งานวิจัยลำไส้ช่วยพยุงออกซิเจนในสัตว์ทดลอง

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ภาพของเครื่องช่วยหายใจมักทำให้เรานึกถึงท่อที่ต่อเข้าปอด แต่มีงานวิจัยจากญี่ปุ่นชิ้นหนึ่งตั้งคำถามกลับด้านว่า หากปอดรับออกซิเจนได้ไม่พอ ยังมีทางอื่นให้ร่างกายรับออกซิเจนได้หรือไม่ คำตอบที่ทีมวิจัยพบฟังดูประหลาดมาก เพราะปลายทางของการทดลองอยู่ที่ลำไส้ใหญ่

งานนี้ได้รับรางวัล Ig Nobel สาขาสรีรวิทยา ปี 2024 ไม่ได้หมายความว่าเป็นเรื่องล้อเล่น รางวัลนี้ตั้งใจยกย่องงานที่ทำให้คนหัวเราะก่อน แล้วชวนให้คิดต่อ งานวิจัยฉบับหลักตีพิมพ์ในวารสาร Med ตั้งแต่ปี 2021 โดยเรียกแนวทางนี้ว่า enteral ventilation หรือ EVA

จุดตั้งต้นมาจากปลาบางชนิด

ปลาจิ้มฟันจระเข้หรือปลากลุ่ม loach บางชนิดมีพฤติกรรมกลืนอากาศและแลกเปลี่ยนก๊าซผ่านลำไส้ได้เมื่อออกซิเจนในน้ำต่ำ นักวิจัยจึงอยากรู้ว่า เยื่อบุลำไส้ของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมจะใช้เป็นทางผ่านของออกซิเจนได้หรือไม่ แม้จะไม่ใช่อวัยวะที่วิวัฒนาการมาเพื่อหายใจก็ตาม

ทีมทดลอง 2 วิธีในแบบจำลองภาวะหายใจล้มเหลวของหนูและหมู วิธีแรกคือส่งก๊าซออกซิเจนผ่านทางทวารหนัก ส่วนวิธีที่สองใช้ของเหลวกลุ่มเพอร์ฟลูออโรคาร์บอนที่อุ้มออกซิเจนได้มาก โดยใส่สารละลายที่อัดออกซิเจนแล้วเข้าไปในลำไส้ใหญ่

ผลที่ยืนยันได้คือ สัตว์ทดลองมีระดับออกซิเจนในเลือดสูงขึ้น การเคลื่อนไหวและการรอดชีวิตดีขึ้นภายใต้ภาวะขาดออกซิเจน ไม่ได้หมายความว่าสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมสามารถใช้ลำไส้แทนปอดได้ตามปกติ แต่มันชี้ว่าลำไส้อาจเป็นช่องทางเสริมชั่วคราวในสถานการณ์เฉพาะ

หมูเป็นบททดสอบสำคัญ

การศึกษาในหมูที่เผยแพร่ต่อมาในปี 2023 ใช้ perfluorodecalin ที่เติมออกซิเจน ส่งผ่านท่อเข้าทางทวารหนักในขนาด 20 มิลลิลิตรต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม ขณะควบคุมให้สัตว์อยู่ในภาวะออกซิเจนต่ำ นักวิจัยติดตามค่าก๊าซในเลือดอย่างใกล้ชิดนาน 30 นาที

ค่าแรงดันออกซิเจนในเลือดแดงเฉลี่ยเพิ่มจาก 54.5 เป็น 61.1 มิลลิเมตรปรอท ขณะที่คาร์บอนไดออกไซด์ลดจาก 38.0 เหลือ 34.4 มิลลิเมตรปรอท ผลนี้สนับสนุนว่าออกซิเจนจากของเหลวผ่านเยื่อบุลำไส้เข้าสู่ระบบไหลเวียนได้จริงในแบบจำลองสัตว์

แต่ตัวเลขดังกล่าวเป็นผลจากสัตว์ทดลองภายใต้การควบคุม ไม่ใช่หลักฐานว่าการทำหัตถการนี้ปลอดภัยหรือได้ผลในคน และไม่ใช่วิธีปฐมพยาบาลสำหรับผู้ที่หายใจไม่ออก

ไกลจากการใช้จริงในห้อง ICU

ความน่าสนใจของ EVA อยู่ที่โอกาสเป็นเครื่องมือเสริม เมื่อการให้ออกซิเจนทางปอดทำได้ยาก เช่น ภาวะหายใจล้มเหลวรุนแรงหรือพื้นที่ที่ทรัพยากรทางการแพทย์จำกัด เพอร์ฟลูออโรคาร์บอนเองเคยถูกศึกษาในงานแพทย์มาก่อน จึงเป็นเหตุผลที่ทีมเลือกนำมาทดลองเป็นตัวพาออกซิเจน

อย่างไรก็ดี งานที่มีอยู่ยังอยู่ในระยะก่อนคลินิก ต้องมีการศึกษามนุษย์เพื่อดูขนาดยา ความปลอดภัยต่อเยื่อบุลำไส้ การติดเชื้อ ผลต่อการไหลเวียน และประโยชน์เมื่อเทียบกับการรักษามาตรฐานก่อนจะนำไปใช้จริงได้

เรื่องนี้จึงไม่ใช่การค้นพบว่า “คนหายใจทางก้นได้” แบบที่พาดหัวชวนตกใจ หากเป็นการพิสูจน์เชิงชีววิทยาว่า ร่างกายสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมอาจรับออกซิเจนผ่านลำไส้ได้ในภาวะจำลอง และอาจต่อยอดเป็นทางเลือกช่วยพยุงผู้ป่วยในอนาคต