ขนนกในมูลไดโนเสาร์ช่วยอธิบายการรอดชีวิตของนกได้อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ก้อนหินสีน้ำตาลแดงขนาดราวลูกกอล์ฟที่พบในรัฐมอนแทนา ดูเผิน ๆ ก็เป็นเพียงเศษหินจากชั้นดินโบราณ แต่รอยแตกบนผิวกลับเผยเส้นขนเล็ก ๆ ที่เก็บรายละเอียดไว้ชัดผิดปกติ นักบรรพชีวินวิทยาจึงพบว่า ก้อนนี้คือมูลสัตว์กลายเป็นฟอสซิล หรือ coprolite จากช่วงปลายยุคครีเทเชียสเมื่อประมาณ 66 ล้านปีก่อน

มันบันทึกเหตุการณ์สั้น ๆ ก่อนโลกเปลี่ยนไปตลอดกาล นักวิจัยคาดว่าสัตว์กินเนื้อขนาดกลาง อาจเป็น Nanotyrannus หรือไดโนเสาร์ชนิดใกล้เคียง กินนกน้ำโบราณเข้าไป แล้วเศษซากของมื้อนั้นถูกเก็บรักษาอยู่ในมูลจนถึงปัจจุบัน

สิ่งที่ซ่อนอยู่ในก้อนฟอสซิล

การสแกนด้วยไมโครซีทีเผยว่าภายในมีขนนกหลายชิ้น เกล็ดปลา และเศษกระดูกขาของนกอยู่ร่วมกัน หลักฐานเหล่านี้ชี้ว่าขนและกระดูกน่าจะมาจากนกตัวเดียวกัน ส่วนเกล็ดปลาอาจเป็นอาหารมื้อสุดท้ายของนก ก่อนที่นกจะกลายเป็นเหยื่อของไดโนเสาร์

ขนชุดนี้ถูกระบุว่าเกี่ยวข้องกับกลุ่มเฮสเพอรอร์นิทิฟอร์ม (hesperornithiform) ซึ่งเป็นนกน้ำโบราณคล้ายลูนหรือเป็ดดำน้ำ หลายชนิดบินไม่ได้และใช้ขาที่อยู่ค่อนไปทางท้ายลำตัวว่ายน้ำล่าเหยื่อ กลุ่มนี้เป็นญาติใกล้ของสายวิวัฒนาการนกสมัยใหม่ แต่ไม่ได้อยู่ในกลุ่มนีออร์นิทีส (Neornithes) ซึ่งเป็นบรรพบุรุษของนกที่ยังมีชีวิตทั้งหมด

ผลการศึกษาตีพิมพ์ในวารสาร Current Biology ระบุว่า นี่เป็นการพบขนของเฮสเพอรอร์นิทิฟอร์มครั้งแรก และเป็นหนึ่งในตัวอย่างขนจากยุคไดโนเสาร์ที่รักษาสภาพในเนื้อหินได้ดีที่สุด ขนบางส่วนมีลักษณะเหมาะกับการอยู่ใต้น้ำ เช่น โครงสร้างหนาแน่นและกันน้ำได้ ขณะเดียวกันยังพบขนลำตัวขนาดเล็กที่มีลักษณะดึกดำบรรพ์กว่า

คำอธิบายเรื่องการรอดตายยังเป็นสมมติฐาน

เมื่ออุกกาบาตพุ่งชนโลกช่วงปลายครีเทเชียส ไดโนเสาร์ที่ไม่ใช่นกสูญพันธุ์ทั้งหมด และนกโบราณจำนวนมากก็หายไปด้วย เหลือเพียงสายของนีออร์นิทีสที่ต่อยอดมาเป็นนกทุกชนิดในปัจจุบัน คำถามคือ เหตุใดนกกลุ่มหนึ่งจึงรอด ขณะที่ญาติใกล้ชิดอีกหลายกลุ่มไม่รอด

นักวิจัยเสนอว่า ความต่างของขนลำตัวและรูปแบบการผลัดขนอาจมีส่วน หลังการชน โลกน่าจะเผชิญช่วงอากาศเย็นลงและแสงอาทิตย์ลดลงจากฝุ่น เขม่า และเศษวัสดุในบรรยากาศ ซึ่งมักเรียกว่า “ฤดูหนาวหลังการชน” หากนีออร์นิทีสมีขนที่กักเก็บความร้อนได้ดีกว่า ก็อาจรับมือกับสภาพแวดล้อมที่หนาวและอาหารขาดแคลนได้ดีกว่า

อย่างไรก็ตาม ฟอสซิลก้อนเดียวไม่ได้พิสูจน์ว่าคุณสมบัติของขนเป็นเหตุผลเดียวของการอยู่รอด นักวิทยาศาสตร์ยังพิจารณาปัจจัยอื่นร่วมกัน เช่น ขนาดตัว แหล่งอาศัย อาหาร การสืบพันธุ์ และความสามารถในการฟื้นตัวของประชากร จุดสำคัญของงานนี้คือ นกน้ำโบราณก็อาศัยใกล้น้ำเช่นกัน แต่ยังสูญพันธุ์ จึงทำให้คำอธิบายว่า “อยู่ใกล้น้ำแล้วรอด” เพียงอย่างเดียวดูไม่เพียงพอ

ขนนกที่พบยังช่วยเติมช่องว่างด้านวิวัฒนาการ เพราะมันมีทั้งลักษณะคล้ายขนนกสมัยใหม่และลักษณะเก่าแก่ในตัวเดียวกัน ภาพนี้บอกว่าการเปลี่ยนผ่านจากขนดึกดำบรรพ์ไปสู่ขนที่ซับซ้อนของนกไม่ได้เกิดขึ้นเป็นเส้นตรง และคุณสมบัติที่เห็นในนกปัจจุบันอาจค่อย ๆ สะสมมาก่อนเหตุการณ์สูญพันธุ์ครั้งใหญ่

มูลฟอสซิลอาจซ่อนข้อมูลมากกว่าที่คิด

การค้นพบเริ่มจากความบังเอิญที่ก้อนฟอสซิลแตกจนเห็นขนโผล่บนผิว หากไม่มีรอยแตกดังกล่าว นักวิจัยอาจไม่รู้ว่ามีเนื้อเยื่ออ่อนอยู่ข้างใน ผลงานนี้จึงชวนให้พิพิธภัณฑ์และทีมขุดค้นนำมูลฟอสซิลชิ้นอื่นไปสแกนมากขึ้น เพราะอาจพบข้อมูลเกี่ยวกับอาหาร ความสัมพันธ์ผู้ล่ากับเหยื่อ และส่วนอ่อนของสัตว์โบราณที่โครงกระดูกบอกไม่ได้

ก้อนมูลจากมอนแทนาจึงไม่ได้ตอบปริศนาเรื่องนกรอดชีวิตได้เด็ดขาด แต่มันเพิ่มหลักฐานสำคัญว่า “ขน” ควรถูกนำมาพิจารณาอย่างจริงจังในการอธิบายว่า เหตุใดสายหนึ่งของไดโนเสาร์จึงผ่านหายนะเมื่อ 66 ล้านปีก่อนมาได้ และยังบินอยู่เหนือหัวเราในวันนี้