อบต. ที่มีรายได้รวมสูง อาจไม่ได้เก็บภาษีเองได้มากที่สุด เพราะอะไร

• รายได้รวมกับรายได้จัดเก็บเองเป็นคนละตัวชี้วัด

• เงินที่ท้องถิ่นได้รับไม่ได้มาจากการจัดเก็บภาษีเองทั้งหมด

• การเปรียบเทียบที่เป็นธรรมต้องใช้ข้อมูลปีเดียวกันและแยกแหล่งรายได้ให้ชัดเจน

เมื่อเห็นตัวเลขรายได้ขององค์การบริหารส่วนตำบล หรือ อบต. หลายแห่ง สิ่งที่อาจเข้าใจผิดได้ง่ายคือ อบต. ที่มีรายได้รวมสูงที่สุด ย่อมเป็นพื้นที่ที่เก็บภาษีได้มากที่สุดด้วย

แต่ตัวเลขสองอย่างนี้ตอบคำถามคนละเรื่อง รายได้รวมบอกว่าองค์กรได้รับรายได้ทั้งหมดเท่าไร ส่วนรายได้จัดเก็บเองสะท้อนเงินที่หน่วยงานจัดเก็บได้ตามหมวดรายได้ของตนเอง

ข้อมูลของกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นมีการเผยแพร่ทั้งชุดข้อมูลรายได้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และชุดข้อมูลวิเคราะห์รายได้จัดเก็บเอง จึงสามารถนำมาใช้ตรวจสอบความแตกต่างนี้ได้ โดยต้องเทียบปีงบประมาณและขอบเขตข้อมูลให้ตรงกัน

เงินที่ได้รับกับเงินที่จัดเก็บเอง ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน

รายได้ของ อบต. ไม่ได้มีเพียงภาษีที่จัดเก็บในพื้นที่เท่านั้น โครงสร้างรายได้ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นยังมีรายได้จากภาษีที่รัฐจัดสรรหรือแบ่งให้ และเงินอุดหนุนจากภาครัฐตามหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง

ดังนั้น แม้ อบต. แห่งหนึ่งจะมีรายได้รวมสูง ก็ยังต้องตรวจต่อว่าเงินส่วนใดมาจากการจัดเก็บเอง ส่วนใดมาจากการจัดสรร และส่วนใดเป็นเงินอุดหนุน ก่อนสรุปว่าหน่วยงานนั้นมีรายได้จากภาษีที่จัดเก็บเองมากเพียงใด

ในทางกลับกัน การมีรายได้จัดเก็บเองสูงก็ไม่ได้แปลว่ามีรายได้รวมสูงที่สุดเสมอไป เพราะรายได้แต่ละประเภทมีขนาดและสัดส่วนแตกต่างกันได้

ถ้าจะเปรียบเทียบ ต้องดูอย่างน้อย 3 ตัวเลข

1. รายได้รวม ใช้ดูขนาดรายได้ทั้งหมดของ อบต. ในปีงบประมาณที่กำหนด แต่เพียงตัวเลขนี้ยังบอกไม่ได้ว่าเงินมาจากแหล่งใด

2. รายได้จัดเก็บเอง ใช้ดูจำนวนเงินที่จัดเก็บเองตามนิยามและหมวดบัญชีของข้อมูลทางการ เหมาะกับการตอบคำถามว่า อบต. แห่งใดมีรายได้จากการจัดเก็บเองเป็นจำนวนเงินมากกว่า

3. สัดส่วนรายได้จัดเก็บเอง คำนวณจากรายได้จัดเก็บเองหารด้วยรายได้รวม แล้วคูณ 100 เพื่อให้เห็นว่าส่วนที่จัดเก็บเองคิดเป็นกี่เปอร์เซ็นต์ของรายได้ทั้งหมด

ข้อสังเกตที่สำคัญคือ สัดส่วนสูงไม่ได้แปลว่าจัดเก็บภาษีมีประสิทธิภาพสูงกว่าโดยอัตโนมัติ เพราะยังต้องพิจารณาฐานภาษี ประเภททรัพย์สิน กิจกรรมทางเศรษฐกิจ และข้อมูลที่เกี่ยวข้องด้วย

ก่อนจัดอันดับ อบต. ต้องระวังอะไร

การนำรายได้รวมของปีหนึ่งไปเทียบกับรายได้จัดเก็บเองของอีกปีหนึ่ง อาจทำให้ข้อสรุปคลาดเคลื่อน เช่นเดียวกับการนำตัวเลขขององค์กรที่มีขนาดพื้นที่หรือฐานรายได้แตกต่างกันมาเทียบโดยไม่อธิบายบริบท

การวิเคราะห์ที่ตรวจสอบได้จึงควรใช้ข้อมูลปีเดียวกัน ระบุหน่วยเป็นบาทให้ชัดเจน และตรวจสอบนิยามรายได้จากเอกสารต้นทางก่อนคำนวณอันดับ

ขณะนี้ยังไม่มีการยืนยันตัวเลขราย อบต. ที่ใช้เป็นกรณีศึกษาในบทความนี้ จึงไม่ควรระบุชื่อหน่วยงานหรือประกาศอันดับว่าแห่งใดเก็บภาษีเองได้มากที่สุดโดยไม่มีผลคำนวณรองรับ

ท้ายที่สุด หากต้องเลือกตัวชี้วัดเพื่อเปรียบเทียบฐานะการคลังของ อบต. คุณคิดว่าควรดูรายได้รวม รายได้จัดเก็บเองเป็นจำนวนเงิน หรือสัดส่วนรายได้จัดเก็บเองเป็นหลัก และเพราะอะไร