ไข่จากรังไข่ไปถึงท่อนำไข่ได้อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ภาพวาดระบบสืบพันธุ์มักทำให้ดูเหมือนรังไข่ต่อเข้ากับมดลูกด้วยท่อยาวเป็นชุดเดียวกัน ราวกับไข่มีรางเลื่อนรออยู่แล้ว แต่พอมองกายวิภาคจริง จุดปลายของท่อนำไข่ไม่ได้เย็บติดกับรังไข่เป็นท่อปิดสนิทเลย

ท่อนำไข่เชื่อมกับมดลูกที่ปลายด้านหนึ่ง ส่วนปลายอีกด้านเปิดออกใกล้รังไข่ เมื่อมีการตกไข่ เซลล์ไข่จะออกจากผิวรังไข่เข้าสู่บริเวณช่องท้องเล็ก ๆ ก่อน ท่อนำไข่จึงต้องทำหน้าที่รับมันเข้าไป ไม่ได้เป็นการส่งไข่ผ่านท่อที่ต่อกันตรง ๆ ตั้งแต่ต้น

ปลายท่อมีชายครุยคอยกวาดไข่

ส่วนปลายรูปกรวยของท่อนำไข่เรียกว่า อินฟันดิบูลัม รอบขอบมีติ่งเนื้อเล็ก ๆ หลายเส้นชื่อ ฟิมเบรีย ลักษณะคล้ายชายครุยหรือนิ้วมือสั้น ๆ ฟิมเบรียอยู่ใกล้รังไข่และช่วยกวาดเซลล์ไข่ที่เพิ่งถูกปล่อยออกมาให้เข้าสู่ปากท่อ นี่จึงเป็นที่มาของภาพเปรียบเทียบว่าเหมือนมือกำลังรับไข่

คำว่า “กวาด” ช่วยให้เห็นภาพได้ดี แต่ในร่างกายจริงเป็นงานร่วมกันของการขยับของปลายท่อ ของเหลวรอบอวัยวะ และการทำงานของเซลล์ขนเล็ก ๆ ภายในท่อนำไข่ เซลล์ขนเหล่านี้โบกพาของเหลวและไข่ไปตามทาง ขณะที่ชั้นกล้ามเนื้อของท่อบีบตัวเป็นจังหวะช่วยลำเลียงอีกแรงหนึ่ง

เมื่อเข้าท่อแล้ว การเดินทางยังไม่จบ

หลังไข่เข้าสู่ท่อนำไข่ บริเวณที่กว้างกว่าของท่อมักเป็นจุดที่อสุจิและไข่พบกัน หากเกิดการปฏิสนธิ ตัวอ่อนระยะแรกจะค่อย ๆ เคลื่อนมุ่งสู่โพรงมดลูกเพื่อฝังตัว การเคลื่อนนี้ต้องอาศัยทั้งขนเล็ก ๆ ที่บุผนังท่อและการบีบตัวของกล้ามเนื้อ ไม่ใช่การไหลตกลงมาตามแรงโน้มถ่วง

การที่รังไข่กับท่อนำไข่ไม่ได้เชื่อมติดกันจึงไม่ใช่ความผิดพลาดของการออกแบบร่างกาย แต่เป็นกายวิภาคปกติที่อาศัยปลายท่อและฟิมเบรียทำงานใกล้ชิดกัน ความเสียหายของท่อนำไข่ การอักเสบ หรือพังผืดอาจรบกวนการเคลื่อนของไข่และตัวอ่อนได้

รับไข่ไม่ทัน ไม่ได้แปลว่าไข่จะไปฝังที่ลำไส้

จุดนี้ควรแยกให้ชัด ไข่ที่ยังไม่ได้ปฏิสนธิจะไม่กลายเป็นการตั้งครรภ์เองเพียงเพราะไม่ได้เข้าสู่ท่อนำไข่ การตั้งครรภ์นอกมดลูก เกิดเมื่อไข่ที่ปฏิสนธิแล้วไปฝังตัวนอกโพรงมดลูก โดยตำแหน่งที่พบได้บ่อยคือท่อนำไข่ ไม่ใช่ผลลัพธ์ตรง ๆ ของภาพ “ฟิมเบรียรับพลาด” การตั้งครรภ์ในช่องท้องมีได้แต่พบไม่บ่อยและต้องได้รับการดูแลทางการแพทย์

ผู้ที่ตรวจพบว่าตั้งครรภ์แล้วมีปวดท้องน้อยข้างเดียว เลือดออกทางช่องคลอด เวียนศีรษะ หน้ามืด หรือปวดมากขึ้น ควรไปพบแพทย์โดยเร็ว เพราะภาวะตั้งครรภ์นอกมดลูกอาจอันตรายได้ การตรวจอัลตราซาวนด์และติดตามระดับฮอร์โมนช่วยให้แพทย์ประเมินตำแหน่งการตั้งครรภ์ได้เหมาะสม