หลุมดาร์วาซาเผาไหม้มานานเท่าไร และจุดเริ่มต้นจริงหรือไม่

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

กลางคืนในทะเลทรายคาราคุมของเติร์กเมนิสถาน มีแอ่งขนาดมหึมาส่องแสงสีส้มอยู่กลางความมืด เปลวไฟเล็กใหญ่หลายร้อยจุดปะทุจากพื้นหลุมพร้อมกัน จนคนท้องถิ่นและนักเดินทางเรียกมันว่า “ประตูสู่นรก” หรือ Darvaza Gas Crater ภาพนี้ดูเหมือนฉากหนังแฟนตาซี แต่สิ่งที่กำลังเผาไหม้คือก๊าซธรรมชาติใต้ดิน

หลุมมีเส้นผ่านศูนย์กลางราว 60–70 เมตร ลึกประมาณ 30 เมตร เรื่องเล่าที่แพร่หลายระบุว่า วิศวกรโซเวียตเจาะสำรวจก๊าซในปี 1971 แล้วพื้นดินเหนือโพรงก๊าซยุบตัว จากนั้นจึงจุดไฟเพื่อกำจัดก๊าซที่รั่วออกมา โดยคาดว่าเชื้อเพลิงจะหมดในไม่กี่วันหรือไม่กี่สัปดาห์

ข้อมูลล่าสุดทำให้เรื่องนี้ต้องเล่าใหม่อย่างระมัดระวัง งานวิจัยที่เผยแพร่ในปี 2026 ตรวจภาพดาวเทียมย้อนหลังและพบว่าหลุมมีอยู่แล้วอย่างน้อยเมื่อวันที่ 25 ตุลาคม 1972 แต่ยังฟันธงไม่ได้ว่าหลุมเกิดในปี 1963 หรือ 1971 เพราะเอกสารร่วมสมัยที่ยืนยันจุดกำเนิดยังไม่ชัดเจน

ประเด็นที่หักมุมกว่าคือ ไฟที่เห็นในปัจจุบันไม่ได้เริ่มลุกตั้งแต่ปี 1971 ตามเรื่องเล่ายอดนิยม นักวิจัยพบภาพดาวเทียมวันที่ 20 กันยายน 1987 ที่ยังไม่เห็นสัญญาณความร้อนจากไฟ และภาพวันที่ 27 กุมภาพันธ์ 1988 ที่เริ่มเห็นการเผาไหม้แล้ว จึงระบุช่วงเริ่มติดไฟไว้ระหว่างปลายปี 1987 ถึงต้นปี 1988

นั่นหมายความว่า ณ ปี 2026 เปลวไฟนี้มีอายุราว 38–39 ปี ไม่ใช่ไฟที่ลุกต่อเนื่องมาเกินครึ่งศตวรรษ ส่วนเรื่อง “ทีมเจาะจุดไฟแล้วคิดว่าจะดับเองในไม่กี่สัปดาห์” ยังเป็นคำอธิบายที่เล่าต่อกันอย่างกว้างขวาง แต่หลักฐานสาธารณะที่ตรวจสอบได้ยังไม่พอให้ยืนยันรายละเอียดทุกขั้นได้

ไฟจึงไม่ใช่หลักฐานว่าก๊าซถูกเผาหมดเกลี้ยง เปลวไฟช่วยเผามีเทนบางส่วนให้กลายเป็นคาร์บอนไดออกไซด์และไอน้ำ แต่ก๊าซจำนวนหนึ่งยังรั่วออกจากรอยแตกใต้ดินโดยไม่ผ่านเปลวไฟ งานวิจัยตรวจพบกลุ่มก๊าซมีเทนเหนือบริเวณหลุม 44 ครั้งระหว่างเดือนเมษายน 2020 ถึงพฤษภาคม 2025 โดยอัตราที่ตรวจได้อยู่ราว 0.6 ถึงมากกว่า 3 ตันต่อชั่วโมง

เมื่อนำข้อมูลการสังเกตโดยตรงตลอด 5 ปีมารวมกัน นักวิจัยประเมินว่าหลุมปล่อยมีเทนประมาณ 71,000 ± 21,000 ตัน และหากคำนวณย้อนตามอายุหลุม ปริมาณสะสมอาจเกิน 900,000 ตัน ตัวเลขสะสมเป็นการประมาณจากแบบจำลอง ไม่ใช่การวัดตรงตลอดหลายสิบปี

หลุมดาร์วาซาจึงไม่ได้เป็นเพียงจุดถ่ายรูปยามค่ำคืน ความน่ากลัวของมันอยู่ที่ไฟสว่างจ้าได้บังปัญหาที่มองไม่เห็นไว้ ก๊าซมีเทนยังคงเล็ดรอดขึ้นสู่บรรยากาศ แม้ความแรงของเปลวไฟจะลดลงหลังปี 2023 ก็ตาม ภาพ “หลุมไฟที่เผาไม่หมด” ยังเป็นเรื่องจริง แต่ตำนานว่ามันเริ่มจากอุบัติเหตุปี 1971 และเผาต่อเนื่องมา 50 ปีนั้น มีรายละเอียดสำคัญที่หลักฐานดาวเทียมเพิ่งแก้ไขให้ชัดขึ้น