ภ.ง.ด.94 ถูกตั้งขึ้นเพราะรัฐเงินขาดมือจริงหรือไม่

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

พอเข้าช่วงเดือนกรกฎาคมถึงกันยายน เจ้าของร้านชำ คนขายของออนไลน์ ผู้ให้เช่าทรัพย์สิน หรือผู้รับงานอิสระจำนวนไม่น้อยต้องหยิบสมุดรายรับรายจ่ายกลับมาดูอีกครั้ง เพราะมีแบบภาษีชื่อ ภ.ง.ด.94 รออยู่ ทั้งที่หลายคนเพิ่งยื่นภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาประจำปีไปไม่นาน จึงอดสงสัยไม่ได้ว่า เหตุใดเงินได้ยังไม่ครบปีจึงต้องรีบคำนวณและยื่นภาษีอีกงวดหนึ่ง

เรื่องเล่าว่าระบบนี้เกิดขึ้นเพราะในอดีตรัฐบาลเก็บภาษีปีละครั้งจนเงินคงคลังสะดุด แล้วต้องดึงภาษีครึ่งปีมาอุดกระแสเงินสด ฟังดูสมเหตุผลในเชิงการเงิน แต่เมื่อดูข้อมูลกฎหมายและคำอธิบายของกรมสรรพากร ยังไม่พบหลักฐานทางการที่ยืนยันว่า “เงินขาดมือกลางปี” คือเหตุผลกำเนิดของ ภ.ง.ด.94 โดยตรง

สิ่งที่ยืนยันได้ชัดเจนกว่าคือ ภ.ง.ด.94 เป็น แบบแสดงรายการภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาครึ่งปี สำหรับผู้มีเงินได้บางกลุ่มตามมาตรา 40 (5) ถึง (8) ของประมวลรัษฎากร เช่น รายได้ค่าเช่า วิชาชีพอิสระ การรับเหมา และการค้าขายหรือธุรกิจของตนเอง กรณีร้านขายของชำ กรมสรรพากรจัดรายได้จากการซื้อมาขายไปไว้ในมาตรา 40 (8)

ผู้มีเงินได้กลุ่มนี้ต้องนำรายได้ช่วง 1 มกราคมถึง 30 มิถุนายน มายื่นแบบ ภ.ง.ด.94 ภายในเดือนกันยายนของปีภาษีนั้น แล้วจึงนำรายได้ทั้งปีมายื่นแบบ ภ.ง.ด.90 อีกครั้งในช่วงต้นปีถัดไป ภ.ง.ด.94 จึงไม่ใช่ภาษีคนละก้อนที่ถูกเรียกเก็บซ้ำ แต่เป็นการคำนวณภาษีระหว่างปีตามหลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด และภาษีที่ชำระไว้จะถูกนำไปพิจารณาเมื่อยื่นภาษีประจำปี

ทำไมจึงเลือกใช้กับรายได้จากธุรกิจหรืออาชีพอิสระเป็นหลัก คำอธิบายที่เห็นได้จากโครงสร้างระบบคือ รายได้ประเภทนี้มักไม่มีนายจ้างหักภาษี ณ ที่จ่ายแบบเงินเดือนเป็นประจำ การให้ยื่นครึ่งปีทำให้ผู้มีเงินได้ทยอยประเมินรายรับ ค่าใช้จ่าย และภาระภาษีของตัวเองได้เร็วขึ้น แทนที่จะรอรวบยอดจนสิ้นปี ขณะเดียวกัน รัฐก็ได้รับข้อมูลและเงินภาษีบางส่วนระหว่างปี

ผลด้านกระแสเงินสดของรัฐจึงมีอยู่จริงในเชิงผลลัพธ์ เพราะรายได้ภาษีไม่ต้องไปรวมอยู่ปลายปีทั้งหมด แต่การมีผลลัพธ์เช่นนั้นยังไม่พอจะสรุปว่าเป็นเจตนาแรกเริ่มของกฎหมาย หรือกล่าวว่ารัฐบาลเคยไม่มีเงินจ่ายเงินเดือนข้าราชการและสร้างถนนเพราะรอภาษีปีละครั้ง เรื่องเล่าแบบนั้นควรมีเอกสารประวัติศาสตร์การคลังหรือบันทึกการตรากฎหมายรองรับก่อน

ในมุมคนทำมาค้าขาย ภ.ง.ด.94 มีด้านที่ใช้งานได้จริงไม่น้อย หากแยกเงินส่วนหนึ่งไว้ตั้งแต่ครึ่งปี จะไม่ต้องหาเงินก้อนใหญ่ตอนยื่น ภ.ง.ด.90 และยังเห็นภาพกำไรของกิจการก่อนจบปีด้วย แต่ต้องระวังว่า “ยอดขาย” ไม่เท่ากับ “กำไร” การคำนวณภาษีต้องดูประเภทเงินได้ ค่าใช้จ่ายที่หักได้ และค่าลดหย่อนตามเงื่อนไขของตน

ดังนั้น คำตอบที่ตรงกับหลักฐานคือ ภ.ง.ด.94 เป็นระบบยื่นภาษีเงินได้ระหว่างปีสำหรับรายได้ตามที่กฎหมายระบุ ไม่ควรเล่าว่าเกิดจากรัฐบาลหมุนเงินไม่ทันราวกับเป็นข้อเท็จจริงที่ยืนยันแล้ว หากกำลังจะยื่นแบบ ควรตรวจชนิดรายได้และเอกสารรายรับรายจ่ายให้ครบ หรือขอคำแนะนำจากผู้เชี่ยวชาญภาษีในกรณีที่มีรายละเอียดซับซ้อน