ของในแพ็กเล็กลงได้อย่างไรโดยที่ราคาหน้าชั้นยังเท่าเดิม

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

หยิบขนมถุงเดิมจากชั้นแล้วรู้สึกว่ากินหมดเร็วขึ้น หลายคนอาจคิดว่าแค่จำผิด แต่สิ่งที่ควรดูไม่ใช่ความสูงหรือความอวบของถุง กลับเป็นตัวเลขเล็ก ๆ ที่เขียนว่า ปริมาณสุทธิ ต่างหาก

พฤติกรรมลดปริมาณสินค้าโดยที่ราคาไม่ลดตาม มักถูกเรียกว่า shrinkflation หรือ “สินค้าหดตัว” เช่น ขนมจาก 50 กรัมเหลือ 45 กรัม กระดาษทิชชูต่อม้วนสั้นลง หรือน้ำยาซักผ้าซองเติมลดปริมาตรลง แม้ป้ายราคาหน้าชั้นจะยังเป็นราคาเดิมก็ตาม ผลที่เกิดขึ้นคือผู้ซื้อจ่ายแพงขึ้นเมื่อคิดต่อกรัม ต่อมิลลิลิตร หรือต่อชิ้น

เรื่องนี้ไม่ใช่การโกงโดยอัตโนมัติ หากผู้ผลิตระบุปริมาณสุทธิให้ตรงกับของจริงและไม่ใช้ข้อความที่ทำให้เข้าใจผิด แต่จุดที่ผู้ซื้อเสียเปรียบคือเราไม่ค่อยจำตัวเลขของสินค้าที่ซื้อประจำได้ละเอียดพอ ขณะที่รูปลักษณ์ภายนอกสามารถเปลี่ยนให้ดูคุ้นตาได้มาก

ทำไมถุงใหญ่ขึ้น แต่ของอาจน้อยลง

บรรจุภัณฑ์ช่วยสร้างความรู้สึกเรื่องปริมาณได้ดี ถุงที่สูงขึ้น ฐานลึกขึ้น หรือพิมพ์ภาพสินค้าให้ใหญ่ขึ้น อาจทำให้หยิบแล้วรู้สึกว่า “ได้เท่าเดิม” แม้น้ำหนักสุทธิจะลดลงเพียงไม่กี่กรัม การลดทีละน้อยยิ่งสังเกตยาก เพราะคนส่วนใหญ่ซื้อซ้ำจากความคุ้นเคยกับสี รสชาติ และราคา ไม่ได้หยิบแพ็กเก่ามาเทียบกันทุกครั้ง

รายงานของสำนักงานความรับผิดชอบภาครัฐสหรัฐฯ อธิบายว่า shrinkflation คือการลดปริมาณสินค้าโดยไม่มีการลดราคาที่สมน้ำสมเนื้อ ซึ่งทำให้ราคาต่อหน่วยสูงขึ้น งานทบทวนของหน่วยงานยังพบว่าผู้บริโภคมักตอบสนองต่อการลดขนาดน้อยกว่าการขึ้นราคาเท่ากัน ส่วนหนึ่งเพราะความเปลี่ยนแปลงของแพ็กเกจมักละเอียดและเกิดกับสินค้าที่ซื้อไม่ถี่นัก

วิธีจับไต๋ที่ใช้ได้จริงหน้าชั้น

เริ่มจากพลิกดูปริมาณสุทธิ แล้วเปรียบเทียบสินค้าชนิดเดียวกันด้วยหน่วยเดียวกัน เช่น บาทต่อ 100 กรัม บาทต่อลิตร หรือบาทต่อแผ่น อย่าเทียบเพียงราคาต่อถุง เพราะแพ็กที่ถูกกว่าบางครั้งอาจมีราคาต่อหน่วยสูงกว่า

สูตรง่ายที่สุดคือ ราคา ÷ ปริมาณสุทธิ หากขนมราคา 30 บาท หนัก 50 กรัม จะเท่ากับ 0.60 บาทต่อกรัม แต่หากยังราคา 30 บาทและเหลือ 45 กรัม ราคาต่อกรัมจะเป็นประมาณ 0.67 บาท เพิ่มขึ้นราว 11% แม้ป้ายราคาจะไม่ขยับเลย

สำหรับสินค้าที่ซื้อบ่อย ลองถ่ายรูปฉลากด้านหลังเก็บไว้เฉพาะน้ำหนักหรือปริมาตร เมื่อซื้อรอบถัดไปจะเห็นความเปลี่ยนแปลงได้ทันที วิธีนี้มีประโยชน์กับขนม กาแฟสำเร็จรูป ทิชชู สบู่ น้ำยาทำความสะอาด และอาหารสัตว์เลี้ยง เพราะเป็นกลุ่มที่มักมีหลายขนาดหลายโปรโมชันจนเทียบด้วยสายตายาก

ป้ายราคาช่วยได้ แต่ต้องดูหน่วยให้ตรงกัน

หน่วยงาน NIST ของสหรัฐฯ ระบุว่าราคาต่อหน่วยเป็นเครื่องมือสำคัญสำหรับเปรียบเทียบความคุ้มค่า โดยเฉพาะเมื่อขนาดบรรจุเปลี่ยนไป แต่ป้ายหน้าชั้นอาจใช้คนละหน่วยกัน เช่น บางชิ้นคิดต่อกรัม บางชิ้นคิดต่อกิโลกรัม จึงต้องแปลงให้เป็นหน่วยเดียวก่อนตัดสินใจ

ในไทย กรมการค้าภายในระบุว่ามีการติดตามทั้งราคาและปริมาณสินค้าเพื่อป้องกันการเอาเปรียบ และเปิดสายด่วน 1569 สำหรับเรื่องราคาสินค้า ขณะที่ สคบ. ย้ำว่าฉลากสินค้าต้องให้ข้อมูลที่ตรงต่อความจริงและไม่ก่อให้เกิดความเข้าใจผิดในสาระสำคัญ หากพบว่าปริมาณจริงไม่ตรงฉลาก หรือมีการสื่อสารจนทำให้เข้าใจผิด ควรเก็บใบเสร็จและภาพสินค้าไว้ก่อนร้องเรียน

ผู้ซื้อไม่จำเป็นต้องเลิกซื้อสินค้าที่ชอบ แต่ควรเปลี่ยนคำถามจาก “ถุงนี้ราคาเท่าไร” เป็น “เราได้ของจริงต่อหนึ่งบาทเท่าไร” แค่ดูปริมาณสุทธิและราคาต่อหน่วยเพิ่มไม่กี่วินาที ก็ช่วยให้แพ็กที่ดูใหญ่ไม่หลอกสายตาเราได้ง่าย ๆ