ยีนนีแอนเดอร์ทัลเกี่ยวข้องกับการเป็นคนตื่นเช้าอย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

คนหนึ่งลืมตาตอนฟ้ายังสลัวแล้วรู้สึกพร้อมเริ่มวัน แต่อีกคนต่อให้นอนครบก็ยังอยากกดเลื่อนปลุกต่อไปอีกหน่อย ความต่างนี้ไม่ได้มีคำอธิบายเดียว ทั้งเวลาเข้านอน แสงจากหน้าจอ งานกะ ความเครียด อายุ และสภาพแวดล้อม ล้วนมีผลต่อจังหวะนอนของเรา

แต่มีงานวิจัยชิ้นหนึ่งชวนมองย้อนกลับไปไกลกว่านั้นมาก ถึงช่วงที่บรรพบุรุษมนุษย์ออกจากแอฟริกาและพบกับญาติสายวิวัฒนาการอย่างนีแอนเดอร์ทัลในยูเรเชีย

นาฬิกาชีวภาพไม่ใช่เรื่องของวินัยอย่างเดียว

ร่างกายมนุษย์มีระบบกำกับเวลาเรียกว่า circadian rhythm หรือนาฬิกาชีวภาพ คอยประสานการหลับ การตื่น อุณหภูมิร่างกาย ฮอร์โมน และความง่วงให้สัมพันธ์กับรอบกลางวันกลางคืน ลักษณะว่าใครมักตื่นเช้าหรือนอนดึกเรียกว่า chronotype

มันไม่ได้ถูกกำหนดด้วยยีนเพียงอย่างเดียว แต่ยีนมีส่วนอยู่ในภาพรวม งานที่ตีพิมพ์ในวารสาร Genome Biology and Evolution เมื่อเดือนธันวาคม 2023 จึงตั้งคำถามว่า DNA ที่มนุษย์ปัจจุบันรับต่อมาจากมนุษย์โบราณ อาจมีส่วนต่อรูปแบบการนอนหรือไม่

บรรพบุรุษของมนุษย์สมัยใหม่อพยพออกจากแอฟริการาว 70,000 ปีก่อน และมีการผสมข้ามกลุ่มกับมนุษย์โบราณในยูเรเชีย รวมถึงนีแอนเดอร์ทัลราว 60,000 ปีก่อน คนยุคปัจจุบันเชื้อสายยูเรเชียแต่ละคนมี DNA จากมนุษย์โบราณอยู่โดยเฉลี่ยราว 2% แม้ DNA โบราณทั้งหมดที่กระจายอยู่ในประชากรจะมากกว่านั้นมาก

ชีวิตใต้ฤดูกาลที่แสงไม่เท่ากัน

นีแอนเดอร์ทัลและเดนิโซแวนอาศัยในยูเรเชียมานานหลายแสนปี ก่อนที่มนุษย์สมัยใหม่จะเดินทางไปถึง พื้นที่ละติจูดสูงมีความต่างของความยาวกลางวันและกลางคืนระหว่างฤดูกาลชัดเจนกว่าพื้นที่ใกล้เส้นศูนย์สูตร นักวิจัยจึงคาดว่าแรงกดดันจากแสงตามฤดูกาลอาจทำให้การทำงานของยีนที่เกี่ยวกับนาฬิกาชีวภาพต่างออกไป

เมื่อเปรียบเทียบข้อมูลจีโนม ทีมวิจัยพบความแตกต่างที่น่าสนใจในยีนที่เกี่ยวข้องกับระบบนาฬิกาชีวภาพ พวกเขาระบุยีน 28 ตัวที่มีตัวแปรจากมนุษย์โบราณซึ่งอาจกระทบการตัดต่อ RNA และพบยีนอีก 16 ตัวที่คาดว่ามีการควบคุมการแสดงออกต่างจากมนุษย์ปัจจุบัน

ผลสำคัญไม่ได้บอกว่า “มียีนเดียวแล้วตื่นตีห้า” แต่ชี้ว่าชุดตัวแปรพันธุกรรมที่รับต่อมาจากมนุษย์โบราณมีความเกี่ยวข้องกับแนวโน้ม chronotype ในคนปัจจุบัน โดยเฉพาะข้อมูลในกลุ่มประชากรยุโรป ตัวแปรที่ให้ผลเด่นที่สุดมีทิศทางไปทาง ความเป็นคนตื่นเช้ามากขึ้น

เป็นเบาะแส ไม่ใช่ใบรับรองสายเลือดนักล่า

ภาพ “นีแอนเดอร์ทัลต้องตื่นทันพระอาทิตย์เพื่อออกล่า” เป็นการเล่าให้เห็นบริบททางวิวัฒนาการมากกว่าจะเป็นสิ่งที่งานวิจัยพิสูจน์โดยตรง งานนี้วิเคราะห์ความสัมพันธ์ของตัวแปร DNA การควบคุมยีน และข้อมูลรูปแบบการนอน ไม่ได้ติดตามพฤติกรรมการล่าของนีแอนเดอร์ทัลในอดีต

ดังนั้น หากคุณตื่นเองได้ตอนเช้าโดยไม่ต้องพึ่งนาฬิกาปลุก ก็ยังสรุปไม่ได้ว่ามี “ยีนตื่นเช้าจากนีแอนเดอร์ทัล” อยู่ในตัวแน่นอน เพราะการนอนเป็นลักษณะที่เกิดจากหลายยีนร่วมกับชีวิตประจำวัน แต่ผลการศึกษานี้ทำให้เห็นว่า การผสมข้ามกลุ่มของมนุษย์เมื่อหลายหมื่นปีก่อน อาจยังทิ้งร่องรอยไว้ในวิธีที่ร่างกายเรารับมือกับแสงและเวลา

เรื่องน่าสนใจกว่าการแบ่งคนเป็นสายตื่นเช้าหรือสายดึก คือการเข้าใจว่าร่างกายแต่ละคนมีจังหวะต่างกันได้จริง การจัดเวลานอนให้สม่ำเสมอ รับแสงธรรมชาติในตอนเช้า และลดแสงจ้าก่อนนอน ยังเป็นสิ่งที่ช่วยให้นาฬิกาชีวภาพทำงานเป็นเวลาได้มากกว่าการหวังพึ่งยีนอย่างเดียว