ทำไมบางวัดไม่เผาศพวันพุธ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาไปคุยเรื่องกำหนดวันฌาปนกิจ หลายครอบครัวมักได้ยินคำเตือนสั้น ๆ ว่า “อย่าเผาวันพุธ” บ้างว่าไม่เป็นมงคล บ้างว่าอาจเกิดเหตุไม่ดีกับคนข้างหลัง จนฟังเหมือนเป็นกฎเดียวกันทั้งประเทศ ทั้งที่เมื่อถามต่อว่ากฎนี้มาจากไหน คำตอบกลับแตกต่างไปตามวัดและตามชุมชน

สิ่งที่ยืนยันได้ก่อนคือ ไม่มีข้อห้ามสากลของพุทธศาสนาที่บัญญัติว่าเผาศพวันพุธไม่ได้ พิธีศพไทยมีทั้งส่วนของพระพุทธศาสนา ธรรมเนียมท้องถิ่น ฤกษ์ยาม และความสะดวกในการใช้ศาลา เมรุ รวมถึงเวลาของพระสงฆ์แต่ละวัด วันพุธจึงอาจถูกเว้นในบางพื้นที่ แต่ไม่ได้หมายความว่าวัดทุกแห่งจะปฏิเสธพิธีในวันนี้

งานศึกษาวัฒนธรรมท้องถิ่นที่รวบรวมโดยสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย พบตัวอย่างชัดเจนว่าแต่ละหมู่บ้านเลือกวันเผาไม่เหมือนกัน บางแห่งเว้นวันพระและวันอังคาร บางแห่งเว้นวันพุธ ขณะที่บางชุมชนนิยมวันจันทร์ พฤหัสบดี หรือเสาร์ นี่ทำให้เห็นว่าความเชื่อเรื่องวันเผาศพเป็น จารีตที่เคลื่อนตามพื้นที่ มากกว่าจะเป็นระเบียบเดียวจากศูนย์กลาง

ส่วนคำอธิบายว่า “วันพุธถูกกันไว้เพราะเป็นวันพระราชพิธีหรือวันเสด็จประพาส จึงไม่มีขุนนางและพระผู้ใหญ่มาดูแลงานราษฎร” ฟังดูมีเหตุผลในเชิงการจัดคิวคนและสถานที่ แต่จากแหล่งข้อมูลที่ตรวจสอบได้ในครั้งนี้ ยังไม่พบหลักฐานชั้นต้นที่ระบุเป็นกฎทั่วไปของสยามว่าใช้วันพุธเช่นนั้น จึงไม่ควรเล่าต่อในฐานะข้อเท็จจริงแน่นอน

สิ่งที่แนบสนิทกับเรื่องนี้มากกว่าคือแนวคิดเรื่อง “วันเหมาะ–วันไม่เหมาะ” ในวัฒนธรรมไทย บางท้องถิ่นโยงกับวันพระ บางแห่งโยงกับดาวประจำวัน บางแห่งยึดข้อปฏิบัติที่ผู้เฒ่าผู้แก่ถ่ายทอดกันมา การบอกว่าเป็น “วันแห่งการเจริญเติบโต” ก็เป็นคำอธิบายชุดหนึ่งของคติเรื่องวัน ไม่ใช่เหตุผลทางศาสนาที่ใช้ได้กับทุกชุมชน

ในชีวิตจริง วัดต้องจัดตารางพิธีอยู่แล้ว ศาลา เมรุ เจ้าหน้าที่ และพระสงฆ์มีจำนวนจำกัด ช่วงเทศกาลหรือวันที่มีกิจวัตรสำคัญ วัดบางแห่งอาจขอเลื่อนพิธีเพื่อไม่ให้ชนกัน เหตุผลแบบนี้อธิบายได้ว่าเหตุใดธรรมเนียมเลือกวันจึงอยู่ต่อได้ โดยไม่จำเป็นต้องสรุปว่าเกิดจากพระราชพิธีในอดีตเสมอไป

ดังนั้น หากครอบครัวต้องจัดงานในวันพุธ คำตอบที่ตรงที่สุดคือ สอบถามวัดที่จะใช้สถานที่โดยตรง ว่าวัดมีข้อปฏิบัติหรือคิวเมรุอย่างไร หากวัดรับจัดพิธีและครอบครัวสบายใจ ก็ไม่มีเหตุผลทางพุทธศาสนาที่ทำให้การฌาปนกิจวันพุธเป็นอาเพศแก่ญาติ ความเคารพต่อผู้ตาย การจัดพิธีอย่างเรียบร้อย และการไม่สร้างความเดือดร้อนแก่ผู้อื่น สำคัญกว่าวันในปฏิทิน