มื้อเดลิเวอรีหนึ่งมื้อทิ้งอะไรไว้บนโต๊ะและในถังขยะบ้าง

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เสียงกดกริ่งหน้าห้องดังขึ้น อาหารมาถึงในเวลาไม่กี่นาที เราแกะถุง หยิบกล่อง เปิดน้ำจิ้ม ฉีกซองช้อนส้อม แล้วเริ่มกิน ทุกอย่างจบลงง่ายมาก แต่พอกินอิ่มและเก็บโต๊ะกลับพบว่า มื้อเดียวทิ้งร่องรอยไว้เต็มโต๊ะจนเหมือนมีคนหลายคนมากินพร้อมกัน

ความสะดวกของเดลิเวอรีไม่ได้มีปัญหาในตัวมันเอง คนทำงาน คนอยู่คอนโด หรือคนที่ไม่มีเวลาเตรียมอาหารต่างพึ่งพามันได้จริง ปัญหาอยู่ตรงที่ระบบออกแบบให้ “เผื่อไว้ก่อน” จนของใช้ชั่วคราวจำนวนมากถูกส่งมาพร้อมอาหาร ทั้งที่หลายชิ้นเราไม่ได้แตะเลย

หนึ่งมื้อมีพลาสติกกี่ชิ้น

ลองนับจากข้าวกะเพราหนึ่งกล่องกับเครื่องดื่มหนึ่งแก้ว เราอาจได้ถุงหิ้ว กล่องอาหาร ฝาปิด กล่องหรือถุงน้ำจิ้ม ถุงช้อนส้อม ช้อน ส้อม หลอด ซองหลอด หนังยาง และถุงใส่เครื่องดื่ม แค่อาหารมื้อเดียวก็มีชิ้นส่วนยิบย่อยเกินกว่าจะโยนรวมแล้วไม่รู้สึกอะไร

สำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษระบุรายการขยะจากอาหารส่งถึงบ้านไว้ใกล้เคียงกับภาพนี้มาก ตั้งแต่ถุงพลาสติก กล่องหรือซองแยกอาหาร ซองเครื่องปรุง แก้ว หลอด ตะเกียบ ช้อนส้อม และซองหุ้มอุปกรณ์ ขยะไม่ได้เกิดจากกล่องข้าวเพียงชิ้นเดียว แต่เกิดจากการแพ็กทุกอย่างให้พร้อมสำหรับทุกคน

งานวิจัยในเขตกรุงเทพมหานครที่สำรวจผู้ใช้บริการ 385 คนพบว่า ผู้ตอบแบบสอบถามจำนวนมากมองว่าการใช้เดลิเวอรีเพิ่มขึ้น และของใช้ครั้งเดียวทิ้งที่ไม่จำเป็น เช่น ฟิล์มพลาสติก ช้อน และชุดมีดส้อม ยังพบได้บ่อย ขณะเดียวกัน คนส่วนใหญ่ไม่ได้เลือกตัวเลือกงดรับอุปกรณ์ในแอป

จุดที่น่าหนักใจไม่ใช่แค่จำนวนชิ้น แต่คือสภาพหลังใช้ กล่องแข็งบางชนิดยังมีโอกาสเข้าสู่ระบบรีไซเคิลหากล้างสะอาดและมีผู้รับซื้อ แต่ซองน้ำจิ้ม ฟิล์มเปื้อนอาหาร ถุงบาง และภาชนะที่มีคราบมัน มักคัดแยกยากกว่า เมื่อทิ้งรวมกับเศษอาหาร โอกาสที่จะถูกนำกลับมาใช้ประโยชน์ก็ยิ่งลดลง

คำว่า “ย่อยสลาย 400 ปี” มักถูกใช้เพื่อให้เห็นความต่างระหว่างเวลาที่เรากินกับเวลาที่วัสดุอยู่ในสิ่งแวดล้อม ตัวเลขนี้เป็นค่าประมาณที่มักอ้างกับถุงพลาสติก ไม่ใช่อายุที่ฟันธงได้กับพลาสติกทุกชนิดและทุกสภาพแวดล้อม สิ่งที่แน่กว่าคือ พลาสติกจำนวนมากไม่ได้หายไปทันที แต่แตกตัวเป็นชิ้นเล็กลงและต้องจัดการต่ออีกนาน

ดังนั้น การแก้ปัญหาไม่จำเป็นต้องเริ่มจากการเลิกสั่งอาหารทั้งหมด การลดของที่ไม่จำเป็นหนึ่งชิ้นตั้งแต่ต้นทาง มักมีผลมากกว่าการมานั่งหวังให้ของเปื้อนอาหารจำนวนมากถูกรีไซเคิลปลายทาง

เดลิเวอรีขยะน้อยทำได้แค่ไหน

แนวคิด zero-waste delivery จะเกิดขึ้นจริงไม่ได้ถ้าโยนภาระให้ลูกค้าเพียงฝ่ายเดียว ร้าน แพลตฟอร์ม ผู้ส่ง ผู้จัดการอาคาร และผู้รับขยะต้องต่อกันเป็นระบบ ภาชนะใช้ซ้ำต้องมีจุดคืน มีการล้างที่ได้มาตรฐาน และมีค่ามัดจำหรือแรงจูงใจที่ทำให้คนอยากคืน ไม่ใช่แค่วางคำว่า “รักษ์โลก” บนเมนู

โมเดลภาชนะใช้ซ้ำจึงเหมาะกับพื้นที่ที่การรับคืนทำได้ เช่น อาคารสำนักงาน มหาวิทยาลัย หรือคอนโดที่มีร้านและลูกค้ากลุ่มเดิม ขณะที่ร้านทั่วไปอาจเริ่มจากทางเลือกที่ทำได้ทันที เช่น ทำปุ่มไม่รับช้อนส้อมเป็นค่าเริ่มต้น ลดถุงซ้อน ใช้กล่องเดียวสำหรับอาหารที่รวมกันได้ และถามก่อนว่าจะรับน้ำจิ้มหรือไม่

ฝั่งคนสั่งก็มีสิ่งที่ทำได้โดยไม่ทำให้ชีวิตยุ่งขึ้นมากนัก

• กดไม่รับช้อนส้อม หลอด และทิชชู หากกินที่บ้านหรือที่ทำงาน

• รวมร้านในหนึ่งออร์เดอร์เมื่อทำได้ แทนการสั่งแยกหลายรอบ

• เลือกอาหารที่ไม่ต้องแยกน้ำจิ้มหรือแยกถุงเกินจำเป็น

• ล้างภาชนะพลาสติกแข็งก่อนคัดแยก เมื่อพื้นที่มีระบบรับรีไซเคิล

• สนับสนุนร้านหรือโครงการที่มีภาชนะคืนได้ แม้อาจต้องใช้ขั้นตอนเพิ่มเล็กน้อย

มื้อเดลิเวอรีไม่ใช่ความผิดของคนที่เหนื่อยจนไม่มีแรงทำกับข้าว แต่ทุกครั้งที่เรากดสั่ง เรากำลังเลือกทั้งอาหารและรูปแบบบรรจุภัณฑ์ไปพร้อมกัน ความสะดวกยังอยู่ได้ หากระบบเลิกส่งของที่ลูกค้าไม่ต้องใช้ และคนสั่งเริ่มปฏิเสธส่วนเกินก่อนที่มันจะกลายเป็นกองขยะบนโต๊ะ