อบต. มีรายได้จากไหนบ้าง เปิด 3 แหล่งเงินที่เลี้ยงท้องถิ่น

• อบต. มีรายได้หลัก 3 แหล่ง ได้แก่ รายได้ที่จัดเก็บเอง ภาษีที่รัฐจัดสรรให้ และเงินอุดหนุนจากรัฐบาล

• เงินที่นำมาพัฒนาตำบลจึงไม่ได้มาจากการเก็บภาษีของคนในพื้นที่เพียงอย่างเดียว

• สัดส่วนรายได้ของแต่ละ อบต. อาจแตกต่างกัน ต้องดูข้อมูลรายรับของแต่ละแห่งประกอบ

เวลาเห็น อบต. ซ่อมถนน ติดตั้งไฟส่องสว่าง จัดการขยะ หรือดูแลบริการสาธารณะ หลายคนอาจสงสัยว่าเงินที่ใช้ทำงานเหล่านี้มาจากไหน และมาจากภาษีที่เก็บในตำบลทั้งหมดหรือไม่

คำตอบคือ รายได้ขององค์การบริหารส่วนตำบล หรือ อบต. มาจาก 3 แหล่งหลัก ซึ่งมีที่มาและเงื่อนไขการใช้จ่ายแตกต่างกัน

1. รายได้ที่ อบต. จัดเก็บเอง

เงินก้อนแรกมาจากรายได้ที่หน่วยงานจัดเก็บตามอำนาจและกฎหมายที่เกี่ยวข้อง ตัวอย่างเช่น ภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง ภาษีป้าย ค่าธรรมเนียม ค่าปรับ และค่าใบอนุญาตบางประเภท

นอกจากนี้ อาจมีรายได้จากทรัพย์สิน การให้บริการ หรือรายได้อื่นที่กฎหมายกำหนดให้เป็นของท้องถิ่นด้วย

ข้อสังเกตคือ รายได้เหล่านี้ไม่ได้เกิดขึ้นเท่ากันทุกพื้นที่ ตำบลที่มีฐานทรัพย์สิน กิจกรรมทางเศรษฐกิจ หรือแหล่งรายได้แตกต่างกัน ย่อมมีโครงสร้างรายรับต่างกันได้

อย่างไรก็ตาม การมีรายได้จัดเก็บเองมากหรือน้อยเพียงอย่างเดียว ยังไม่เพียงพอที่จะตัดสินว่า อบต. แห่งนั้นบริหารงานได้ดีหรือไม่ ต้องพิจารณาภารกิจและรายจ่ายควบคู่กันด้วย

2. ภาษีที่รัฐบาลจัดเก็บแล้วแบ่งให้

รายได้แหล่งที่สองมาจากภาษีหรือรายได้บางประเภทที่รัฐบาลจัดเก็บ แล้วจัดสรรให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นตามกฎหมายและหลักเกณฑ์ที่กำหนด

พูดให้เข้าใจง่ายคือ เงินส่วนนี้ไม่ได้เกิดจากการที่ อบต. ไปเรียกเก็บภาษีทุกประเภทด้วยตัวเอง แต่เป็นรายได้ที่ผ่านระบบจัดเก็บและจัดสรรของภาครัฐ

กลไกนี้มีความสำคัญ เพราะช่วยให้ท้องถิ่นมีรายได้เพิ่มเติมจากเงินที่เก็บเอง และนำไปสนับสนุนภารกิจบริการสาธารณะตามอำนาจหน้าที่ได้

3. เงินอุดหนุนจากรัฐบาล

แหล่งที่สามคือเงินอุดหนุนจากรัฐบาล ซึ่งจัดสรรผ่านงบประมาณตามหลักเกณฑ์และวัตถุประสงค์ที่เกี่ยวข้อง

เงินอุดหนุนอาจอยู่ในรูปแบบที่ท้องถิ่นมีอิสระในการใช้จ่ายภายใต้กฎหมายและระเบียบที่กำหนด หรือเป็นเงินที่ต้องใช้ตามวัตถุประสงค์เฉพาะ เช่น ภารกิจหรือโครงการที่รัฐกำหนดเงื่อนไขไว้

จุดที่ต้องทำความเข้าใจคือ เงินอุดหนุนไม่ได้หมายความว่า อบต. สามารถนำไปใช้กับเรื่องใดก็ได้ทั้งหมด การใช้จ่ายต้องเป็นไปตามเงื่อนไขและระเบียบที่เกี่ยวข้อง

เมื่อรวมทั้งสามแหล่งเข้าด้วยกัน จึงเห็นได้ว่า งบประมาณของ อบต. ไม่ได้ขึ้นอยู่กับความสามารถในการจัดเก็บรายได้ของพื้นที่เพียงอย่างเดียว แต่ยังเกี่ยวข้องกับระบบภาษีที่รัฐจัดสรรและการสนับสนุนจากรัฐบาลด้วย

แล้ว อบต. แต่ละแห่งได้เงินเท่ากันหรือไม่

ไม่ควรสรุปว่า อบต. ทุกแห่งมีรายได้เท่ากัน หรือพึ่งพาเงินจากแหล่งเดียวกันในสัดส่วนเดียวกัน เพราะแต่ละพื้นที่มีฐานรายได้ ภารกิจ และเงื่อนไขการจัดสรรแตกต่างกัน

หากต้องการรู้ว่า อบต. ในตำบลของตัวเองได้รับเงินจากแหล่งใดมากที่สุด วิธีที่ตรงที่สุดคือดูเอกสารงบประมาณรายรับประจำปีและรายงานรายรับจริง โดยแยกรายได้จัดเก็บเอง รายได้จากรัฐจัดสรร และเงินอุดหนุนออกจากกัน

ข้อมูลของกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นมีชุดข้อมูลรายได้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นย้อนหลังถึงปีงบประมาณ 2568 ซึ่งสามารถใช้เป็นจุดเริ่มต้นในการตรวจสอบและเปรียบเทียบข้อมูลได้

เงินมาจากไหน สำคัญพอ ๆ กับใช้ไปทำอะไร

การรู้ว่า อบต. มีรายได้จากสามแหล่งช่วยให้ประชาชนเข้าใจระบบการเงินท้องถิ่นได้ดีขึ้น แต่การประเมินว่าท้องถิ่นทำงานได้คุ้มค่าหรือไม่ ยังต้องดูการใช้จ่าย ผลงานที่เกิดขึ้น และประโยชน์ที่ประชาชนได้รับด้วย

ถ้าต้องเลือกติดตามเพียงเรื่องเดียว คุณคิดว่าควรให้ความสำคัญกับการเพิ่มรายได้ให้ อบต. หรือการเปิดเผยรายละเอียดการใช้จ่ายงบประมาณให้ประชาชนตรวจสอบได้ง่ายขึ้น เพราะอะไร