5 พฤติกรรมกินและใช้ยาที่ควรทบทวน เพื่อลดความเสี่ยงต่อตั

หลายคนเข้าใจว่ามีเพียงแอลกอฮอล์เท่านั้นที่ทำร้ายตับ แต่พฤติกรรมการกินและการใช้ยาบางอย่างก็เกี่ยวข้องกับความเสี่ยงต่อตับได้เช่นกัน โดยเฉพาะการกินหวานมากเป็นประจำ กินเกินความต้องการ และใช้ยาพาราเซตามอลเกินขนาด ส่วนความเชื่อเรื่องอาหารค้างคืนหรือมื้อดึก ยังมีรายละเอียดที่ควรแยกให้ชัดครับ

ไขมันพอกตับ มักมีอาการน้อยหรือไม่มีอาการ ทำให้บางคนไม่รู้ตัวว่ามีปัญหา อย่างไรก็ตาม ความเสี่ยงไม่ได้ขึ้นอยู่กับอาหารเพียงอย่างเดียว แต่ยังเกี่ยวข้องกับภาวะอ้วน เบาหวานชนิดที่ 2 และความผิดปกติของไขมันในเลือดด้วย การไม่มีอาการจึงไม่ได้ยืนยันว่าตับปกติเสมอไป NIDDK

ลองทบทวน 5 พฤติกรรมต่อไปนี้ พร้อมทำความเข้าใจว่าอะไรคือความเสี่ยงที่ควรระวังจริง ๆ

1. กินหวานจัด อาหารที่มีน้ำตาลสูงเกินไป

น้ำหวาน น้ำชง น้ำอัดลม และขนมหวาน เป็นสิ่งที่ควรระวังเมื่อกินบ่อยหรือในปริมาณมาก โดยเฉพาะเครื่องดื่มที่มีน้ำตาลสูง ซึ่งทำให้ได้รับพลังงานเพิ่มขึ้นได้ง่าย

สถาบัน NIDDK ของสหรัฐฯ แนะนำให้ผู้ที่มีไขมันพอกตับหลีกเลี่ยงอาหารและเครื่องดื่มที่มีน้ำตาลเชิงเดี่ยวปริมาณมาก โดยเฉพาะ ฟรุกโตส และดูแลปริมาณอาหารกับน้ำหนักตัวควบคู่กันไป เริ่มปรับได้จากการลดระดับความหวานและเลือกน้ำเปล่าแทนเครื่องดื่มหวานบ่อยขึ้นครับ NIDDK

2. ชอบกินอาหารมันจัด อาหารทอด และของติดมัน

อาหารทอด หนังสัตว์ และเนื้อสัตว์ติดมัน เป็นอาหารที่ควรใส่ใจกับปริมาณและความถี่ โดยเฉพาะเมื่อกินร่วมกับอาหารอื่นจนได้รับพลังงานเกินความต้องการเป็นประจำ

แนวทางดูแลอาหารสำหรับผู้มีไขมันพอกตับให้ความสำคัญกับการจำกัดพลังงาน และเลือกไขมันไม่อิ่มตัวแทน ไขมันอิ่มตัวและไขมันทรานส์ ประเด็นจึงอยู่ที่รูปแบบการกินโดยรวม ไม่ควรสรุปว่าการกินของทอดเพียงมื้อเดียวจะทำให้ตับอักเสบครับ NIDDK

3. กินอาหารขึ้นรา หรือเก็บวัตถุดิบในที่ชื้น

สิ่งที่ควรระวังคืออาหารปนเปื้อนเชื้อราและสารพิษจากเชื้อรา ไม่ควรเหมารวมว่าอาหารทุกชนิดที่เก็บข้ามคืนจะมีสารพิษดังกล่าว

วัตถุดิบอย่างถั่วลิสง ข้าวโพด และพริกแห้ง อาจปนเปื้อน อะฟลาท็อกซิน ซึ่งสร้างจากเชื้อราบางชนิด สารพิษนี้ทำอันตรายต่อตับได้ และมีหลักฐานว่าเกี่ยวข้องกับมะเร็งตับในมนุษย์ การปรุงด้วยความร้อนทั่วไปจึงไม่ใช่หลักประกันว่าจะทำให้อาหารปนเปื้อนปลอดภัย เพราะสารพิษจากเชื้อราหลายชนิดทนต่อกระบวนการแปรรูปอาหารได้ who.int

ควรซื้อวัตถุดิบจากแหล่งที่เชื่อถือได้ เก็บในที่แห้งและไม่ร้อนเกินไป หากพบถั่วหรือธัญพืชขึ้นรา สีผิดปกติ หรือเหี่ยวผิดสังเกต ควรทิ้ง ไม่เลือกกินเฉพาะส่วนที่ดูปกติ เพราะเชื้อราอาจแทรกเข้าไปในอาหารได้ลึกกว่าที่เห็นบนผิว who.int

4. กินยาพาราเซตามอลเกินขนาด หรือกินยาหลายตัวที่มีตัวยาซ้ำกัน

พาราเซตามอล ช่วยลดไข้และบรรเทาปวดได้ แต่การกินเกินขนาดอาจทำให้ตับเสียหายรุนแรง ความผิดพลาดอาจเกิดจากกินถี่เกินคำแนะนำ หรือกินร่วมกับยาแก้หวัดที่มีพาราเซตามอลผสมอยู่แล้ว medlineplus.gov

ควรอ่านฉลากทั้งขนาดยา ความแรง และช่วงเวลาที่ต้องเว้นระหว่างครั้ง หากมีโรคตับหรือดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้ยา ส่วนการกินยาพร้อมอาหารไม่ได้เป็นสาเหตุทำร้ายตับโดยตัวมันเอง พาราเซตามอลสามารถกินพร้อมหรือไม่พร้อมอาหารก็ได้ตามคำแนะนำของผลิตภัณฑ์ medlineplus.gov

หากสงสัยว่ากินพาราเซตามอลเกินขนาด ให้ไปโรงพยาบาลทันที แม้ยังไม่มีอาการ ไม่ควรรอดูอาการเองครับ medlineplus.gov

5. กินบุฟเฟต์มื้อใหญ่บ่อย ๆ จนได้รับพลังงานเกิน

สำหรับคนที่ชอบกินบุฟเฟต์ดึก ๆ จุดที่ควรทบทวนก่อนคือปริมาณอาหารและความถี่ หากกินมื้อใหญ่จนพลังงานรวมเกินความต้องการเป็นประจำ ก็อาจทำให้ควบคุมน้ำหนักได้ยาก ขณะที่ภาวะน้ำหนักเกินและโรคอ้วนเป็นปัจจัยเสี่ยงของไขมันพอกตับ NIDDK

จึงควรใส่ใจกับอาหารที่กินตลอดทั้งวัน มากกว่ามองเฉพาะเวลาเข้านอน แหล่งข้อมูลที่ใช้อ้างอิงไม่ได้รองรับข้อสรุปว่า “กินดึกแล้วนอนทันที” ทำให้ไขมันสะสมในตับอย่างรวดเร็วโดยตรง

การดูแลตับเริ่มจากสิ่งใกล้ตัวได้ครับ ลดเครื่องดื่มหวาน กินอาหารให้พอดี เลือกชนิดของไขมัน เก็บวัตถุดิบอย่างเหมาะสม และใช้ยาตามคำแนะนำ โดยไม่จำเป็นต้องรอให้มีอาการก่อนจึงค่อยใส่ใจสุขภาพ