หัวใจของกุ้งอยู่ตรงไหนในลำตัว

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ตอนแกะกุ้งเผา หลายคนแยกหัวออกเพื่อกินมันกุ้ง แล้วดึงส่วนหางไปจิ้มน้ำจิ้มต่อ ภาพบนจานทำให้รู้สึกว่าหัวกับตัวเป็นคนละส่วนชัดเจน ทั้งที่ตามกายวิภาคของกุ้ง เส้นแบ่งสำคัญอยู่ตรงนี้พอดี

ส่วนที่ดูเหมือนหัวก้อนใหญ่ใต้เปลือกแข็ง เรียกว่า เซฟาโลทอแรกซ์ หรือส่วนหัวอก เป็นบริเวณที่ส่วนหัวเชื่อมรวมกับอกอยู่ใต้กระดองแผ่นเดียว ส่วนที่ยาวเป็นปล้องไปจนถึงพัดหางคือท้อง หรือ abdomen

หัวใจของกุ้งอยู่ด้านบนของเซฟาโลทอแรกซ์ ค่อนมาทางด้านหลังของบริเวณหัว ไม่ได้อยู่ในเนื้อหางที่เรากินกัน มันสูบฮีโมลิมฟ์ ซึ่งเป็นของเหลวหมุนเวียนในระบบไหลเวียนแบบเปิด ออกไปยังเนื้อเยื่อต่าง ๆ ก่อนผ่านเหงือกและกลับสู่หัวใจ

ตำแหน่งนี้จึงทำให้ประโยคว่า “หัวใจกุ้งอยู่บนหัว” ฟังดูถูกในภาษาทั่วไป แต่ถ้าระบุตำแหน่งให้ตรงกว่า หัวใจอยู่ใน ส่วนหัวอกใต้กระดอง ไม่ได้อยู่ตรงปลายหัวใกล้หนวดหรือจะงอยปาก กุ้งยังมีกระเพาะอาหาร ต่อมย่อยอาหาร และเหงือกกระจุกอยู่ในโซนเดียวกัน จึงเป็นส่วนที่แน่นไปด้วยอวัยวะมากที่สุด

“มันกุ้ง” ที่เห็นเป็นสีเหลือง ส้มหรือเขียวอมเหลืองในกุ้งบางชนิด เกี่ยวข้องกับต่อมย่อยอาหารหรือ hepatopancreas ซึ่งทำหน้าที่ย่อยและเก็บสะสมสารอาหาร ไม่ใช่หัวใจ หัวใจของกุ้งมีขนาดเล็กและอยู่ค่อนไปทางด้านหลังบนลำตัว จึงไม่ใช่ก้อนเยิ้มที่เห็นเด่นเมื่อผ่าหัวกุ้ง

ส่วนหางไม่ได้ว่างเปล่าเสียทีเดียว ภายในมีลำไส้ทอดยาวไปถึงปลายลำตัว และมีระบบสืบพันธุ์ของบางชนิดพาดยาวเข้ามาได้ โดยเฉพาะรังไข่ของกุ้งตัวเมียที่อาจเห็นเด่นใต้เปลือกและยื่นจากส่วนหัวอกเข้าสู่ท้อง ดังนั้นจึงไม่ควรเหมารวมว่าอวัยวะสำคัญทั้งหมดอยู่ในหัว

สิ่งที่ครองพื้นที่ในหางเป็นหลักคือกล้ามเนื้อท้องเป็นปล้อง ๆ กล้ามเนื้อนี้หดตัวแรงเพื่อดันกุ้งถอยหลังฉับพลันเวลาเจอภัย และกลายเป็นเนื้อแน่นที่เรากินกัน ส่วนเส้นดำตามแนวหลังคือทางเดินอาหาร ไม่ใช่เส้นเลือดดำ

ถ้ามองกุ้งหนึ่งตัวให้ต่างจากบนจานอาหาร จะเห็นการแบ่งงานชัดมาก: หัวอกเป็นศูนย์รวมของอวัยวะและเหงือก ส่วนท้องเป็นเครื่องยนต์กล้ามเนื้อสำหรับว่ายน้ำ หัวใจจึงอยู่ในสิ่งที่เราเรียกรวม ๆ ว่า “หัวกุ้ง” นั่นเอง