รู้หรือไม่ จังหวัดเดียวในประเทศไทยติดอันดับโลก ผังเมืองดีที่สุดและสวยที่สุด

จังหวัดยะลา เป็นจังหวัดที่อยู่ใต้สุดของประเทศไทย และเป็นหนึ่งในสองจังหวัดของภาคใต้ที่ไม่มีพื้นที่ติดกับทะเล (อีกจังหวัดคือพัทลุง) มีพื้นที่ประมาณ 4,521 ตารางกิโลเมตร โดยมีอาณาเขตทางทิศใต้ติดกับประเทศมาเลเซีย คำว่า "ยะลา" มาจากภาษาพื้นเมืองเดิมว่า "ยะลอ" แปลว่า "แห" เมืองนี้ขึ้นชื่อเรื่องผังเมืองที่สวยงาม เป็นระเบียบ และมีความหลากหลายทางวัฒนธรรมที่ผสมผสานกันอย่างลงตัว

ข้อมูลพื้นฐานที่น่ารู้

● การปกครอง: แบ่งออกเป็น 8 อำเภอ ได้แก่ อำเภอเมืองยะลา, เบตง, บันนังสตา, ยะหา, รามัน, ธารโต, กาบัง, และกรงปินัง

● ประชากรและวัฒนธรรม: ประชากรส่วนใหญ่ผสมผสานระหว่างชาวไทยมุสลิม ชาวไทยพุทธ และชาวไทยเชื้อสายจีน อยู่ร่วมกันภายใต้สังคมพหุวัฒนธรรม

● เศรษฐกิจ: ขึ้นอยู่กับภาคเกษตรกรรมเป็นหลัก โดยมีพืชเศรษฐกิจสำคัญคือ ยางพารา และผลไม้ขึ้นชื่อ เช่น ทุเรียน และลองกอง

จังหวัดเดียวในประเทศไทยที่ได้รับการยอมรับว่ามี ผังเมืองดีที่สุดและสวยที่สุด คือ จังหวัดยะลา โดยเฉพาะในพื้นที่เขตเทศบาลนครยะลา ซึ่งไม่เพียงแต่ครองแชมป์ในประเทศเท่านั้น แต่ในอดีตยังเคยได้รับการจัดอันดับให้เป็นเมืองที่มี ผังเมืองดีที่สุดเป็นอันดับที่ 23 ของโลก และเคยคว้า รางวัลชนะเลิศ UNESCO Cities for Peace จากองค์การยูเนสโกในโซนเอเชียและแปซิฟิกมาแล้วอีกด้วย

จุดเด่นของผังเมืองยะลา

● ออกแบบคล้ายใยแมงมุมหรือดอกบัว: มีถนนกว่า 400 สายเชื่อมต่อกันเป็นระบบ

● วงเวียน 3 ชั้น: มีวงเวียนซ้อนกันคล้ายกับการวางผังเมืองของกรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส

● แบ่งโซนพื้นที่ชัดเจน: มีการจัดระเบียบพื้นที่อยู่อาศัยและราชการอย่างเป็นระเบียบ ไม่แออัด

● ประวัติศาสตร์การวางผัง: เริ่มวางระบบตั้งแต่ช่วงก่อนปี พ.ศ. 2490 ทำให้เมืองเติบโตอย่างมีทิศทางรองรับอนาคต

สาเหตุสำคัญที่ทำให้ผังเมืองของยะลาโดดเด่นและเป็นระเบียบเรียบร้อยอย่างมาก มีดังนี้

● ผังเมืองแบบใยแมงมุม (Web-like Grid): ตัวเมืองถูกออกแบบให้ถนนกว่า 400 สายตัดเชื่อมต่อกันเป็นระบบ โดยมี วงเวียนซ้อนกัน 3 ชั้น คล้ายกับผังเมืองของกรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส แตกต่างจากเมืองส่วนใหญ่ในไทยที่มักจะเติบโตแบบสะเปะสะปะตามแนวถนนหลัก

● การแบ่งโซนนิ่ง (Zoning) ที่ชัดเจน: โครงสร้างวงเวียน 3 ชั้นถูกจัดสรรพื้นที่การใช้งานไว้อย่างเป็นสัดส่วน

 • วงในสุด: ศูนย์รวมหน่วยงานราชการ เช่น ศาลากลางจังหวัด และศาลหลักเมือง

 • วงที่สอง: เขตบ้านพักของข้าราชการ

 • วงนอกสุด: ย่านธุรกิจการค้า โรงพยาบาล สถานศึกษา และที่อยู่อาศัยของประชาชน

● วิสัยทัศน์ "วางผังก่อนสร้างเมือง": ผังเมืองนี้ถูกริเริ่มขึ้นตั้งแต่ช่วงปี พ.ศ. 2480 กว่า ๆ โดย พระรัฐกิจวิจารณ์ (สวาสดิ์ ณ นคร) อดีตนายกเทศมนตรีเมืองยะลา ที่ได้วางเค้าโครงสี่เหลี่ยมหมากรุกเชื่อมกับวงเวียนหลักเอาไว้ตั้งแต่เมืองยังเป็นชุมชนขนาดเล็ก รวมถึงมีการออกแบบซอยหลังบ้านให้กว้าง 4 เมตร เพื่อให้ง่ายต่อการดับเพลิงและการจัดระเบียบขยะ ซึ่งนับเป็นแนวคิดที่ล้ำสมัยมากในยุคนั้น

นอกจากระบบถนนที่อัจฉริยะแล้ว ยะลายังได้รับการจัดการให้เป็นเมืองสีเขียวที่มีสวนสาธารณะขนาดใหญ่ (เช่น สวนขวัญเมือง) แทรกอยู่ตามจุดยุทธศาสตร์รอบเมือง ช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตของประชากรให้เติบโตไปพร้อมกับเมืองได้อย่างยั่งยืน