มดคันไฟรอดจากน้ำท่วมได้อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ก้อนสีน้ำตาลแดงที่ลอยนิ่งอยู่บนผิวน้ำท่วม อาจดูเหมือนเศษใบไม้เปียกน้ำ แต่ถ้าก้อนนั้นค่อย ๆ กระเพื่อมและมีขาเล็ก ๆ ขยับพร้อมกัน มันอาจเป็นทั้งรังของมดคันไฟที่กำลังลอยไปหาที่แห้ง

มดคันไฟแดงนำเข้า Solenopsis invicta มีวิธีหนีน้ำที่แปลกมาก เมื่อรังถูกน้ำท่วม พวกมันเกาะขาและขากรรไกรเข้าหากันจนเป็นแพมีชีวิต มดที่อยู่ด้านล่างและด้านข้างทำหน้าที่เป็นโครงสร้าง ส่วนมดอีกส่วนยังเดินอยู่บนผิวแพ คอยปรับรูปร่างของกลุ่มให้ไม่แตกออก

งานวิจัยในวารสาร PNAS พบว่าแพนี้ลอยน้ำได้เพราะผิวลำตัวของมดมีคุณสมบัติไม่ชอบน้ำ และเมื่อมดจำนวนมากประกบกัน พื้นผิวรวมของทั้งกลุ่มจะกักอากาศไว้ระหว่างตัวมด จึงช่วยพยุงแพได้ดีกว่ามดตัวเดียว แพมดสามารถลอยอยู่ในน้ำนิ่งได้หลายวันภายใต้เงื่อนไขการทดลอง ไม่ได้หมายความว่ามันลอยข้ามมหาสมุทรเป็นสัปดาห์ได้เสมอไป เพราะคลื่น กระแสน้ำ อาหาร และสภาพอากาศล้วนมีผลต่อการอยู่รอด

โครงสร้างนี้ไม่ได้สุ่มวางสมาชิกในรัง งานศึกษาการทำแพของมดหลายชนิดพบว่า นางพญามักอยู่บริเวณกลางกลุ่มซึ่งปลอดภัยกว่า ส่วนไข่ ตัวอ่อน และดักแด้มีส่วนช่วยเพิ่มแรงลอยตัว ในมดคันไฟ ตัวอ่อนยังช่วยให้แพอยู่ได้นานขึ้น เพราะลักษณะผิวของพวกมันกักฟองอากาศได้ดี

จุดที่คนลุยน้ำต้องระวัง

แพมดไม่ได้ลอยเข้าหาคนเพื่อโจมตี แต่คนหรือสัตว์ที่ไปแตะ เหยียบ หรือทำให้แพแตก อาจกลายเป็นพื้นที่สูงชั่วคราวให้มดรีบปีนหนีขึ้นไปได้ มดคันไฟใช้ขากรรไกรยึดผิวหนัง แล้วต่อยซ้ำเพื่อปล่อยพิษ จึงมักเกิดอาการแสบร้อน ตุ่มแดง และต่อมาเป็นตุ่มหนองสีขาวเล็ก ๆ

CDC ระบุว่ามดคันไฟที่ถูกรบกวนระหว่างน้ำท่วมสามารถกัดและต่อยได้ การปัดหรือถูมดออกจากผิวหนังอย่างรวดเร็วช่วยลดเวลาที่มันยึดเกาะอยู่กับตัว หากมีหายใจลำบาก หน้าหรือลำคอบวม เหงื่อออกมาก คลื่นไส้ หรือเจ็บหน้าอก ต้องรีบพบแพทย์ เพราะอาจเป็นอาการแพ้รุนแรง

ระหว่างทำความสะอาดหลังน้ำลด ควรมองผิวน้ำ กอหญ้า เศษไม้ และขอบกำแพงก่อนจับ ใช้รองเท้าบูทยาง กางเกงขายาว และถุงมือที่รัดข้อมือให้มิดชิด หากพบก้อนมดลอยน้ำ อย่าใช้มือแยก อย่าเหยียบ และอย่าฉีดสารกำจัดแมลงลงในน้ำโดยตรง หน่วยงาน Texas A&M เตือนว่าแพมดคันไฟในน้ำท่วมเป็นความเสี่ยงที่ควรหลีกเลี่ยงโดยเฉพาะ

น้ำท่วมจึงพาอันตรายขนาดเล็กมาด้วย แพมดคันไฟไม่ได้เป็นสัตว์ประหลาด แต่เป็นระบบเอาตัวรอดของทั้งอาณานิคมที่ทำงานพร้อมกัน และการเว้นระยะห่างคือวิธีปลอดภัยที่สุดเมื่อพบมันลอยอยู่ตรงหน้า