ขนลุกเวลาตกใจและฟังเพลงเพราะเกิดอะไรขึ้นกับผิวหนัง

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เสียงในเพลงค่อย ๆ ไต่ขึ้นไปถึงโน้ตสูงสุด หรือฉากในหนังเงียบลงก่อนมีบางอย่างโผล่มาแขนของเราก็มักมีตุ่มเล็ก ๆ ขึ้นเรียงกันทันที หลายคนเรียกอาการนี้ว่า “ขนลุก” ทั้งที่บางครั้งไม่ได้หนาวและไม่ได้มีอันตรายอยู่ตรงหน้าเลย

สิ่งที่เกิดขึ้นมีชื่อทางสรีรวิทยาว่า piloerection เป็นปฏิกิริยาที่ระบบประสาทอัตโนมัติสั่งงานกล้ามเนื้อจิ๋วใต้รูขุมขนชื่อ arrector pili ให้หดตัว กล้ามเนื้อแต่ละมัดดึงโคนขนให้ตั้งขึ้น และดึงผิวหนังรอบรูขุมขนจนโป่งเป็นตุ่มที่มองเห็นได้

ในสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่มีขนหนา ปฏิกิริยานี้ยังมีประโยชน์อยู่มาก ขนที่ตั้งชันช่วยกักชั้นอากาศอุ่นไว้ใกล้ผิวหนัง จึงลดการสูญเสียความร้อนในวันที่อากาศเย็น สัตว์บางชนิดยังทำให้ขนฟูขึ้นเมื่อเครียดหรือถูกคุกคาม จนรูปร่างดูใหญ่กว่าเดิม เป็นท่าทางข่มขวัญคู่ต่อสู้หรือผู้ล่า

มนุษย์ยังเก็บสวิตช์ชุดนี้ไว้ แม้เส้นขนตามแขนและลำตัวจะสั้นและบางเกินกว่าจะช่วยให้ตัวดูใหญ่หรืออุ่นขึ้นมากนัก ร่างกายจึงตอบสนองด้วยตุ่มนูนบนผิวเป็นหลัก ภาพ “ผิวหนังไก่” ที่เห็นจึงเป็นผลจากกล้ามเนื้อดึงรูขุมขน ไม่ใช่ขนงอกขึ้นมาใหม่ในทันที

ความหนาวเป็นตัวกระตุ้นที่เข้าใจง่าย แต่ความกลัว ความตื่นเต้น หรือความรู้สึกสะเทือนใจ ก็เปิดวงจรเดียวกันได้ สมองประเมินสิ่งเร้าแล้วส่งสัญญาณผ่านระบบประสาทซิมพาเทติกไปยังผิวหนัง สารสื่อประสาทอย่างนอร์อิพิเนฟรินมีส่วนทำให้กล้ามเนื้อ arrector pili หดตัว

จึงไม่แปลกที่คนคนเดียวกันจะขนลุกได้ทั้งตอนเดินออกจากห้องแอร์ เจอเสียงตกใจในหนัง หรือได้ยินท่อนร้องที่พุ่งขึ้นอย่างพอดี เหตุการณ์ต่างกัน แต่ร่างกายกำลังตอบสนองต่อความเย็นหรือความตื่นตัวทางอารมณ์ผ่านทางเดินประสาทที่เชื่อมกับผิวหนัง

อาการขนลุกจากเพลงไม่ได้เป็นเครื่องวัดว่าเพลงนั้น “เพราะ” สำหรับทุกคน เพราะความทรงจำ รสนิยม การคาดเดาทำนอง และระดับอารมณ์ของผู้ฟังล้วนมีผล บางคนขนลุกกับเสียงประสาน บางคนเกิดตอนเพลงเงียบก่อนระเบิดท่อนฮุก และบางคนไม่เคยมีอาการนี้เลย

ถ้าขนลุกชั่วครู่แล้วหายไปพร้อมกับความหนาว ความตกใจ หรืออารมณ์พีก ๆ นั่นเป็นปฏิกิริยาปกติของร่างกาย แต่หากมีผื่น คัน บวม หายใจลำบาก หรือเกิดร่วมกับอาการผิดปกติอื่น ควรแยกจากภาวะแพ้หรือโรคผิวหนังและปรึกษาแพทย์

ตุ่มเล็ก ๆ บนแขนจึงเป็นหลักฐานเงียบ ๆ ว่าร่างกายมนุษย์ยังใช้วงจรดั้งเดิมจากญาติสัตว์ที่มีขนหนาอยู่ แม้วันนี้มันจะพองขนเพื่อกันหนาวหรือขู่ศัตรูได้ไม่เต็มที่แล้วก็ตาม