ทฤษฎีอินเทอร์เน็ตตายบอกอะไรเมื่อคอมเมนต์เริ่มเหมือนกันไปหมด

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

บางครั้งการไถฟีดทำให้เกิดความรู้สึกประหลาด คอมเมนต์ใต้คลิปไวรัลหลายร้อยข้อความใช้ถ้อยคำคล้ายกัน แซวแบบเดิม โต้ตอบเร็วเกินจริง หรือพากันยกประโยคเดียวขึ้นมาแทบไม่ผิดเพี้ยน จนอดสงสัยไม่ได้ว่า คนที่กำลังเถียงกับเราอยู่หลังจอนั้นเป็นคนจริงหรือเปล่า

ความสงสัยนี้คือเชื้อเพลิงของ ทฤษฎีอินเทอร์เน็ตตาย หรือ Dead Internet Theory แนวคิดที่แพร่จากชุมชนออนไลน์ราวปี 2021 โดยอ้างว่าโลกออนไลน์ส่วนใหญ่ถูกผลิตและขับเคลื่อนด้วยบอต อัลกอริทึม และบัญชีอัตโนมัติ ข้ออ้างที่แรงที่สุดคืออินเทอร์เน็ตแบบที่มนุษย์สร้างเพื่อคุยกับมนุษย์ได้ “ตาย” ไปตั้งแต่ราวปี 2016–2017 แล้ว

แต่คำตอบตรงไปตรงมาคือ ยังไม่มีหลักฐานน่าเชื่อถือว่าอินเทอร์เน็ตตาย หรือคนส่วนใหญ่ที่เราเจอเป็นบอต ทฤษฎีนี้เป็นทฤษฎีสมคบคิด ไม่ใช่ข้อสรุปทางวิทยาศาสตร์ อย่างไรก็ดี มันจับความจริงบางส่วนได้แม่นมาก นั่นคือกิจกรรมอัตโนมัติบนเว็บมีอยู่มหาศาล และทำให้การแยก “กระแสจากคน” ออกจาก “กระแสที่ถูกปั่น” ยากขึ้นจริง

ตัวเลขบอตที่สูง ไม่ได้แปลว่าครึ่งโลกไม่มีตัวตน

รายงาน Imperva Bad Bot Report ที่เผยแพร่ปี 2024 ระบุว่า ในปี 2023 ทราฟฟิกอินเทอร์เน็ตทั่วโลก 49.6% มาจากบอต และ 32% เป็นบอตที่ถูกจัดว่าไม่พึงประสงค์ ตัวเลขนี้น่าตกใจ แต่ต้องอ่านให้ถูกความหมาย เพราะเป็นการวัด ทราฟฟิกบนเว็บ ไม่ใช่การนับว่าโพสต์ คอมเมนต์ หรือผู้ใช้ทุกคนเป็นของปลอม

ทราฟฟิกอัตโนมัติรวมสิ่งที่มีประโยชน์ด้วย เช่น โปรแกรมค้นหาที่เข้ามาเก็บข้อมูล ระบบตรวจสอบเว็บไซต์ บอตแจ้งเตือน และบริการเชื่อมต่อข้อมูล ขณะเดียวกันก็มีบอตสแปม เว็บสแครปเปอร์ ระบบลองรหัสผ่าน และบัญชีที่ถูกสร้างเพื่อดันยอดมีส่วนร่วม ทุกอย่างเหล่านี้ทำให้สัดส่วน “ไม่ใช่มนุษย์” สูงได้ โดยไม่ใช่หลักฐานว่ามนุษย์หายไปจากโลกออนไลน์

งานของ Pew Research Center เคยพบว่า ในกลุ่มลิงก์ไปยังเว็บไซต์ยอดนิยมที่ถูกโพสต์บน Twitter ช่วงกลางปี 2017 ราว 66% มาจากบัญชีที่มีลักษณะเป็นบอตต้องสงสัย แต่ผู้วิจัยก็ระบุข้อจำกัดชัดเจนว่าเป็นเพียงตัวอย่างลิงก์และช่วงเวลาหนึ่ง ไม่ใช่การวัดทุกโพสต์บนทุกแพลตฟอร์ม อีกทั้งการตรวจจับก็มีโอกาสจำแนกมนุษย์ผิดหรือปล่อยบอตบางส่วนหลุดรอดได้

ทำไมคอมเมนต์ถึงดูเหมือนถูกเขียนจากแม่พิมพ์เดียวกัน

บางครั้งเป็นบอตจริง โดยเฉพาะบัญชีที่โพสต์ถี่ผิดปกติ ตอบซ้ำหลายเพจ ใช้ภาพโปรไฟล์ที่ไม่สัมพันธ์กับประวัติ หรือพาคนไปยังลิงก์น่าสงสัย แต่บางครั้งคนจริงก็เขียนเหมือนกันได้ เพราะกำลังเล่นมุกเดียวกัน ใช้แคปชันที่กำลังฮิต หรือถูกอัลกอริทึมพาไปเห็นเนื้อหาเดียวกันจนรับภาษาและท่าทีคล้ายกัน

สิ่งที่น่ากังวลจึงไม่ใช่ภาพฝันว่าเรากำลังอยู่คนเดียวในโลกที่มีแต่หุ่นยนต์ แต่เป็นความสามารถของบัญชีอัตโนมัติในการสร้างภาพว่า “ทุกคนเห็นด้วย” หรือ “ทุกคนกำลังโกรธ” ด้วยการโพสต์และกดมีส่วนร่วมซ้ำ ๆ ความเห็นที่ดูเสียงดังมากอาจไม่ได้สะท้อนจำนวนคนจริง หรือไม่ได้สะท้อนความเห็นส่วนใหญ่เลย

วิธีรับมือที่ใช้ได้คือหยุดก่อนตอบโต้เมื่อเจอคอมเมนต์ยั่วยุ ตรวจดูว่าบัญชีนั้นมีประวัติการโพสต์ที่เป็นธรรมชาติหรือไม่ ค้นหาข้อความเดียวกันว่าถูกคัดลอกไปวางหลายที่หรือเปล่า และอย่าใช้ยอดไลก์หรือจำนวนคอมเมนต์เป็นเครื่องยืนยันความจริงเพียงอย่างเดียว

Dead Internet Theory อาจไม่จริงตามคำกล่าวอ้างสุดโต่ง แต่อินเทอร์เน็ตปัจจุบันก็ไม่ใช่พื้นที่ที่ทุกปฏิสัมพันธ์มาจากคนธรรมดาเหมือนกันหมด การระวังตัวจึงไม่ใช่การหวาดระแวงทุกบัญชี หากเป็นการไม่ยอมให้เสียงที่ถูกผลิตซ้ำมาบังคับว่าเราควรคิด รู้สึก หรือด่ากลับอย่างไร