งานวิจัยเสียงคลิกของวาฬสเปิร์มพบอะไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ใต้ผิวน้ำ เสียงคลิกสั้น ๆ ของวาฬสเปิร์มอาจฟังคล้ายจังหวะซ้ำเดิมสำหรับหูมนุษย์ แต่สำหรับวาฬ มันคือสัญญาณที่ใช้กันระหว่างการอยู่รวมกลุ่มและก่อนหรือหลังดำน้ำลึก นักวิจัยจึงพยายามฟังมันให้ละเอียดกว่าการแบ่งว่าเป็นเสียงแบบไหนเพียงอย่างเดียว

งานใน Nature Communications ที่เผยแพร่เมื่อ 7 พฤษภาคม 2024 ใช้ข้อมูลเสียง 8,719 ชุดจากวาฬสเปิร์มกลุ่ม Eastern Caribbean 1 รอบเกาะโดมินิกา ไม่ได้แปลประโยควาฬออกมาเป็นภาษามนุษย์แล้ว แต่พบว่าเสียงคลิก หรือ coda มีโครงสร้างซับซ้อนกว่าที่เคยเข้าใจกัน

เดิมนักวิจัยจำแนกเสียงของกลุ่มนี้ได้ 21 แบบ แต่เมื่อนำรูปแบบเวลาระหว่างคลิกมาวิเคราะห์ในบริบทการโต้ตอบ พบองค์ประกอบที่ควบคุมแยกจากกันได้ 4 ส่วน ได้แก่ จังหวะ ระยะเวลา การยืดหดของจังหวะ และการเติมคลิก นักวิจัยเรียกสองอย่างหลังว่า rubato และ ornamentation

วาฬสามารถปรับความยาวของ coda ให้เปลี่ยนอย่างต่อเนื่องตามคู่สนทนา และบางครั้งเติมคลิกท้ายเสียงเดิม คล้ายการเติมรายละเอียดเล็ก ๆ ลงบนโครงเสียงหลัก เมื่อแยกองค์ประกอบเหล่านี้ออกมา การผสมกันของรูปแบบที่พบเป็นประจำมีอย่างน้อย 143 แบบ จึงอธิบายได้ว่าทำไมเสียงที่เคยมองว่าเป็นเพียง 21 ประเภท จึงมีความหลากหลายมากกว่านั้นมาก

คำว่า “อักษรเสียง” หมายถึงอะไร

ทีมวิจัยใช้คำว่า “อักษรเสียงของวาฬสเปิร์ม” เป็นการเปรียบเทียบกับระบบเสียงมนุษย์ ไม่ได้หมายความว่าวาฬมีตัวอักษรเขียน หรือมีพยัญชนะ สระ และกฎไวยากรณ์ที่ถอดได้ครบเหมือนภาษาไทยหรืออังกฤษ สิ่งที่ยืนยันได้คือ coda มีหน่วยย่อยและรูปแบบการประกอบที่เป็นระบบ รวมทั้งตอบสนองต่อบริบทของการส่งเสียง

นั่นเป็นก้าวสำคัญ เพราะระบบสื่อสารที่ประกอบจากหน่วยเล็กหลายแบบและปรับตามคู่สนทนาพบได้ไม่บ่อยในสัตว์ชนิดอื่น วาฬสเปิร์มยังสามารถเลียนแบบความเปลี่ยนแปลงของจังหวะกันภายในช่วงเวลาสั้น ๆ ได้ ซึ่งบอกว่าสมาชิกในกลุ่มรับรู้และใช้ความต่างนั้น ไม่ใช่เสียงแปรผันแบบไร้รูปแบบ

AI ช่วยหาแบบแผน แต่ยังไม่ใช่นักแปลภาษาวาฬ

Project CETI ใช้การเรียนรู้ของเครื่อง ระบบบันทึกเสียง และการติดตามพฤติกรรมเพื่อรวบรวมข้อมูลจำนวนมาก เป้าหมายระยะยาวคือเชื่อมเสียงแต่ละแบบเข้ากับสถานการณ์และเจตนาของวาฬ อย่างไรก็ตาม งานชิ้นนี้ระบุชัดว่ายังไม่ได้อธิบายความหมายของ coda และยังไม่มีการทดลองเปิดเสียงกลับให้วาฬตอบสนอง เพื่อพิสูจน์เหตุและผลของแต่ละองค์ประกอบ

ดังนั้น ข่าวว่าเรากำลังมีแชตบอตคุยกับวาฬสเปิร์มจึงไปไกลกว่าหลักฐานปัจจุบัน ขั้นต่อไปที่น่าเชื่อถือกว่าคือออกแบบเสียงทดลองอย่างระมัดระวัง แล้วดูว่าวาฬตอบสนองต่างกันหรือไม่ หากทำได้ นักวิทยาศาสตร์จึงจะค่อย ๆ เริ่มเชื่อม “รูปแบบเสียง” กับ “สิ่งที่มันสื่อ” ได้จริง

สิ่งที่งานวิจัยนี้เปลี่ยนไปไม่ใช่การประกาศว่ามนุษย์แปลภาษาวาฬสำเร็จ แต่เป็นการทำให้เห็นว่าเสียงคลิกของวาฬสเปิร์มมีระบบภายในที่ละเอียดและยืดหยุ่นพอจะศึกษาเป็นโครงสร้างการสื่อสารได้อย่างจริงจัง