EP1 — หนังสือหนึ่งเล่ม ต้องเรียนรู้อะไรบ้างกว่าจะกลายเป็นผลิตภัณฑ์จริง? เบื้องหลังการสร้าง “จักรวาลจิต (Cosmic Mind)” จากต้นฉบับสู่หนังสือ 4 รูปแบบ

ใน Episode 0 ผมเล่าถึงจุดเริ่มต้นของแนวคิด Learning by Doing ผ่านประสบการณ์การสร้างหนังสือ “จักรวาลจิต (Cosmic Mind)” ซึ่งเป็นผลงานชิ้นแรกที่ทำให้ผมเริ่มเห็นว่า เราสามารถเรียนรู้ทักษะใหม่ ๆ ไปพร้อมกับการลงมือสร้างผลงานจริงได้

แต่ถ้าย้อนกลับไปดูขั้นตอนการทำงานอย่างละเอียด ผมพบว่าการสร้างหนังสือหนึ่งเล่มไม่ได้มีแค่การเขียนเนื้อหาให้จบเท่านั้น

เพราะเมื่อต้นฉบับเริ่มเป็นรูปเป็นร่าง คำถามใหม่ ๆ ก็เกิดขึ้นตามมาเรื่อย ๆ

จะจัดโครงสร้างหนังสืออย่างไร? วางเป็นสารบัญอย่างไร? จะจัดหน้าและเตรียมไฟล์แบบไหน? จะออกแบบปกหน้าและปกหลังโดยใช้ภาพอะไร? ต้องทำความเข้าใจเรื่อง ISBN อย่างไร? หนังสือควรอยู่ในหมวดหมู่ไหน? จะนำไปเผยแพร่ผ่านแพลตฟอร์มใด? และเมื่อกลายเป็นผลิตภัณฑ์แล้ว ควรตั้งราคาอย่างไร?

แม้แต่เรื่องขนาดตัวอักษร รูปแบบตัวอักษร และการใช้โปรแกรมจัดการเอกสารก็เป็นสิ่งที่ผมต้องเรียนรู้เพิ่มเติม เพราะตอนเริ่มต้น ผมไม่ได้ใช้ Google Docs, Microsoft Word หรือโปรแกรมอื่น ๆ ได้อย่างคล่องแคล่วมาก่อน

สิ่งเหล่านี้เป็นรายละเอียดที่ผมต้องค่อย ๆ ศึกษาระหว่างทาง เพราะผมไม่ได้มีประสบการณ์ทำหนังสือมาก่อน

1. เริ่มจากตัวหนังสือ แต่ไม่ได้จบแค่การเขียน

ขั้นแรกคือการทำให้แนวคิดกลายเป็นต้นฉบับที่อ่านต่อเนื่องได้จริง

ผมต้องจัดโครงเรื่อง แบ่งเนื้อหาออกเป็นบท เขียนและเรียบเรียงเนื้อหาแต่ละส่วน รวมถึงตรวจแก้ต้นฉบับให้เนื้อหาสามารถเชื่อมโยงกันได้

หลังจากนั้นยังมีเรื่องการจัดรูปแบบเอกสาร เช่น การจัดหน้า การกำหนดขนาดตัวอักษร การเลือกรูปแบบตัวอักษร และการเตรียมต้นฉบับให้อยู่ในรูปแบบที่เหมาะสมกับการนำไปเผยแพร่ รวมถึงการจัดเตรียมภาพปกหน้าและปกหลังให้เหมาะกับรูปแบบของหนังสือ

ตอนแรกสิ่งที่อยู่ในความคิดอาจเป็นเพียงเนื้อหาที่อยากถ่ายทอด แต่เมื่อต้องเปลี่ยนเนื้อหานั้นให้กลายเป็นหนังสือจริง ผมจึงต้องเรียนรู้ทั้งเรื่องการเขียนและการจัดการเอกสารควบคู่กันไป

เพราะต้นฉบับที่เขียนเสร็จแล้ว กับไฟล์หนังสือที่พร้อมนำไปเผยแพร่ ไม่ใช่สิ่งเดียวกันเสียทีเดียว

2. เรียนรู้ระบบหนังสือและการเผยแพร่

เมื่อมีต้นฉบับแล้ว ผมก็ต้องทำความเข้าใจขั้นตอนต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการนำหนังสือออกสู่ผู้อ่าน

หนึ่งในเรื่องที่ต้องศึกษาเพิ่มเติมคือ ISBN ซึ่งเกี่ยวข้องกับการระบุหนังสือในระบบการจัดพิมพ์และเผยแพร่ ผมต้องทำความเข้าใจว่ามันคืออะไร ต้องเตรียมข้อมูลอะไรบ้าง และขั้นตอนการขอ ISBN เกี่ยวข้องกับการจัดทำหนังสืออย่างไร

นอกจากนี้ยังมีข้อมูลบรรณานุกรมและรายละเอียดของหนังสือที่ต้องจัดเตรียมให้เหมาะสมกับขั้นตอนการเผยแพร่

ผมยังต้องทำความเข้าใจความแตกต่างระหว่าง eBook กับ Paperback รวมถึงระบบ Print on Demand ซึ่งเป็นรูปแบบการผลิตหนังสือเมื่อมีคำสั่งซื้อ แทนที่จะต้องพิมพ์หนังสือจำนวนมากเก็บไว้ล่วงหน้า

เมื่อเลือกช่องทางเผยแพร่ ก็ต้องเรียนรู้ระบบของแต่ละแพลตฟอร์มเพิ่มเติม ทั้ง MEB สำหรับหนังสือภาษาไทย และ Amazon Kindle Direct Publishing (KDP) สำหรับการเผยแพร่หนังสือภาษาอังกฤษในรูปแบบ eBook และ Paperback

รายละเอียดของแต่ละระบบไม่เหมือนกันทั้งหมด ผมจึงต้องศึกษาข้อกำหนดและเตรียมไฟล์ให้เหมาะกับช่องทางที่เลือกใช้

3. หนังสือของเราควรอยู่ในหมวดหมู่ไหน?

อีกเรื่องหนึ่งที่ผมต้องศึกษา คือการจัดหมวดหมู่หนังสือ

ผมไม่ได้ตั้งเป้าว่าจะต้องรู้จักหมวดหนังสือทุกประเภท หรือศึกษาระบบการจัดหมวดหมู่จนเชี่ยวชาญเหมือนผู้ที่ทำงานด้านบรรณารักษศาสตร์โดยตรง

แต่ผมจำเป็นต้องรู้มากพอที่จะตอบคำถามง่าย ๆ ให้ได้ว่า

หนังสือที่ผมเขียนควรจัดอยู่ในหมวดไหน?

ผมจึงต้องศึกษาคร่าว ๆ ว่าหนังสือมีประเภทและหมวดหมู่หลักอะไรบ้าง เนื้อหาของตัวเองใกล้เคียงกับหมวดใด และแต่ละแพลตฟอร์มมีวิธีแบ่งประเภทหรือกำหนดหมวดหมู่อย่างไร

เป้าหมายไม่ใช่การจดจำทุกหมวดหมู่ แต่เป็นการเลือกหมวดที่สะท้อนเนื้อหาของหนังสือได้ตรงที่สุดเท่าที่ทำได้

เรื่องนี้ทำให้ผมเห็นว่า บางครั้งการเรียนรู้ที่จำเป็นไม่ได้หมายถึงการศึกษาเรื่องหนึ่งจนรู้ทุกอย่าง แต่หมายถึงการทำความเข้าใจให้เพียงพอสำหรับการตัดสินใจที่เราต้องทำจริง

4. การตั้งราคา: เมื่อหนังสือกลายเป็นผลิตภัณฑ์

เมื่อหนังสือไม่ได้เป็นเพียงต้นฉบับส่วนตัวอีกต่อไป แต่กำลังจะกลายเป็นผลิตภัณฑ์ที่เผยแพร่สู่ตลาด ผมก็ต้องศึกษาเรื่องราคาเพิ่มเติม

ผมต้องพิจารณาว่า eBook กับ Paperback มีลักษณะและต้นทุนแตกต่างกันอย่างไร แต่ละรูปแบบมีค่าธรรมเนียมหรือเงื่อนไขอะไรที่เกี่ยวข้อง และราคาที่กำหนดควรสัมพันธ์กับรูปแบบของผลิตภัณฑ์และตลาดที่ต้องการเผยแพร่อย่างไร

การตั้งราคาจึงไม่ใช่แค่การเลือกตัวเลขขึ้นมาหนึ่งจำนวน แต่ต้องทำความเข้าใจเงื่อนไขของช่องทางเผยแพร่และนำข้อมูลเหล่านั้นมาประกอบการตัดสินใจ

ผมไม่ได้จำเป็นต้องรู้ทุกเรื่องเกี่ยวกับธุรกิจหนังสือหรือกลายเป็นผู้เชี่ยวชาญด้านการกำหนดราคาในทันที แต่ผมจำเป็นต้องศึกษาให้มากพอที่จะตัดสินใจตั้งราคาผลงานของตัวเองได้อย่างมีเหตุผล

อย่างไรก็ตาม มีเรื่องหนึ่งที่อาจไม่เหมือนกับกระบวนการทำผลิตภัณฑ์ทั่วไปเสียทีเดียว

เป้าหมายแรกของผมสำหรับ Cosmic Mind ไม่ใช่การทำยอดขายให้ได้มากที่สุด แต่เป็นการพาหนังสือเล่มนี้ไปให้ถึงเวทีที่ผมตั้งใจไว้

เมื่อหนังสือเสร็จ ผมให้ความสำคัญกับการส่งผลงานเข้าประกวดก่อน แม้ในตอนนั้นผมยังไม่ได้กำหนดราคาหนังสือด้วยซ้ำ

5. จากหนังสือหนึ่งเล่ม สู่เป้าหมายที่มากกว่ายอดขาย

ผมต้องการให้ Cosmic Mind มีผู้อ่านมากที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ แต่ก็ไม่ได้เลือกเผยแพร่หนังสือโดยไม่มีค่าใช้จ่าย เป้าหมายของผมไม่ได้มีเพียงเรื่องยอดขาย เพราะผมยังต้องการผลักดันผลงานให้ได้รับการพิจารณาในเวทีระดับสากลด้วย

ผลงานฉบับภาษาอังกฤษของผมได้รับการนำส่งเพื่อเข้าพิจารณาในโครงการ Nautilus Book Awards 2025 ที่สหรัฐอเมริกา ซึ่งเป็นเวทีประกวดหนังสือที่ให้ความสำคัญกับงา

นเขียนแนวสร้างแรงบันดาลใจ การเปลี่ยนแปลงเชิงบวก และประเด็นที่ส่งผลต่อสังคม

แม้ผมจะไม่ได้รับรางวัล แต่สำหรับผม การได้พาผลงานของตัวเองไปถึงขั้นตอนการสมัครและส่งเข้าพิจารณาก็เป็นความสำเร็จอย่างหนึ่งแล้ว

ผมมองว่า ผมชนะไปแล้วส่วนหนึ่ง ตั้งแต่วันที่สามารถส่งผลงานเข้าร่วมเวทีที่ตั้งใจไว้ได้จริง

เดิมทีผมวางแผนจะส่ง Cosmic Mind เข้าประกวดในเวทีระดับสากลทั้งหมด 6 เวที แต่ท้ายที่สุด ผมสามารถส่งได้เพียง Nautilus Book Awards 2025 เวทีเดียว

ข้อจำกัดสำคัญคือค่าธรรมเนียมการสมัครและการส่งผลงาน ผมไม่สามารถหาเงินทุนได้ทันตามกรอบเวลาที่วางแผนไว้ แม้จะพยายามเดินหน้าตามกำลังและทรัพยากรที่มีแล้วก็ตาม

ผมยอมรับว่าเสียดาย โดยเฉพาะเมื่อได้เตรียมแผนไว้แล้วว่าจะนำผลงานไปให้ได้รับการพิจารณาจากหลายเวที และผมยังเสียดายที่ในเวลานั้นไม่พบเวทีในประเทศไทยหรือระดับภูมิภาคที่รองรับหมวดหมู่ของหนังสือเล่มนี้ได้ตรงกับเป้าหมายที่วางไว้

ใครบางคนอาจมองว่าการส่งประกวดไม่ครบตามแผนเป็นเพียงข้ออ้าง แต่ผมมองเรื่องนี้จากสิ่งที่เกิดขึ้นจริง ผมมีเป้าหมาย มีแผน และพยายามทำให้สำเร็จภายใต้ข้อจำกัดที่มี เพียงแต่บางโอกาสต้องใช้ทรัพยากรมากกว่าที่ผมสามารถจัดหาได้ในเวลานั้น

ผมไม่ได้เล่าเรื่องนี้เพื่อบอกว่าข้อจำกัดทำให้ทุกอย่างเป็นไปไม่ได้ และไม่ได้ต้องการให้ใครรู้สึกสงสารผม แต่เพราะนี่เป็นส่วนหนึ่งของประสบการณ์จริงในการสร้างผลงานชิ้นหนึ่งตั้งแต่ต้นจนถึงขั้นตอนที่สามารถนำออกสู่โลกภายนอกได้

6. เมื่อมองย้อนกลับไป สิ่งที่สร้างขึ้นมีมากกว่าหนังสือ

หากมองเฉพาะผลลัพธ์ว่า Cosmic Mind ได้รับรางวัลหรือไม่ หรือสร้างรายได้มากน้อยเพียงใด เราอาจเห็นเพียงส่วนหนึ่งของเรื่องราวทั้งหมด

แต่หากมองย้อนกลับไปที่กระบวนการ ผมเริ่มต้นจากศูนย์ โดยไม่มีทุนสำหรับการสร้างผลงานชิ้นนี้ และในช่วงเวลาที่ทุ่มเทเขียนหนังสือ ผมก็ไม่มีรายได้จากช่องทางอื่นมารองรับด้วย

ผมใช้สมาร์ทโฟนระดับเริ่มต้น ราคาประมาณ 3,000 บาท เป็นเครื่องมือหลักในการทำงาน

ระหว่างทาง ผมไม่ได้เรียนรู้เฉพาะการเขียนหนังสือ แต่ยังต้องศึกษาการแปลเป็นภาษาอังกฤษ การใช้เครื่องมือช่วยตรวจสอบและประเมินภาษา การจัดเตรียมไฟล์ การเผยแพร่ผ่านแพลตฟอร์มต่าง ๆ ตลอดจนการวางแผนประชาสัมพันธ์

ผมสร้างเพจและช่องทางสำหรับเผยแพร่ผลงาน วางแผนทำคลิป เตรียมเสียงบรรยาย และคิดเนื้อหาสำหรับประชาสัมพันธ์โดยไม่เปิดเผยเนื้อหาสำคัญของหนังสือมากเกินไป

ทั้งหมดนี้เป็นงานอีกหลายส่วนที่เกิดขึ้นต่อเนื่องจากการเขียนต้นฉบับ และผมต้องค่อย ๆ เรียนรู้วิธีทำแต่ละอย่างตามความจำเป็น

ท้ายที่สุด Cosmic Mind ไม่ได้มีเพียงต้นฉบับหนึ่งชุด แต่ได้รับการจัดทำเป็นผลิตภัณฑ์ 4 รูปแบบ ได้แก่

1. eBook ภาษาไทยบน MEB

2. Paperback ภาษาไทยผ่านระบบ Print on Demand

3. eBook ภาษาอังกฤษบน Amazon KDP

4. Paperback ภาษาอังกฤษบน Amazon KDP

สำหรับผม นี่คือสิ่งที่มีความหมายมากในมุมของการสร้าง เพราะจากแนวคิดหนึ่งชุด ผมสามารถเรียนรู้และพัฒนามันให้กลายเป็นผลงานที่พร้อมเผยแพร่ในหลายรูปแบบได้จริง

ผมไม่ได้บอกว่ากระบวนการนี้ง่ายหรือยากสำหรับทุกคน และไม่ได้หมายความว่าใครก็สามารถทำทุกอย่างได้โดยไม่ต้องใช้ทรัพยากรใด ๆ

สิ่งที่ผมต้องการบอกคือ การไม่มีความรู้ครบทุกด้านตั้งแต่ต้น หรือการมีทรัพยากรจำกัด ไม่ได้แปลว่าเราจะสร้างอะไรขึ้นมาไม่ได้เลย

ภายใต้ข้อจำกัด ผมเลือกค้นหาวิธีเรียนรู้ แล้วลงมือทำจริงทีละขั้น

บทส่งท้าย: จุดเริ่มต้นของมือถือเครื่องเดียว

เมื่อมองย้อนกลับไป เรื่องราวของ Cosmic Mind จึงไม่ได้มีความหมายกับผมแค่การได้เขียนหนังสือจบหนึ่งเล่ม หรือการได้เผยแพร่ผลงานออกไปสู่ผู้อ่านเท่านั้น

มันเป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้ผมเห็นว่า แม้จะยังไม่มีความรู้ครบถ้วน ไม่มีทุนพร้อมสำหรับทุกขั้นตอน และมีเพียงสมาร์ทโฟนเครื่องหนึ่งเป็นเครื่องมือหลัก เราก็ยังสามารถเริ่มสร้างสิ่งที่มีหลายขั้นตอนและต้องอาศัยทักษะหลากหลายด้านได้

แน่นอนว่า การสร้างผลงานไม่ได้ทำให้ข้อจำกัดทั้งหมดหายไป ผมยังมีโอกาสที่ไปไม่ถึงตามแผน และยังมีสิ่งที่อยากทำต่อแต่ไม่สามารถทำได้ในเวลานั้น

แต่สิ่งที่เกิดขึ้นจริงก็ยังคงอยู่ ทั้งหนังสือที่เสร็จสมบูรณ์ ผลิตภัณฑ์ทั้ง 4 รูปแบบ ประสบการณ์ที่ได้รับ และทักษะใหม่ ๆ ที่ผมได้เรียนรู้ระหว่างทาง

สำหรับผม สิ่งเหล่านี้เป็นหลักฐานว่าการเริ่มต้นจากศูนย์สามารถนำไปสู่การสร้างสิ่งต่าง ๆ ได้มากกว่าที่หลายคนอาจคาดคิด

และ Cosmic Mind ก็เป็นเพียงจุดเริ่มต้นของการเรียนรู้และสร้างผลงานผ่านมือถือเครื่องเดียวเท่านั้น

ผมไม่ได้รอให้ตัวเองพร้อมทุกด้านก่อนลงมือ แต่เมื่อรู้ว่ายังทำอะไรไม่เป็น ผมก็ต้องเปิดโหมดเรียนรู้สิ่งที่จำเป็น แล้วนำความรู้นั้นกลับมาใช้กับงานตรงหน้า

นี่คือสิ่งที่ผมได้เรียนรู้จากการสร้างหนังสือเล่มแรก และเป็นแนวทางที่ผมยังนำไปใช้กับการสร้างผลงานอื่น ๆ ต่อมา

I build what I don't yet know how to build.

ผมเลือกที่จะลงมือสร้างสิ่งที่ยังทำไม่เป็น แล้วเปิดโหมดเรียนรู้ทักษะที่จำเป็นไปพร้อมกับการแก้ปัญหาจริงหน้างาน

นี่เป็นเพียงส่วนหนึ่งของเบื้องหลัง Cosmic Mind และเป็นจุดเริ่มต้นของเรื่องราวการสร้างสิ่งอื่น ๆ ที่ผมจะค่อย ๆ เล่าต่อไป

จากใจผู้เขียน

นับตั้งแต่ผมสร้างหนังสือ จักรวาลจิต (Cosmic Mind) ผมพบว่าสิ่งหนึ่งที่เปลี่ยนไปอย่างมาก คือผมไม่กลัวสิ่งที่ไม่เคยทำเหมือนเมื่อก่อนอีกต่อไป

ผมเริ่มเชื่อมั่นในศักยภาพของตัวเองในแบบที่ไม่เคยรู้จักมาก่อน เพราะผมได้เห็นกับตัวเองแล้วว่า แม้จะเริ่มต้นโดยไม่มีประสบการณ์ในหลายด้าน ผมก็สามารถค่อย ๆ เรียนรู้และสร้างผลงานให้เกิดขึ้นจริงได้

ความเชื่อมั่นนี้ไม่ได้เกิดจากการที่ผมรู้ทุกอย่าง แต่เกิดจากการที่ผมได้ลงมือทำ และเห็นว่าตัวเองสามารถเรียนรู้สิ่งที่ยังไม่เป็นไปพร้อมกับการทำงานจริงได้

หลังจากนั้น ผมจึงเริ่มก้าวเข้าสู่การสร้างผลงานในสาขาอื่น ๆ ที่อาจดูห่างไกลจากจุดเริ่มต้นมากขึ้นเรื่อย ๆ จนบางครั้ง หากผมเล่าให้คนทั่วไปฟังว่ากำลังทำอะไรอยู่ สิ่งเหล่านั้นอาจดูเหมือนเป็นการข้ามสายงานที่ไกลเกินไปสำหรับคนธรรมดาคนหนึ่ง

แต่สำหรับผม จุดเริ่มต้นของการเดินทางเหล่านั้นส่วนหนึ่งมาจากหนังสือเล่มนี้เอง

จักรวาลจิต (Cosmic Mind) ไม่ได้เป็นเพียงผลงานที่ผมสร้างขึ้น แต่ยังเป็นผลงานที่สร้างแรงบันดาลใจให้กับตัวผมเอง ทำให้ผมกล้าที่จะเรียนรู้ ทดลอง และเริ่มต้นทำสิ่งใหม่ ๆ ที่ก่อนหน้านี้ผมอาจไม่เคยคิดว่าจะทำได้

ผมจึงหวังว่าเรื่องราวที่ผมจะนำมาเล่าต่อจากนี้ จะมีส่วนสร้างแรงบันดาลใจให้กับผู้ที่ผ่านเข้ามาอ่านได้บ้าง แม้คุณจะไม่เคยรู้จักหรือไม่เคยอ่าน จักรวาลจิต (Cosmic Mind) มาก่อนเลยก็ตาม

เพราะบางที สิ่งที่สำคัญที่สุดจากการสร้างผลงานชิ้นหนึ่ง อาจไม่ใช่เพียงสิ่งที่เราสร้างสำเร็จ แต่

เป็นสิ่งที่ทำให้เราเชื่อมั่นว่า เรายังสามารถเรียนรู้และสร้างสิ่งอื่น ๆ ต่อไปได้อีก