เปิดอันดับอำเภอที่มีพื้นที่กว้างที่สุดของไทย บางแห่งใหญ่กว่าหลายจังหวัด

คำว่า “อำเภอ” อาจทำให้หลายคนนึกถึงพื้นที่ขนาดไม่ใหญ่มาก แต่ความจริงประเทศไทยมีอำเภอที่มีอาณาเขตกว้างมหาศาล โดยเฉพาะพื้นที่ตามแนวภูเขาและผืนป่าขนาดใหญ่ทางภาคเหนือและภาคตะวันตก บางอำเภอมีพื้นที่มากกว่าจังหวัดขนาดเล็กทั้งจังหวัดเสียอีก

 

หากนำข้อมูลพื้นที่ของอำเภอต่าง ๆ มาเปรียบเทียบ จะพบว่า อำเภออุ้มผาง จังหวัดตาก เป็นกรณีที่โดดเด่นที่สุด โดยมีพื้นที่ประมาณ 4,325.38 ตารางกิโลเมตร และถูกระบุว่าเป็นอำเภอที่มีพื้นที่กว้างขวางที่สุดในประเทศไทย

 

อันดับ 1 อำเภออุ้มผาง จังหวัดตาก — 4,325.38 ตารางกิโลเมตร

 

อุ้มผางไม่ได้ใหญ่เพราะมีเมืองขนาดใหญ่ แต่พื้นที่ส่วนมากเป็นภูเขาและป่า โดยเทศบาลตำบลอุ้มผางระบุว่าประมาณ 97% ของพื้นที่เป็นภูเขา และมีพื้นที่ราบตามหุบเขาและลุ่มน้ำเพียงประมาณ 3% เท่านั้น

 

ความใหญ่ของอุ้มผางจะเห็นภาพชัดขึ้นเมื่อเทียบกับจังหวัดเล็ก ๆ เช่น บึงกาฬมีพื้นที่ประมาณ 4,305 ตารางกิโลเมตร ตามข้อมูลที่นำมาเปรียบเทียบ ดังนั้นพื้นที่อำเภออุ้มผางจึงมากกว่าพื้นที่จังหวัดบึงกาฬเล็กน้อยด้วยซ้ำ

 

นอกจากนี้ อุ้มผางยังมีพื้นที่มากกว่ากรุงเทพมหานครหลายเท่า โดยพื้นที่กรุงเทพฯ ตามข้อมูลสำนักงานสถิติแห่งชาติอยู่ที่ประมาณ 1,568.74 ตารางกิโลเมตร

 

อันดับ 2 อำเภอทองผาภูมิ จังหวัดกาญจนบุรี — 3,655 ตารางกิโลเมตร

 

อีกหนึ่งอำเภอที่มีพื้นที่มหาศาลคือ ทองผาภูมิ จังหวัดกาญจนบุรี มีพื้นที่ประมาณ 3,655 ตารางกิโลเมตร ตามรายงานสถิติจังหวัดกาญจนบุรี

 

ขนาดพื้นที่ระดับนี้ทำให้ทองผาภูมิมีพื้นที่มากกว่าหลายจังหวัดของประเทศไทย โดยพื้นที่ส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับภูเขาและป่า และเป็นหนึ่งในพื้นที่สำคัญของจังหวัดกาญจนบุรี

 

อันดับ 3 อำเภอบ้านไร่ จังหวัดอุทัยธานี — ประมาณ 3,621 ตารางกิโลเมตร

 

บ้านไร่ เป็นอีกอำเภอที่มีพื้นที่ขนาดใหญ่อย่างไม่น่าเชื่อ โดยข้อมูลที่เผยแพร่ระบุพื้นที่ประมาณ 3,621.49 ตารางกิโลเมตร

 

เมื่อมองจากแผนที่ อำเภอบ้านไร่ไม่ได้มีลักษณะเหมือนอำเภอเมืองที่มีชุมชนหนาแน่น แต่มีพื้นที่ชนบทและภูมิประเทศทางธรรมชาติเป็นสัดส่วนมาก ทำให้ขนาดของอำเภอขยายออกไปอย่างกว้างขวาง

 

อันดับ 4 อำเภอศรีสวัสดิ์ จังหวัดกาญจนบุรี — ประมาณ 3,296 ตารางกิโลเมตร

 

จังหวัดกาญจนบุรีไม่ได้มีอำเภอขนาดใหญ่อยู่เพียงแห่งเดียว เพราะ ศรีสวัสดิ์ มีพื้นที่ประมาณ 3,296 ตารางกิโลเมตร จากรายงานสถิติจังหวัดกาญจนบุรี

 

พื้นที่ขนาดใหญ่ของอำเภอนี้สัมพันธ์กับภูมิประเทศภูเขา ป่า และพื้นที่อ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่ ทำให้เมื่อมองเฉพาะขนาดพื้นที่แล้ว ศรีสวัสดิ์ก็สามารถอยู่ในกลุ่มอำเภอที่ใหญ่ที่สุดของประเทศได้

 

อันดับ 5 อำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี — ประมาณ 3,349 ตารางกิโลเมตร

 

สังขละบุรี มีพื้นที่ประมาณ 3,349 ตารางกิโลเมตร และเป็นอีกอำเภอชายแดนที่มีอาณาเขตกว้างมาก

 

ชื่อของสังขละบุรีอาจเป็นที่รู้จักจากสถานที่ท่องเที่ยวอย่างสะพานไม้และเมืองชายแดน แต่ถ้ามองในแง่พื้นที่จริง ๆ แล้ว อำเภอนี้มีอาณาเขตกว้างกว่าที่หลายคนคาดคิด

 

ทำไมอำเภอเหล่านี้ถึงมีพื้นที่ใหญ่ขนาดนี้?

 

เหตุผลสำคัญคือการแบ่งเขตการปกครองไม่ได้ถูกกำหนดจากจำนวนประชากรเพียงอย่างเดียว พื้นที่ภูเขา ป่าไม้ พื้นที่อนุรักษ์ และพื้นที่ชายแดนจำนวนมากอยู่ภายใต้เขตอำเภอ แม้จะมีประชากรอาศัยอยู่ไม่หนาแน่นก็ตาม

 

กรณีอุ้มผางเห็นภาพชัดเจน เพราะพื้นที่ขนาดกว่า 4,300 ตารางกิโลเมตรไม่ได้หมายความว่าจะมีเมืองขนาดใหญ่กินพื้นที่ทั้งหมด แต่เป็นพื้นที่ภูเขาและผืนป่าขนาดใหญ่ โดยข้อมูลจากมูลนิธิสืบนาคะเสถียรระบุว่าพื้นที่ส่วนใหญ่ของอำเภอเป็นพื้นที่ป่าอนุรักษ์

 

เมื่อเทียบกับจังหวัดขนาดเล็ก จึงเกิดภาพที่น่าสนใจว่า “อำเภอหนึ่งอาจมีพื้นที่ใหญ่กว่าทั้งจังหวัด” แต่ไม่ได้หมายความว่าอำเภอนั้นจะมีประชากรมากกว่า หรือมีความเจริญมากกว่าจังหวัดที่มีพื้นที่เล็กกว่า

 

ตัวเลขพื้นที่จึงควรอ่านควบคู่กับภูมิประเทศ จำนวนประชากร และลักษณะการใช้ประโยชน์ที่ดิน เพราะพื้นที่กว้างไม่ได้แปลว่าพื้นที่ทั้งหมดสามารถสร้างบ้าน ถนน หรือชุมชนได้

 

สิ่งที่น่าสนใจที่สุดจึงไม่ใช่แค่การถามว่า “อำเภอไหนใหญ่ที่สุด?” แต่คือการลองนำพื้นที่ของอำเภอเหล่านี้ไปเทียบกับจังหวัดต่าง ๆ จะพบว่าขนาดของประเทศไทยในระดับอำเภอยังมีความแตกต่างกันอย่างมาก และพื้นที่ป่าภูเขาทางภาคเหนือและภาคตะวันตกทำให้เกิดอำเภอขนาดมหึมาที่คนจำนวนมากอาจไม่เคยสังเกตมาก่อน