จังหวัดน้องใหม่ของไทยที่เพิ่งถูกตั้งขึ้นไม่นาน เมื่อเทียบกับจังหวัดอื่น

ถ้าถามว่าจังหวัดไหนของประเทศไทยที่ถือว่า “น้องใหม่ที่สุด” คำตอบคือ จังหวัดบึงกาฬ จังหวัดที่ 77 ของประเทศไทย ซึ่งไม่ได้มีสถานะเป็นจังหวัดมานานเหมือนหลายพื้นที่ เพราะเพิ่งได้รับการจัดตั้งอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 23 มีนาคม พ.ศ. 2554 หรือหากนับถึงปี 2569 ก็มีอายุประมาณ 15 ปี เท่านั้น

ก่อนจะกลายเป็นจังหวัด บึงกาฬเคยเป็นพื้นที่หนึ่งของ จังหวัดหนองคาย โดยมีปัญหาสำคัญเรื่องระยะทางในการเดินทางไปติดต่อราชการ เนื่องจากพื้นที่บางอำเภออยู่ห่างจากตัวจังหวัดหนองคายมาก ข้อมูลของกรมประชาสัมพันธ์ระบุว่า อำเภอบึงโขงหลงซึ่งเป็นพื้นที่ที่อยู่ไกลที่สุด ต้องเดินทางไปติดต่อราชการเป็นระยะทางถึงประมาณ 238 กิโลเมตร การแยกบึงกาฬออกมาเป็นจังหวัดจึงถูกมองว่าจะช่วยลดระยะทางและทำให้การบริหารราชการในพื้นที่สะดวกขึ้น

การจัดตั้งจังหวัดบึงกาฬเกิดขึ้นจาก พระราชบัญญัติตั้งจังหวัดบึงกาฬ พ.ศ. 2554 โดยพื้นที่จากหนองคายจำนวน 8 อำเภอ ถูกแยกออกมา ได้แก่ เมืองบึงกาฬ ปากคาด โซ่พิสัย พรเจริญ เซกา บึงโขงหลง ศรีวิไล และบุ่งคล้า กลายเป็นจังหวัดใหม่ริมแม่น้ำโขง

เมื่อเทียบกับจังหวัดอื่นที่เกิดขึ้นในช่วงไม่กี่สิบปีก่อนหน้า จะเห็นว่าบึงกาฬมีอายุจังหวัดน้อยกว่าอย่างชัดเจน เช่น จังหวัดสระแก้ว หนองบัวลำภู และอำนาจเจริญ ต่างได้รับการยกฐานะเป็นจังหวัดในปี พ.ศ. 2536 ซึ่งก่อนบึงกาฬประมาณ 18 ปี

ส่วนจังหวัดที่จัดตั้งก่อนหน้านั้นก็มี พะเยาในปี 2520 ยโสธรในปี 2515 และมุกดาหารในปี 2525 ดังนั้นเมื่อเรียงตามยุคการจัดตั้ง จังหวัดบึงกาฬจึงเป็นจังหวัดที่เกิดขึ้นทีหลังจังหวัดอื่น ๆ ในประเทศไทยอย่างเห็นได้ชัด

สิ่งที่น่าสนใจคือ แม้จะเป็นจังหวัดใหม่ แต่พื้นที่บึงกาฬไม่ได้หมายความว่าเป็นพื้นที่ที่เพิ่งมีผู้คนหรือประวัติศาสตร์ เพราะบริเวณนี้มีชุมชนและเรื่องราวทางวัฒนธรรมมายาวนาน เพียงแต่เพิ่งได้รับการจัดโครงสร้างการปกครองในระดับ “จังหวัด” ในปี 2554

ปัจจุบันบึงกาฬมีทั้งหมด 8 อำเภอ และมีจุดเด่นสำคัญจากการอยู่ติดแม่น้ำโขง รวมถึงมีชายแดนติดกับประเทศลาว ทำให้พื้นที่แห่งนี้มีทั้งเรื่องการท่องเที่ยว ธรรมชาติ การค้าชายแดน และวิถีชีวิตริมโขงเข้ามาเกี่ยวข้อง

สถานที่อย่าง ภูทอก ภูลังกา บึงโขงหลง และเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูวัว กลายเป็นจุดหมายที่ทำให้คนรู้จักบึงกาฬมากขึ้น โดยเฉพาะภูทอกซึ่งเป็นหนึ่งในสถานที่สำคัญที่มักถูกพูดถึงเมื่อกล่าวถึงจังหวัดนี้

ดังนั้นคำว่า “จังหวัดน้องใหม่” ของบึงกาฬไม่ได้หมายความว่าพื้นที่แห่งนี้เพิ่งเกิดขึ้นเมื่อไม่กี่ปีที่ผ่านมา แต่หมายถึง การเป็นจังหวัดอย่างเป็นทางการเพิ่งเกิดขึ้นในปี 2554 หากเทียบกับจังหวัดจำนวนมากที่มีประวัติการจัดตั้งยาวนานหลายสิบปีหรือมากกว่านั้น บึงกาฬจึงถือเป็นจังหวัดที่มีอายุการปกครองระดับจังหวัดน้อยที่สุดของประเทศไทยในปัจจุบัน

และถ้าไม่มีการจัดตั้งจังหวัดใหม่เพิ่มเติมในอนาคต บึงกาฬก็ยังคงครองตำแหน่ง จังหวัดที่ 77 และจังหวัดน้องใหม่ที่สุดของไทย ต่อไป โดยข้อมูลจากสำนักงานสถิติแห่งชาติระบุว่าประเทศไทยมีการแบ่งการปกครองในระดับจังหวัดทั้งหมด 77 จังหวัด และบึงกาฬเป็นจังหวัดที่ 77 ซึ่งจัดตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 23 มีนาคม 2554