• พืชสกุล Euphorbia หลายชนิดมียางสีขาวที่สามารถระคายเคืองดวงตาอย่างรุนแรง

• หากเข้าตาอาจเกิดอาการแสบตา ตามัว กระจกตาบวม เยื่อบุผิวกระจกตาเสียหาย และม่านตาอักเสบได้

• หากเกิดเหตุควรรีบล้างตาด้วยน้ำสะอาดปริมาณมากอย่างน้อย 15–20 นาที และหากมีปัญหาการมองเห็นหรืออาการรุนแรงควรพบแพทย์ทันที

ต้นไม้ริมรั้วที่ต้องระวัง ไม่ใช่เพราะหนาม แต่เพราะ “ยาง”

ต้นไม้บางชนิดดูไม่มีอะไรเป็นพิเศษ ยิ่งถ้าเป็นไม้ประดับที่ปลูกอยู่ตามบ้านหรือริมรั้ว หลายคนอาจตัดกิ่งด้วยมือเปล่าโดยไม่ได้คิดว่าของเหลวสีขาวที่ไหลออกมาจากต้นจะเป็นอันตราย

หนึ่งในกลุ่มที่ต้องระวังคือพืชสกุล Euphorbia ซึ่งมีอยู่หลายชนิดและพบได้ทั้งในสวนและพื้นที่ปลูกไม้ประดับ

เมื่อกิ่งหรือลำต้นถูกตัด พืชกลุ่มนี้สามารถปล่อย latex หรือน้ำยางสีขาวออกมา และสารในยางสามารถสร้างการระคายเคืองอย่างรุนแรง โดยเฉพาะเมื่อสัมผัสกับดวงตา

ยางเข้าตาไม่ได้มีแค่เรื่อง “แสบ”

สิ่งที่ทำให้กรณีนี้น่ากังวลคือดวงตาไม่ได้ตอบสนองเพียงด้วยอาการแสบหรือเคืองตาเท่านั้น

รายงานทางการแพทย์พบว่าการสัมผัสยาง Euphorbia สามารถทำให้เกิดตั้งแต่เยื่อบุตาอักเสบ กระจกตาบวม ไปจนถึงความเสียหายของชั้นผิวกระจกตาและม่านตาอักเสบได้

ในรายงานผู้ป่วยบางราย การมองเห็นลดลงอย่างมาก จากระดับที่ยังมองเห็นได้ ไปจนถึงระดับที่ตรวจได้เพียงการนับนิ้วในช่วงที่มีอาการรุนแรง

นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไม “ยางต้นไม้เข้าตา” ไม่ควรถูกมองเป็นเพียงอาการระคายเคืองเล็กน้อย

ต้นไม้ชนิดไหนอยู่ในกลุ่มนี้

คำว่า Euphorbia ไม่ได้หมายถึงต้นไม้เพียงชนิดเดียว แต่เป็นสกุลพืชขนาดใหญ่ที่มีหลายพันธุ์

ตัวอย่างที่มีรายงานเรื่องพิษต่อดวงตา ได้แก่ Euphorbia tirucalli หรือไม้ที่มีลักษณะคล้ายต้นกระบองเพชรไร้ใบ, Euphorbia milii หรือโป๊ยเซียนฝรั่ง/หนามมงกุฎ และ Euphorbia trigona ซึ่งเป็นไม้ประดับลำต้นเป็นเหลี่ยม

ลักษณะสำคัญที่ควรจำไม่ใช่ชื่อเพียงอย่างเดียว แต่คือ “เมื่อหักหรือตัดแล้วมีน้ำยางสีขาวไหลออกมา” เพราะพืชในกลุ่มนี้หลายชนิดมีลักษณะดังกล่าว

ทำไมอาการถึงรุนแรงขึ้นหลังสัมผัส

ข้อมูลจากรายงานทางจักษุวิทยาพบว่าความเสียหายของกระจกตาสามารถดำเนินต่อหลังจากสัมผัสยางไปแล้ว

บางรายเริ่มต้นด้วยอาการแสบตาและตามัว จากนั้นอาจเกิดกระจกตาบวมและการหลุดลอกของเซลล์ผิวกระจกตาในช่วงถัดมา

ความรุนแรงไม่ได้เท่ากันทุกคน และขึ้นอยู่กับชนิดของพืช ปริมาณยาง ระยะเวลาที่สัมผัส และการได้รับการรักษา

ดังนั้นประโยคที่ว่า “ยางเพียงหยดเดียวทำให้ตาบอดภายในไม่กี่นาที” จึงไม่ควรใช้เป็นข้อเท็จจริงแบบเหมารวม

สิ่งที่พูดได้อย่างมีหลักฐานคือ ยางของ Euphorbia บางชนิดสามารถทำให้การมองเห็นลดลงอย่างรุนแรง และในกรณีรุนแรงอาจนำไปสู่ความเสียหายของกระจกตาหรือการสูญเสียการมองเห็นได้

ถ้ายางกระเด็นเข้าตา สิ่งแรกที่ต้องทำ

อย่ารอให้อาการหายเอง และอย่าพยายามหยอดสารอื่นเพื่อแก้พิษ

แนวทางปฐมพยาบาลสำหรับสารพิษที่เข้าตาคือรีบล้างตาด้วยน้ำสะอาดหรือน้ำอุณหภูมิห้องปริมาณมาก โดยแหล่งข้อมูลด้านพิษวิทยาแนะนำให้ล้างอย่างน้อย 15–20 นาที และถอดคอนแทคเลนส์ออกหากทำได้

สำหรับการสัมผัสยาง Euphorbia ศูนย์ข้อมูลพิษวิทยาของรัฐควีนส์แลนด์ก็แนะนำให้ล้างตาด้วยน้ำประมาณ 15 นาทีและเข้ารับการประเมินทางการแพทย์

หากหลังล้างแล้วยังมีอาการปวดมาก ตาแดง บวม น้ำตาไหล หรือการมองเห็นผิดปกติ ควรได้รับการตรวจโดยแพทย์ โดยเฉพาะจักษุแพทย์

ต้นไม้สวยไม่ได้แปลว่าทุกส่วนปลอดภัย

กรณีของ Euphorbia เป็นตัวอย่างว่าความสวยงามของไม้ประดับกับความปลอดภัยเป็นคนละเรื่องกัน

ต้นไม้บางชนิดสามารถปลูกในบ้านหรือสวนได้ตามปกติ แต่เมื่อต้องตัดแต่งกิ่ง ควรใช้ถุงมือและแว่นตาป้องกัน โดยเฉพาะหากมีโอกาสที่ยางจะกระเด็นเข้าสู่ดวงตา

งานวิจัยหลายฉบับก็เสนอให้ผู้ที่ทำงานกับพืชกลุ่มนี้ใช้อุปกรณ์ป้องกันดวงตาเพื่อลดความเสี่ยง

สิ่งสำคัญจึงไม่ใช่การตัดต้นไม้เหล่านี้ทิ้งทั้งหมด แต่คือการรู้ว่าต้นไหนมีน้ำยางที่ระคายเคืองรุนแรง และต้องป้องกันตัวเองอย่างไรเมื่อเข้าไปตัดหรือหักกิ่ง