สำเนียงสยามสมัยอโยธยา เรียกฝรั่งแต่ละชาติว่าอย่างไร
หากเปิดเอกสารเก่า พงศาวดาร บันทึกของชาวต่างชาติ หรือเรื่องเล่าที่สืบทอดมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา จะพบว่าคนสยามไม่ได้เรียกชาวตะวันตกด้วยชื่อประเทศแบบที่คุ้นเคยในปัจจุบัน ชื่ออย่างโปรตุเกส เนเธอร์แลนด์ อังกฤษ หรือฝรั่งเศส ล้วนเป็นคำที่เข้ามาในภายหลัง ส่วนในอดีต คนสยามมักเรียกชาวต่างชาติด้วยสำเนียงที่ดัดแปลงมาจากภาษาต้นทาง ภาษามลายู ภาษาเปอร์เซีย ภาษาโปรตุเกส หรือภาษากลางที่ใช้กันในเครือข่ายการค้าระหว่างประเทศ
ในสมัยกรุงศรีอยุธยา คนสยามเริ่มรู้จักชาวยุโรปครั้งแรกเมื่อชาวโปรตุเกสเดินทางเข้ามาติดต่อค้าขายและขอตั้งถิ่นฐานราว พ.ศ. 2054 (ค.ศ. 1511) หลังจากยึดมะละกาได้ไม่นาน ชาวสยามเรียกชาวยุโรปกลุ่มแรกนี้ว่า “ฝรั่ง” ซึ่งคำนี้เดินทางมาไกลจากดินแดนตะวันออกกลางผ่านพ่อค้าเปอร์เซียและมุสลิมที่ค้าขายในภูมิภาคอุษาคเนย์ เดิมที “ฝรั่ง” มาจากคำเรียกชาวแฟรงก์ในยุโรปตะวันตกที่ชาวอาหรับและเปอร์เซียใช้เรียกชาวยุโรปผิวขาวโดยรวม
1.พุดทะเกต / พุทธเกศ / ฝรั่งโลสง
ต่อมาชาวสยามก็รับเอาคำนี้มาใช้เรียกชาวโปรตุเกสเป็นหลัก เพราะเป็นชาติแรกที่เข้ามาและตั้งบ้านเรือนถาวรริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาด้านใต้เกาะเมือง เรียกชุมชนนั้นว่าบ้านฝรั่งหรือบ้านโปรตุเกต ชาวโปรตุเกสถูกเรียกอีกอย่างว่า “ฝรั่งโลสงโปรตุเกศ” หรือ “ฝรั่งโลสง” โดย “โลสง” มาจากคำว่าลูโซหรือลูซิตานูที่ชาวโปรตุเกสใช้เรียกตนเอง ส่วนชื่อประเทศโปรตุเกสถูกเขียนในเอกสารไทยสมัยนั้นว่า “เมืองปรตุการ” หรือ “ปตุกรร”
อีกคำที่พบในเอกสารบางชุดคือ “แขกเมืองฝรั่งปัศตุกัน” ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าในอดีตการจัดกลุ่มชาวต่างชาติของสยามไม่ได้แบ่งตามแนวคิดเรื่องตะวันตกกับตะวันออกอย่างที่คนปัจจุบันคุ้นเคยเสมอไป ชาวโปรตุเกสอาจถูกจัดให้อยู่ในกลุ่ม “แขก” ตามระบบราชการและบริบทของชุมชนที่เกี่ยวข้อง ไม่ได้หมายความว่าชาวโปรตุเกสเป็นชาวมุสลิมหรือมีเชื้อสายเดียวกับชาวแขกกลุ่มอื่น และในยุคหลังลงมาโดยเฉพาะสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้นจึงปรากฏคำว่า “พุดทะเกต” หรือ “พุทธเกต” ซึ่งเป็นการออกเสียงตามสำเนียงไทยที่ฟังจากคำว่าโปรตุเกสหรือพอร์ทูกีสตามลักษณะการรับเสียงของคนไทยในยุคนั้น
ชื่อพุดทะเกตถือเป็นหนึ่งในคำเรียกต่างชาติที่มีเสน่ห์มากที่สุด เพราะเมื่อฟังในปัจจุบันแทบไม่มีใครเดาได้ว่าหมายถึงโปรตุเกส คำนี้ปรากฏจนกลายเป็นชื่อสถานที่ เช่น “บ้านพุทธเกศ” ซึ่งก็คือชุมชนโปรตุเกสในอยุธยา ชาวโปรตุเกสมีอิทธิพลต่อสยามไม่น้อย ทั้งด้านการทหาร อาวุธปืน การเดินเรือ ศาสนาคริสต์ และอาหาร หลายคำในภาษาไทยก็สืบทอดมาจากภาษาโปรตุเกส เช่น สบู่ กะละแม ปิ่นโต และคำเกี่ยวกับขนมหวานหลายชนิด
2.วิลันดา
เมื่อชาวฮอลันดาหรือชาวดัตช์เข้ามาติดต่อในปลายรัชสมัยสมเด็จพระนเรศวรราว พ.ศ. 2141 (ค.ศ. 1598) และตั้งสถานีการค้าอย่างเป็นทางการในรัชสมัยสมเด็จพระเจ้าทรงธรรม ชาวสยามเรียกชาติกลุ่มนี้ว่า “วิลันดา” คำนี้เพี้ยนมาจากฮอลันดาหรือฮอลแลนด์ผ่านภาษามลายูที่เรียกว่าออรังเบอลันดา และยังมีที่มาจากภาษาโปรตุเกสที่ชาวโปรตุเกสใช้เรียกชาวดัตช์ด้วย ชุมชนของชาววิลันดาตั้งอยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยาเช่นกัน และต่อมาคำว่าวิลันดายังถูกนำมาใช้เรียกลักษณะสถาปัตยกรรมแบบตะวันตกที่ชาวสยามเห็นจากอาคารของชาวดัตช์ เช่น อุโบสถแบบวิลันดาที่มีผนังก่ออิฐถือปูนและหน้าบันปูนปั้น
ในสมัยอยุธยา คำว่า “วิลันดา” เป็นคำที่พบได้บ่อยมากในเอกสารราชการและพงศาวดาร หลายครั้งถึงขนาดใช้เป็นชื่ออาคารหรือสถานที่ เช่น “ห้างวิลันดา” หรือ “บ้านวิลันดา” ซึ่งหมายถึงสถานีการค้าของชาวดัตช์ ดัตช์เป็นชาติที่มีอิทธิพลด้านการค้าสูงมากในอยุธยาช่วงหนึ่ง ถึงขั้นมีชุมชนขนาดใหญ่ริมแม่น้ำเจ้าพระยา และมีบทบาทสำคัญในเครือข่ายการค้าระหว่างสยาม ญี่ปุ่น จีน และหมู่เกาะอินเดียตะวันออก
3.อังกริด
ชาวอังกฤษเข้ามาภายหลังชาววิลันดาไม่นาน ราว พ.ศ. 2155 (ค.ศ. 1612) ในรัชสมัยสมเด็จพระเอกาทศรถ ชาวสยามเรียกชาตินี้ว่า “อังกฤษ” หรือสะกดเพี้ยนเป็น “อังกริด” ตามสำเนียงที่ฟังได้จากคำว่าอิงลิชหรืออิงแลนด์ ในเอกสารกฎหมายตราสามดวงและพระราชสาสน์ต่าง ๆ มักปรากฏคำว่าฝารังอังกฤษควบคู่กับวิลันดาและฝรั่งอื่น ๆ แสดงว่าชาวสยามแยกแยะสัญชาติได้ชัดเจนแล้วในช่วงนั้น แม้จะยังใช้คำว่าฝรั่งเป็นคำกลาง ๆ สำหรับชาวยุโรปผิวขาวทุกชาติก็ตาม
ส่วนชาวฝรั่งเศสเข้ามามากในช่วงรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราชราว พ.ศ. 2220 ถึง 2231 (ค.ศ. 1677–1688) เมื่อมีการแลกเปลี่ยนคณะทูตกับพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 ชาวสยามเรียกชาตินี้ว่า “ฝรั่งเศส” โดยตรง ซึ่งเป็นการนำคำว่าฝรั่งมาผสมกับชื่อประเทศฝรั่งเศส หรือฟรองซ์ตามสำเนียงที่ฟังได้ ในเอกสารไทยสมัยนั้นจึงพบทั้งคำว่าฝรั่งเศสและฝรั่งทั่วไปปะปนกัน เนื่องจากชาวฝรั่งเศสเข้ามาในฐานะราชทูต นักบวช และทหารรับจ้างจำนวนมาก
4.ฝรั่งสี่ส้อง-สะปาญ-อิศปันหญา-อิศปันยอน
ชาวสเปนซึ่งเข้ามาเกี่ยวข้องกับอยุธยาผ่านทางฟิลิปปินส์และมะนิลาถูกเรียกในบางเอกสารว่า “ฝรั่งสี่ส้อง” หรือ “สี่ส้อง” ซึ่งเพี้ยนมาจากคำจีนที่เรียกชาวสเปนว่าลิส่อง ตามชื่อเกาะลูซอนที่สเปนยึดครองไว้ คำนี้ปรากฏไม่บ่อยเท่าชาติอื่น แต่ก็แสดงถึงการรับรู้ของชาวสยามที่มีต่อชาติยุโรปที่อยู่ห่างไกลมากขึ้น
ชาวสเปนในเอกสารเก่ามักเรียกว่า “สะปาญ” “สเปน” หรือ “อิศปันหญา” แล้วแต่ยุคและผู้บันทึก เนื่องจากสเปนกับโปรตุเกสมีความใกล้ชิดทางภูมิศาสตร์และมีเส้นทางการค้าในเอเชียคล้ายกัน คนสยามบางกลุ่มในยุคแรกอาจแยกสองชาติออกจากกันได้ไม่ชัดเจนนัก
และยังพบคำว่า “อิศปันยอน” เป็นรูปคำที่พบในเอกสารเก่าและสัมพันธ์กับชาวสเปน ชื่อดังกล่าวมีลักษณะคล้ายการถอดเสียงชื่อเรียกชาวสเปนจากภาษาในยุโรปหรือภาษาที่ใช้ติดต่อค้าขายกันในอดีต
5.ฝรั่งเสศ
ในเอกสารเก่าบางชุดพบคำว่า “ฝรั่งเสศ” ซึ่งหมายถึงชาวฝรั่งเศส คำนี้แสดงวิธีการเรียกที่นำคำว่า “ฝรั่ง” มารวมกับเสียงของชื่อประเทศฝรั่งเศส เป็นวิธีช่วยแยกชาวฝรั่งเศสออกจากชาวยุโรปชาติอื่น
ฝรั่งเศสเริ่มมีบทบาทในสยามเด่นชัดขึ้นในรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช โดยเฉพาะช่วงที่มีการติดต่อทางการทูตและการเผยแผ่ศาสนาคริสต์ มีทั้งคณะทูต นักบวช พ่อค้า ทหาร และผู้เชี่ยวชาญชาวฝรั่งเศสเดินทางเข้ามา
ความสัมพันธ์กับฝรั่งเศสในสมัยอยุธยาไม่ได้มีแต่การค้าขาย แต่เกี่ยวพันกับการเมืองระหว่างประเทศและความสัมพันธ์ภายในราชสำนักด้วย ชื่อ “ฝรั่งเสศ” จึงเป็นหลักฐานทางภาษาอีกชิ้นที่บอกให้เห็นว่า สยามเริ่มจำแนกผู้คนจากยุโรปตามชาติได้ชัดขึ้น
นอกจากนี้ยังมีชาวเดนมาร์กที่เข้ามาทางตะนาวศรีราว พ.ศ. 2164 (ค.ศ. 1621) ซึ่งถูกเรียกรวม ๆ ว่าฝารังเช่นกัน โดยไม่ได้มีชื่อเฉพาะชัดเจนเท่าชาติหลัก ๆ ส่วนชาติอื่น ๆ เช่น ชาวเยอรมันหรืออิตาลีในสมัยอยุธยายังไม่ปรากฏชื่อเรียกเฉพาะมากนัก เพราะยังไม่ได้เข้ามาติดต่ออย่างเป็นทางการและต่อเนื่องเท่าโปรตุเกส วิลันดา อังกฤษ และฝรั่งเศส คำเรียกเหล่านี้สะท้อนถึงวิธีที่ชาวสยามปรับเสียงต่างชาติให้เข้ากับลิ้นและระบบเสียงของตนเอง ไม่ว่าจะเป็นการตัดทอน การเพี้ยนเสียง หรือการนำคำเดิมมาผสมกับคำที่มีอยู่แล้วในภาษาไทย จนกลายเป็นชื่อที่คุ้นหูและใช้กันอย่างแพร่หลายในเอกสารราชการ วรรณกรรม และชีวิตประจำวันของคนในสมัยนั้น
ไทยตอนบนอากาศเย็นลง ลมแรงต่อเนื่อง ขณะที่ "ภาคใต้" เผชิญฝนถล่มหนักถึงหนักมาก 9 จังหวัดเสี่ยงภัยน้ำท่วมฉับพลัน ช่วงวันที่ 19–22 พ.ย. 69
เสือตกถัง เปิดเลขเด็ดงวด 1 ธันวาคม 2569 เผยเลขเด่นกากบาท จับตาแนวทางลุ้นโชคงวดนี้
@เอื้อยหล่า เปิดเลขเด็ดงวด 1 ธันวาคม 2569 เลขวิ่งบน 7 ล่าง 5 พร้อมชุดเลขสองตัว-สามตัว
นอสตราดามุสทำนายปี 2027 ? เปิด 5 ปริศนาคำทำนาย ไฟป่า วิกฤตการเงิน และสมบัติต้องคำสาป
เปิดเลขธูป 3 ตัวตรง "ท้าวเวสสุวรรณ" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
“เช็กเกลียว” คืออะไร? เปิดความหมายศัพท์ฮิต หลังดราม่า “น้ำ-ซองดูฮี”
เลข"ม้าวิ่ง" 1 ธันวาคม 2569
ทำไมเรื่องน่าอายในอดีตถึงผุดขึ้นมาตอนก่อนนอน
สารหนูและแคดเมียมจากน้ำและดินเข้าสู่อาหารได้อย่างไร
ย้อนรอยความงามแห่งสยาม ก่อนมียาสีฟันคนโบราณดูแลช่องปากอย่างไร และทำไม "ฟันดำ" ถึงเคยเป็นที่สุดแห่งเสน่ห์
แยกอาการภูมิแพ้ ไข้หวัดใหญ่ และสัญญาณปอดอักเสบเบื้องต้น
ปริศนาชนเผ่าลึกลับแห่งป่าแอมะซอน เมื่อผู้คนที่ไม่เคยออกมาพบใคร กลับเดินออกจากป่าเพื่อขออาหาร
รีวิวหนังสือ จูบกบตัวนั้นซะ (Kiss That Frog!)
ปิดตำนาน 25 ปี! เพนกวิน Suica เตรียมอำลา กระต่ายม่วงคว้าคะแนนโหวตขึ้นแท่นมาสคอตใหม่
ส่งกำลังใจให้ฟิโอน่า! ฮิปโปขวัญใจคนทั่วโลกเผลอกลืนหมวกไหมพรม สวนสัตว์เฝ้าดูแล 24 ชั่วโมง หลังพบว่าผ่าตัดไม่ได้
ปริศนาชนเผ่าลึกลับแห่งป่าแอมะซอน เมื่อผู้คนที่ไม่เคยออกมาพบใคร กลับเดินออกจากป่าเพื่อขออาหาร