ยิ่งสำเร็จ ยิ่งรู้สึกเหมือนตัวเองเป็น “ตัวปลอม”! เจาะลึก Imposter Syndrome โรคคิดว่าตัวเองไม่เก่งจริง

ยิ่งสำเร็จ ยิ่งรู้สึกเหมือนตัวเองเป็น “ตัวปลอม”! เจาะลึก Imposter Syndrome โรคคิดว่าตัวเองไม่เก่งจริง

คุณเคยมีความรู้สึกแบบนี้ไหมครับ? เวลาที่ทำงานได้รับคำชม ได้โปรโมตตำแหน่ง หรือสอบได้คะแนนสูงๆ แทนที่คุณจะรู้สึกภาคภูมิใจและมีความสุข แต่ลึกๆ ในใจกลับร้องบอกว่า “เราไม่ได้เก่งขนาดนั้นหรอก มันแค่โชคดี” หรือ “ถ้าคนอื่นรู้ว่าจริงๆ เรางูๆ ปลาๆ เขาต้องผิดหวังแน่ๆ”

ถ้าคุณเคยแอบมีความคิดแบบนี้แวบเข้ามาในหัวบ่อยๆ ยินดีด้วยครับ... คุณไม่ได้คิดไปเองคนเดียว และไม่ได้เป็นโรคประสาท แต่นี่คือสภาวะทางจิตวิทยาที่เรียกว่า “Imposter Syndrome” หรือ ภาวะคิดว่าตัวเองเป็นตัวปลอม ซึ่งกำลังกัดกินจิตใจของคนทำงานและนักเรียนนักศึกษาในยุคปัจจุบันอย่างเงียบๆ!

ปรากฏการณ์นี้ถูกค้นพบครั้งแรกในปี 1978 โดยนักจิตวิทยา คลอดีน แคลนซ์ และ ซูซาน ไอเมส ซึ่งพบว่า แม้แต่ผู้หญิงที่ประสบความสำเร็จระดับสูง นักวิจัย หรือผู้บริหารองค์กรใหญ่ๆ ก็มักจะรู้สึกว่าตัวเอง "แกล้งทำเป็นเก่ง" และหวาดกลัวอยู่ตลอดเวลาว่าวันหนึ่งจะมีคนจับได้ว่าพวกเขาไม่มีความสามารถจริง

ทำไมคนเก่งๆ ถึงตกเป็นเหยื่อของ Imposter Syndrome?

1. กับดักของสมองสายสมบูรณ์แบบ (Perfectionism Trap) คนที่มีภาวะนี้มักจะตั้งมาตรฐานความสำเร็จไว้สูงลิบลิ่ว หากงานออกมาดี 99% แต่มีจุดผิดพลาดเพียง 1% สมองของพวกเขาจะไม่มองความสำเร็จ 99% นั้นเลย แต่จะโฟกัสที่ 1% ที่พลาด แล้วสรุปว่า “เห็นไหมล่ะ ฉันมันยังไม่ดีพอ”

2. การเปรียบเทียบเบื้องหลังของเรา กับเบื้องหน้าของคนอื่น ในยุคโซเชียลมีเดีย เราเห็นแต่ความสำเร็จที่สวยงามของคนอื่นบนหน้าฟีด แต่เรากลับเห็นทั้งความยากลำบาก ความผิดพลาด และความตื่นกลัวภายในใจของตัวเองตลอดเวลา ทำให้เรานำ "เบื้องหลังอันรุ่งริ่ง" ของเราไปเปรียบเทียบกับ "เบื้องหน้าอันเรืองรอง" ของคนอื่นเสมอ

3. ยิ่งเรียนรู้มาก ยิ่งรู้ว่าตัวเองไม่รู้อะไรเลย (Dunning-Kruger Effect) คนที่ไม่มีความรู้ มักจะมั่นใจในตัวเองสูงเกินจริงเพราะไม่รู้ว่าโลกนี้กว้างแค่ไหน ส่วนคนที่ยิ่งมีความรู้ลึกซึ้ง จะยิ่งตระหนักว่ายังมีเรื่องที่ตัวเองไม่รู้อีกมหาศาล ความตระหนักนี้เองที่ทำให้พวกเขารู้สึกว่าตัวเองยังไม่เก่งพอ

วิธีสะบัดหลุดจากความรู้สึกเป็นตัวปลอม:

• แยก "ความรู้สึก" ออกจาก "ความจริง": การที่คุณรู้สึกว่าตัวเองไม่เก่ง ไม่ได้แปลว่าคุณไม่เก่งจริงๆ ลองจดบันทึกความสำเร็จและคำชมที่เป็นข้อเท็จจริงไว้ดู

• ยอมรับว่าไม่มีใครรู้ทุกเรื่อง: คำว่า "เชี่ยวชาญ"ไม่ได้แปลว่าต้องรู้ไปเสียทุกอย่าง การตอบว่า "เรื่องนี้ผมยังไม่รู้ ขอไปหาข้อมูลก่อน" ไม่ใช่เรื่องน่าอาย

• พูดคุยกับเพื่อนร่วมงาน: เมื่อคุณลองเปิดใจคุยเรื่องนี้ คุณจะตกใจที่พบว่า ผู้บริหารหรือเพื่อนร่วมทีมที่คุณมองว่าเก่งสุดยอด ก็แอบรู้สึกว่าตัวเองเป็น "ตัวปลอม" อยู่เหมือนกัน!

ก้าวข้ามความกลัว แล้วตบไหล่ตัวเองเบาๆ ครับ เพราะตำแหน่งและคำชมที่คุณได้รับในวันนี้ มันมาจากความพยายามและหยาดเหงื่อของคุณจริงๆ ไม่ใช่เรื่องโชคช่วยแต่อย่างใด!