3 จังหวัดไทยมี “พญานาค” เป็นแลนด์มาร์ก แต่ทำไมแต่ละแห่งถึงไม่เหมือนกัน

• หนองคายเด่นด้วย พญานาคคู่ ริมแม่น้ำโขง
• นครพนมเด่นด้วย พญานาค 7 เศียร ที่กลายเป็นสัญลักษณ์เมือง
• มุกดาหารนำเสนอพญานาคในรูปแบบ องค์ขนาดใหญ่บนภูเขา และเชื่อมโยงกับแนวคิด “3 พิภพ”

ถ้าพูดถึง “พญานาค” หลายคนอาจนึกถึงหนองคายเป็นจังหวัดแรก แต่เมื่อมองตามแนวลุ่มน้ำโขง จะพบว่าความเชื่อเรื่องพญานาคถูกนำมาสร้างเป็นแลนด์มาร์กในหลายจังหวัด และแต่ละแห่งก็มีรูปแบบที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน

ความน่าสนใจจึงไม่ได้อยู่ที่ว่า จังหวัดไหนมีพญานาค แต่คือ แต่ละจังหวัดเลือกเล่าเรื่องพญานาคผ่านสถานที่อย่างไร

1. หนองคาย — พญานาคคู่ริมโขง

แลนด์มาร์กที่เห็นได้ชัดของตัวเมืองหนองคายคือ ลานพญานาคคู่ บริเวณลานวัฒนธรรมหน้าวัดลำดวน ใกล้ตลาดท่าเสด็จ โดยมีรูปปั้นพญานาคขนาดใหญ่ 2 องค์ตั้งอยู่ริมแม่น้ำโขงจุดเด่นคือการวางพญานาคเป็น “คู่” และให้หันออกไปทางแม่น้ำโขง ทำให้ประติมากรรมเชื่อมโยงกับภูมิทัศน์ริมแม่น้ำโดยตรง 

2. นครพนม — พญาศรีสัตตนาคราช 7 เศียร

ถัดมาคือ พญาศรีสัตตนาคราช แลนด์มาร์กริมแม่น้ำโขงในตัวเมืองนครพนม ลักษณะสำคัญคือเป็นพญานาค 7 เศียร ขดลำตัวอยู่บนฐานและสามารถพ่นน้ำได้ข้อมูลจากการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยระบุว่าองค์พญาศรีสัตตนาคราชตั้งอยู่บริเวณเขื่อนหน้าเมืองริมแม่น้ำโขง และเป็นจุดท่องเที่ยวสำคัญของนครพนม องค์พญานาคสร้างด้วยทองเหลือง น้ำหนักประมาณ 9,000 กิโลกรัม และมีความสูงรวมฐานประมาณ 15 เมตร ตามข้อมูลของสำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดนครพนม จุดที่ต่างจากหนองคายจึงเห็นได้ชัดว่า นครพนมไม่ได้เน้น “พญานาคคู่” แต่ใช้ พญานาค 7 เศียรองค์เดียว เป็นภาพจำของเมือง

3. มุกดาหาร — พญานาคยักษ์บนภูเขา

มุกดาหารมีภาพจำที่ต่างออกไปอีกขั้น เพราะ พญาศรีมุกดามหามุนีนีลปาลนาคราช ตั้งอยู่บนเขาภูมโนรมย์ ภายในวัดรอยพระพุทธบาทภูมโนรมย์องค์พญานาคมีสีฟ้าอมเขียว ยาวประมาณ 122 เมตร สูงประมาณ 20 เมตร และหันเศียรมองลงไปยังแม่น้ำโขงเบื้องล่าง ที่สำคัญ มุกดาหารยังเชื่อมโยงแลนด์มาร์กนี้กับแนวคิด “พญานาค 3 พิภพ” โดยแบ่งเป็นพญานาคดิน พญานาคน้ำ และพญานาคฟ้า ซึ่งเป็นแนวคิดที่นำพญานาคมาผูกเข้ากับภูมิประเทศและความเชื่อของเมือง 

แล้ว 3 จังหวัดนี้ต่างกันตรงไหน

ถ้ามองแบบง่ายที่สุด จะเห็นภาพชัดมาก

หนองคาย = พญานาคคู่ + แม่น้ำโขง
นครพนม = พญานาค 7 เศียร + เมืองริมโขง
มุกดาหาร = พญานาคยักษ์ + ภูเขา + แนวคิด 3 พิภพ

สิ่งที่เหมือนกันคือการนำ “พญานาค” ซึ่งผูกพันกับความเชื่อของผู้คนในลุ่มน้ำโขง มาสร้างเป็นส่วนหนึ่งของภาพจำด้านการท่องเที่ยว แต่สิ่งที่ต่างกันคือ สถานที่ รูปทรง และเรื่องเล่าที่ใช้ประกอบแลนด์มาร์ก

ดังนั้น หากถามว่า “จังหวัดไหนมีพญานาคเป็นแลนด์มาร์ก” คำตอบไม่ได้มีเพียงจังหวัดเดียว และเมื่อไปเห็นของจริง จะพบว่าแต่ละแห่งมีเอกลักษณ์ของตัวเองค่อนข้างชัด

ถ้าให้เลือก 1 แห่งจากทั้ง 3 จังหวัด คุณคิดว่าแลนด์มาร์กพญานาคของจังหวัดไหนโดดเด่นที่สุด