SSD ที่ถอดเก็บไว้นาน ข้อมูลหายได้จริงแค่ไหน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

SSD ลูกเล็กที่เก็บรูปครอบครัว งานสำคัญ หรือไฟล์บัญชีไว้ แล้วถอดสายใส่ลิ้นชัก ดูเหมือนจะปลอดภัยกว่าฮาร์ดดิสก์จานหมุน เพราะไม่มีชิ้นส่วนเคลื่อนไหวให้สึกหรอ แต่การเก็บแบบไม่จ่ายไฟนานหลายปีก็มีความเสี่ยงอีกชนิดหนึ่งซ่อนอยู่ในชิปหน่วยความจำ

ข้อมูลใน SSD ไม่ได้ระเหยหายทันทีเมื่อถอดปลั๊ก และคำว่า “ทิ้งไว้ 3 ปีแล้วหายหมด” ใช้ไม่ได้กับทุกลูก สิ่งที่เกิดขึ้นจริงคือข้อมูลใน NAND flash ถูกแทนด้วยระดับประจุไฟฟ้าภายในเซลล์จิ๋ว ชิปชนิดนี้ออกแบบมาให้เก็บข้อมูลได้แม้ไม่มีไฟ จึงต่างจาก RAM ที่ข้อมูลหายเมื่อปิดเครื่อง

เซลล์ NAND จำข้อมูลด้วยประจุไฟฟ้า

ในระดับฮาร์ดแวร์ NAND ใช้ทรานซิสเตอร์ที่กักอิเล็กตรอนไว้ในชั้นเก็บประจุ ปริมาณประจุที่เหลืออยู่ทำให้ตัวควบคุมตีความเป็นสถานะข้อมูลได้ ยิ่งเป็น TLC หรือ QLC หนึ่งเซลล์ต้องแยกหลายระดับประจุออกจากกัน ระยะห่างของแต่ละสถานะจึงละเอียดกว่าแบบเก็บบิตน้อยต่อเซลล์

ประจุไม่ได้อยู่คงที่ตลอดกาล มันค่อย ๆ เปลี่ยนตามเวลาและสภาพแวดล้อม เมื่อค่าประจุเลื่อนไปมากพอ การอ่านข้อมูลอาจเริ่มผิดพลาดก่อนเป็นบางบิต จากนั้นระบบแก้ไขข้อผิดพลาดของ SSD อาจช่วยกู้การอ่านได้ในช่วงหนึ่ง หากความคลาดเคลื่อนมากเกินขีดความสามารถ ข้อมูลส่วนนั้นจึงอาจอ่านไม่ได้

ตัวเลข 1 ปีและ 3 เดือนมาจากไหน

มาตรฐานอ้างอิง JESD218A ที่ Kingston สรุปไว้ กำหนดเงื่อนไขการเก็บข้อมูลหลังปิดไฟต่างกันระหว่าง SSD คนละกลุ่ม: รุ่น client มีเงื่อนไขเก็บข้อมูล 1 ปีที่ 30°C ส่วนรุ่น enterprise อยู่ที่ 3 เดือนที่ 40°C ตัวเลขเหล่านี้เป็นเกณฑ์ทดสอบภายใต้เงื่อนไขที่ระบุ ไม่ใช่เส้นตายว่าพอครบวันแล้วไฟล์ทุกไฟล์ต้องพังพร้อมกัน

จุดสำคัญคือเกณฑ์ดังกล่าวพิจารณาไดรฟ์หลังผ่านการใช้งานจนใกล้ค่าความทนทานที่ผู้ผลิตระบุไว้แล้ว SSD ที่ใช้น้อย เก็บในอุณหภูมิห้อง และมี NAND คนละชนิด อาจรักษาข้อมูลได้นานกว่านั้นมาก ส่วนไดรฟ์ที่เขียนมาหนักและถูกเก็บไว้ในที่ร้อนมีโอกาสสูญเสียความสามารถในการเก็บประจุเร็วกกว่า

ความร้อนและการใช้งานหนักทำให้ความเสี่ยงเพิ่ม

ความร้อนเป็นศัตรูของการเก็บข้อมูลระยะยาว รถที่จอดตากแดด ห้องเก็บของร้อนจัด หรืออุปกรณ์ที่อยู่ใกล้แหล่งความร้อนจึงไม่ใช่ที่เหมาะสำหรับ SSD สำรองข้อมูล อีกปัจจัยคือจำนวนรอบการเขียนและลบ เพราะการใช้งานแต่ละรอบสร้างความเครียดให้เซลล์ NAND

การเสียบ SSD เข้ากับเครื่องเป็นครั้งคราวอาจช่วยให้ตรวจพบปัญหาการอ่านได้เร็วขึ้น และตัวควบคุมบางรุ่นอาจจัดการข้อมูลใหม่เมื่อจำเป็น แต่ไม่ควรตีความว่าเสียบไฟแล้วจะชาร์จทุกเซลล์กลับคืนโดยอัตโนมัติ หรือใช้แทนการทำสำเนาไฟล์ได้

เก็บข้อมูลสำคัญอย่างไรให้ไม่ฝากชีวิตไว้กับลูกเดียว

• มีสำเนาอย่างน้อย 2 ชุดบนอุปกรณ์คนละลูก

• เก็บอีก 1 ชุดแยกสถานที่ หรือใช้บริการคลาวด์ที่เชื่อถือได้

• เปิดตรวจไฟล์สำรองเป็นระยะ และคัดลอกไปยังสื่อใหม่ก่อนอุปกรณ์เก่าหรืออินเทอร์เฟซจะล้าสมัย

• เก็บ SSD ในที่แห้ง เย็น และไม่ทิ้งไว้ในรถหรือบริเวณร้อนจัด

SSD เหมาะมากสำหรับใช้งานประจำวันและพกพาข้อมูล เพราะเร็ว เงียบ และทนต่อแรงกระแทกกว่าฮาร์ดดิสก์จานหมุน แต่หน้าที่ของมันไม่ใช่ตู้นิรภัยที่วางทิ้งไว้ได้ตลอดชีวิต หากไฟล์นั้นเสียแล้วหาใหม่ไม่ได้ คำตอบที่ปลอดภัยคือมีสำเนาหลายชุดและตรวจสอบว่ายังเปิดได้จริง