นที่อื่นอย่างแน่ชัด การวิเคราะห์สาเหตุต้องพิจารณาข้อมูลเพิ่มเติม เช่น จำนวนการเกิด และการเสียชีวิต การย้ายถิ่นของประชากรวัยทำงาน อายุขัยเฉลี่ย และโครงสร้างประชากรในอดีต

หากประชากรวัยหนุ่มสาวย้ายไปเรียนหรือทำงานในพื้นที่อื่น ขณะที่ประชากรสูงอายุยังคงอาศัยอยู่ในจังหวัดเดิม สัดส่วนผู้สูงอายุในพื้นที่นั้นก็อาจเพิ่มขึ้นได้ แม้จำนวนผู้สูงอายุจริงจะไม่ได้เพิ่มขึ้นในอัตราเดียวกันก็ตาม

ดังนั้น การทำความเข้าใจสังคมสูงวัยของแต่ละจังหวัดจึงต้องมองทั้งข้อมูลประชากร และบริบททางเศรษฐกิจ สังคม และการย้ายถิ่นควบคู่กัน ไม่ควรสรุปสาเหตุจากอันดับเพียงอย่างเดียว

▪️จังหวัดไหนมีสัดส่วนผู้สูงอายุน้อยที่สุด ?

ในอีกด้านหนึ่ง จังหวัดที่มีสัดส่วนผู้สูงอายุน้อยที่สุดจากข้อมูลชุดเดียวกันคือ จังหวัดปัตตานี อยู่ที่ 14.17% ตามด้วยนราธิวาส 14.29% และยะลา 14.71%

เมื่อเปรียบเทียบกับจังหวัดลำปางที่มีสัดส่วน 31.47% จะเห็นความแตกต่างอย่างชัดเจน โดยสัดส่วนผู้สูงอายุของลำปางสูงกว่าปัตตานีมากกว่าสองเท่า

ความแตกต่างนี้สะท้อนให้เห็นว่าโครงสร้างประชากรของแต่ละจังหวัดไม่เหมือนกัน บางพื้นที่มีประชากรสูงวัยในสัดส่วนมาก ขณะที่บางพื้นที่มีประชากรกลุ่มอายุอื่นในสัดส่วนที่สูงกว่า

อย่างไรก็ตาม การมีสัดส่วนผู้สูงอายุน้อยกว่าไม่ได้หมายความว่าจังหวัดนั้นไม่มีความท้าทายด้านสังคมสูงวัย เพราะยังต้องพิจารณาจำนวนผู้สูงอายุจริง ความต้องการบริการสุขภาพ รายได้ของครัวเรือน และความพร้อมของระบบดูแลในพื้นที่ด้วย

นอกจากนี้ สัดส่วนผู้สูงอายุยังเปลี่ยนแปลงได้ตามเวลา ดังนั้น การเปรียบเทียบจังหวัดควรใช้ข้อมูลจากช่วงเวลาเดียวกัน เพื่อให้เห็นภาพที่ถูกต้อง และเป็นธรรม

▪️จังหวัดไหนมีผู้สูงอายุมากที่สุดในแง่จำนวนคน ?

หากเปลี่ยนจากการพิจารณาสัดส่วนมาเป็นจำนวนผู้สูงอายุจริง ผลลัพธ์จะเปลี่ยนไปอย่างชัดเจน

ข้อมูลจาก The Visual by Thai PBS ระบุว่า จังหวัดที่มีผู้สูงอายุจำนวนมากที่สุด 3 อันดับแรก ได้แก่

1. กรุงเทพมหานคร — 1,344,270 คน
2. นครราชสีมา — 591,328 คน
3. เชียงใหม่ — 428,736 คน

กรุงเทพมหานครมีผู้สูงอายุมากที่สุด โดยมีจำนวนมากกว่าจังหวัดนครราชสีมาอย่างชัดเจน และมากกว่าจังหวัดเชียงใหม่ด้วย

เหตุผลสำคัญที่ควรทำความเข้าใจคือ กรุงเทพมหานครมีประชากรทั้งหมดจำนวนมาก จึงสามารถมีจำนวนผู้สูงอายุสูง แม้สัดส่วนผู้สูงอายุจะอยู่ที่ 25.37% ซึ่งเป็นอันดับ 18 ของประเทศตามข้อมูลชุดเดียวกัน

กรณีนี้ช่วยอธิบายความแตกต่างระหว่างตัวชี้วัดสองประเภทได้อย่างชัดเจน สัดส่วนผู้สูงอายุ ตอบคำถามว่า เมื่อเทียบกับประชากรทั้งหมดของจังหวัดแล้ว มีผู้สูงอายุมากน้อยเพียงใด ส่วนจำนวนผู้สูงอายุ ตอบคำถามว่า ในจังหวัดนั้นมีประชากรอายุ 60 ปีขึ้นไปอยู่จริงกี่คน

ทั้งสองตัวชี้วัดมีความสำคัญ แต่ใช้วางแผนคนละด้าน จังหวัดที่มีสัดส่วนผู้สูงอายุสูงอาจต้องให้ความสำคัญกับการปรับระบบบริการให้สอดคล้องกับโครงสร้างประชากร ขณะที่จังหวัดที่มีจำนวนผู้สูงอายุมากก็ต้องคำนึงถึงขนาดของบริการที่จำเป็นต่อประชากรจำนวนมากด้วย

▪️สังคมสูงวัยส่งผลต่อชีวิตประจำวันอย่างไร ?

การเพิ่มขึ้นของประชากรสูงวัยไม่ได้เป็นเรื่องของผู้ที่มีอายุ 60 ปีขึ้นไปเท่านั้น แต่ยังเกี่ยวข้องกับครอบครัว คนวัยทำงาน ภาคธุรกิจ และหน่วยงานรัฐด้วย

1. ระบบสาธารณสุขต้องเตรียมพร้อมมากขึ้น

เมื่อมีประชากรสูงวัยเพิ่มขึ้น ความต้องการบริการสุขภาพ การติดตามโรคเรื้อรัง การฟื้นฟูสมรรถภาพ และการดูแลระยะยาวอาจเพิ่มขึ้นตามไปด้วย โดยเฉพาะในกลุ่มที่มีข้อจำกัดในการใช้ชีวิตประจำวัน

การเตรียมพร้อมจึงควรครอบคลุมทั้งโรงพยาบาล บริการสุขภาพใกล้บ้าน และระบบสนับสนุนผู้ดูแลในครอบครัว

2. ครอบครัวอาจต้องวางแผนค่าใช้จ่ายระยะยาว

ผู้สูงอายุแต่ละคนมีฐานะทางการเงินแตกต่างกัน บางคนมีเงินออม บำนาญหรือรายได้จากการทำงาน ขณะที่บางคนต้องพึ่งพารายได้จากครอบครัวหรือสวัสดิการภาครัฐ

การวางแผนค่าใช้จ่ายด้านที่อยู่อาศัย อาหาร การเดินทาง และสุขภาพตั้งแต่ก่อนเกษียณ จึงช่วยให้ครอบครัวเตรียมตัวได้ดีขึ้น

3. การเดินทาง และพื้นที่สาธารณะต้องเหมาะกับคนทุกวัย

ทางเท้าที่ปลอดภัย ทางลาดสำหรับรถเข็น จุดพักระหว่างทาง ระบบขนส่งที่เข้าถึงง่าย  และสถานพยาบาลที่เดินทางสะดวก ล้วนเป็นองค์ประกอบที่ช่วยให้ผู้สูงอายุใช้ชีวิตได้อย่างอิสระมากขึ้น

การออกแบบเมือง และชุมชนที่เป็นมิตรกับผู้สูงอายุยังเป็นประโยชน์ต่อคนพิการ ผู้ปกครองที่มีรถเข็นเด็ก และประชาชนทั่วไปด้วย

4. ตลาดแรงงาน และเศรษฐกิจอาจเปลี่ยนแปลง

เมื่อสัดส่วนประชากรวัยทำงานลดลงเมื่อเทียบกับประชากรสูงวัย บางพื้นที่อาจเผชิญความท้าทายในการจัดหาแรงงาน และรักษากำลังการผลิต

ในอีกด้านหนึ่ง ผู้สูงอายุที่ยังมีสุขภาพดี และต้องการทำงานก็อาจเป็นกำลังสำคัญของเศรษฐกิจได้ หากมีโอกาสทำงานที่เหมาะสมกับความสามารถ และข้อจำกัดของตนเอง

5. ชุมชนต้องช่วยกันดูแลผู้สูงอายุที่อยู่ตามลำพัง

ผู้สูงอายุบางคนอาศัยอยู่คนเดียวหรืออยู่กับคู่สมรสที่เป็นผู้สูงอายุเช่นเดียวกัน การมีเครือข่ายชุมชนที่ช่วยสังเกตความเป็นอยู่ การเข้าถึงบริการฉุกเฉิน และการช่วยเหลือในชีวิตประจำวันจึงมีความสำคัญ

อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ผู้สูงอายุทุกคนจะต้องพึ่งพาผู้อื่น เพราะหลายคนยังดูแลตัวเอง ทำงาน และมีส่วนร่วมกับสังคมได้อย่างเต็มที่ การวางแผนที่ดีควรสนับสนุนทั้งความเป็นอิสระ และการดูแลผู้ที่ต้องการความช่วยเหลือ

▪️จังหวัดที่มีผู้สูงอายุมาก ไม่ได้หมายความว่าคุณภาพชีวิตต่ำกว่า

อีกประเด็นที่ควรทำความเข้าใจคือ การที่จังหวัดหนึ่งมีสัดส่วนผู้สูงอายุสูง ไม่ได้หมายความว่าผู้สูงอายุในจังหวัดนั้นมีคุณภาพชีวิตแย่กว่าจังหวัดอื่นโดยอัตโนมัติ

สัดส่วนประชากรเป็นเพียงข้อมูลด้านโครงสร้างอายุ ไม่ได้บอกโดยตรงว่าผู้สูงอายุมีสุขภาพดีเพียงใด มีรายได้เพียงพอหรือไม่หรือสามารถเข้าถึงบริการที่จำเป็นได้มากน้อยแค่ไหน

การประเมินคุณภาพชีวิตจำเป็นต้องพิจารณาข้อมูลอื่นร่วมด้วย เช่น สุขภาพกาย และสุขภาพจิต ความมั่นคงทางรายได้ ความสัมพันธ์ในครอบครัว สภาพที่อยู่อาศัย ความปลอดภัย และการเข้าถึงบริการสาธารณะ

จังหวัดที่มีผู้สูงอายุในสัดส่วนสูงอาจมีระบบดูแลที่เข้มแข็ง และมีชุมชนที่สนับสนุนผู้สูงอายุได้ดี ขณะที่จังหวัดที่มีสัดส่วนผู้สูงอายุน้อยกว่าก็อาจยังมีปัญหาเรื่องรายได้หรือการเข้าถึงบริการในบางพื้นที่ได้เช่นกัน

ดังนั้น การใช้ข้อมูลอันดับจังหวัดควรเป็นจุดเริ่มต้นของการตั้งคำถาม และวางแผน ไม่ใช่ข้อสรุปคุณภาพชีวิตของประชากรทั้งหมด

▪️สังคมสูงวัยเป็นเรื่องที่ทุกคนควรเตรียมตัวตั้งแต่วันนี้

ข้อมูล 10 อันดับจังหวัดที่มีสัดส่วนผู้สูงอายุมากที่สุดชี้ให้เห็นว่า ประเทศไทยไม่ได้เผชิญกับสังคมสูงวัยในระดับเดียวกันทุกพื้นที่ ลำปาง แพร่ และลำพูนมีสัดส่วนผู้สูงอายุเกิน 30% ขณะที่ปัตตานีมีสัดส่วนต่ำที่สุดที่ 14.17%

ในขณะเดียวกัน กรุงเทพมหานครกลับเป็นจังหวัดที่มีจำนวนผู้สูงอายุมากที่สุดถึง 1,344,270 คน แสดงให้เห็นว่า การพิจารณาสัดส่วน และจำนวนประชากรให้ภาพที่แตกต่างกัน และจำเป็นต้องใช้ควบคู่กันในการวางแผน

สิ่งสำคัญจึงไม่ใช่เพียงการติดตามว่าจังหวัดใดครองอันดับหนึ่ง แต่คือการนำข้อมูลไปใช้เตรียมความพร้อม ทั้งด้านสุขภาพ การเงิน การเดินทาง สวัสดิการ และการสนับสนุนผู้สูงอายุในชุมชน

สำหรับคนวัยทำงาน การเริ่มออมเงิน ดูแลสุขภาพ และวางแผนชีวิตหลังเกษียณตั้งแต่เนิ่นๆ เป็นส่วนหนึ่งของการเตรียมตัว ขณะที่ครอบครัว และชุมชนสามารถช่วยกันสร้างสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัย และเอื้อต่อการใช้ชีวิตของผู้สูงอายุได้ เพราะสังคมสูงวัยไม่ใช่เรื่องของคนกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง แต่เป็นการเปลี่ยนแปลงที่เกี่ยวข้องกับคนทุกวัย และจะยิ่งมีความสำคัญมากขึ้น เมื่อเราแต่ละคนก้าวเข้าสู่วัยสูงอายุในอนาคต